ମଣିଷ ଜନ୍ମ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ—ଏହି ଜନ୍ମ ପାଇ ପାରିଲେ, ଜଣେ ନାରୀ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ। ଏଠି ଏକ ଶିକାରୀ, ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ତିଥିରେ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପୂଜା କରି, ମହତ୍ତ୍ୱ ପାଇଲେ। ଏହିପରି ଜଣେ ନର, ଅପରାଧରୁ ଅପରାହ୍ନ କରି, ବିଷ୍ଣୁ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ। ଜଣେ ନାରୀ ତ, ଏକ ଚଣ୍ଡାଳଙ୍କ ଶରଣ ନେଇ, ଅନ୍ୟମାନେ ଯେଉଁ ଦୀପ ପ୍ରଜ୍ୱଳନ କରିଥିଲେ, ସେଠାରେ ଏକ ଦୀପ ଲଗାଇଲେ। ଏଭଳି ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇ, ଲୀଳାବତୀ ନାମ ନେଇ, ସେ ନିତ୍ୟ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ। ଏକ ଗୋପାଳକ ଅମାବାସ୍ୟାରେ ଶାର୍ଙ୍ଗଧନ୍ୱାନ୍ (ଶ୍ରୀବିଷ୍ଣୁ)ଙ୍କ ପୂଜା ଦେଖି, ବାରମ୍ବାର "ଜୟ!" ବୋଲି ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ରାଜା ମଧ୍ୟ ରାଜା ହେଲେ। ଏହିପରି ଦୀପ ଦାନ ରାତିରୁ ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦେବା ଉଚିତ। ଘରେ, ଗୋଶାଳାରେ, ମନ୍ଦିରରେ, ଦେବସ୍ଥାନରେ, ଶ୍ମଶାନରେ, ଓ ଝିଲିକରେ ଦୀପ ଦେବା ଉଚିତ। ଘିଅ ଓ ଅନ୍ୟ ଶୁଭ ଦ୍ରବ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ପାଞ୍ଚଦିନ ଦୀପ ଦେବା ଉଚିତ। ଯେଉଁ ପାପୀ ପୂର୍ବଜମାନେ ତିର୍ଥ, ପିଣ୍ଡ ଓ ତର୍ପଣର ଅଭାବରେ ଅବସ୍ଥିତ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଦୀପଦାନ ମାଧ୍ୟମରେ ମୋକ୍ଷ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ଏଭଳି ଦୀପ, ଗନ୍ଧ ଓ ଧାତ୍ରୀର ମହିମା ବିବର୍ଣ୍ଣନ ଅଂଶରେ ଏହି ଅଧ୍ୟାୟ ପଦ୍ମ ପୁରାଣର କାର୍ତ୍ତିକ ମାହାତ୍ମ୍ୟରେ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି। ଏବେ କାର୍ତ୍ତିକେୟ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, "ହେ ପ୍ରଭୁ, ଦୀପାବଳିର ଫଳ କ’ଣ? କାହିଁକି ଏହି ପୂଜା କରାଯାଏ? କିଏ ଏହାର ଅଧିଷ୍ଠାତ୍ରୀ ଦେବୀ?" ସେ ଆଉ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, "ଏଠାରେ କ’ଣ ଦେବା ଉଚିତ, କ’ଣ ଦେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ? କ’ଣ ଆନନ୍ଦ ଓ ଖେଳ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ?" ତାହା ପରେ ସୂତ ମୁନି କହିଲେ, "ସ୍କନ୍ଦଙ୍କର ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ ଶୁଣି, କାମଶୋଷଣ ଭଗବାନ ହସି, 'ଭଲ କହିଛ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ,' ବୋଲି ଉତ୍ତର ଦେଲେ।" ଶ୍ରୀଶିବ କହିଲେ, "କାର୍ତ୍ତିକ କୃଷ୍ଣ ପକ୍ଷ ତ୍ରୟୋଦଶୀରେ ଯମଙ୍କ ପାଇଁ ବାହାରେ ଏକ ଦୀପ ରଖିବା ଉଚିତ, ଏହାଦ୍ୱାରା ଅକାଳମୃତ୍ୟୁ ଦୂର ହୁଏ। ଏହି ତିଥିରେ ଦୀପ ଦେଇଲେ, ତାପରି ଯମ, କାଳ ଓ ମୃତ୍ୟୁର ଫାନ୍ଦ ରେ ବନ୍ଧା ଦମ୍ପତି ଉପରେ ସୂର୍ୟପୁତ୍ର ଯମ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି।" "କାର୍ତ୍ତିକ କୃଷ୍ଣ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀରେ, ଚନ୍ଦ୍ରୋଦୟ ସମୟରେ, ଯେଉଁମାନେ ପାପକୁ ଭୟ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ। ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ଯଦି ଆଗରୁ ଆସେ, ତେବେ ଦିନ ହେଉ କି ରାତି, ପ୍ରଭାତେ ଅଲସ୍ୟ ବିନା ସ୍ନାନ କରିବା ଦରକାର।" "ଏହି ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀରେ ଦୀପ ଉତ୍ସବ ହେବାବେଳେ, ତେଲରେ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଓ ପାଣିରେ ଗଙ୍ଗା ବିରାଜିତ; ଯେଉଁମାନେ ଏହି ସମୟରେ ସ୍ନାନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଯମଲୋକ ଦେଖନ୍ତି ନାହିଁ।" "ଏହି ସ୍ନାନ ସମୟରେ ଅପାମାର୍ଗ, ଲାଉ, ପ୍ରପୁନ୍ନାଟ ଓ ବାହ୍ବଳାକୁ ଘୁରାଇ ନେବା ଉଚିତ, ଯାହା ନରକ ନାଶ କରେ। ମାଟି, କଣ୍ଟା ଓ ଅପାମାର୍ଗ ପତ୍ର ସହିତ ଘୁରାଇ ନେବା ଦ୍ୱାରା, 'ହେ ଅପାମାର୍ଗ, ପୁନଃପୁନଃ ଘୁରାଇ ନେଇ, ମୋର ପାପ ଦୂର କର', ଏପରି କହିବା ଉଚିତ।" "ଅପାମାର୍ଗ ଓ ପ୍ରପୁନ୍ନାଟକୁ ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ଘୁରାଇ ନେଇ, ତା'ପରେ ଯମରାଜଙ୍କ ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ତର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ। ଯମ, ଧର୍ମରାଜ, ମୃତ୍ୟୁ, ଅନ୍ତକ, ବୈବସ୍ବତ, କାଳ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ନାଶକ, ଔଦୁମ୍ବରା, ଦଧ୍ନା, ନୀଳ, ପରମେଷ୍ଠି, ବୃକୋଦର, ଚିତ୍ରା, ଓ ଚିତ୍ରଗୁପ୍ତଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରିବା ଉଚିତ।" "ତା'ପରେ ଦେବତାଙ୍କ ପୂଜା କରି, ନରକଙ୍କୁ ଦୀପ ଦେଇବା ଉଚିତ। ସନ୍ଧ୍ୟାବେଳେ ଅନେକ ସୁନ୍ଦର ଦୀପ ଜାଲାଇବା ଉଚିତ। ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ, ଶିବ ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାଙ୍କ ଘରେ, ରଥ, ମନ୍ଦିର, ସଭା ଓ ନଦୀ କୂଳରେ, ଦୀପ ଦେବା ଉଚିତ।" "ଦେଉଳ ଦେଉଳି, ବାଗିଚା, କୁଆଁ, ଦ୍ୱାର, ଦ୍ୱାରପଟି, ଗୋଶାଳା, ଗୁପ୍ତସ୍ଥାନ ଓ ହାତୀ ଶାଳାରେ ମଧ୍ୟ ଦୀପ ଦେବା ଉଚିତ।" "ଅମାବାସ୍ୟା ପ୍ରଭାତେ ଅଗ୍ନି ସ୍ନାନ କରି, ଦେବତା ଓ ପିତୃମାନେଙ୍କୁ ଭକ୍ତି ସହିତ ପୂଜା କରିବା ଦରକାର। ପକ୍ଷିକ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଦହି, ଦୁଧ, ଘିଅ ଓ ଅନ୍ୟ ଖାଦ୍ୟ ଦ୍ୱାରା କରି, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ଭୋଜନ କରାଏ ବରଂ ତା'ପରେ ମୁକ୍ତି ଚାହିଁବା ଉଚିତ।" "ମଧ୍ୟାହ୍ନରେ ସମସ୍ତ ନଗରବାସୀଙ୍କୁ ଭୋଜନ ଦେବା ଉଚିତ, ରାଜା ତାଙ୍କ ସଭାକୁ ସମ୍ମାନ ଦେଇ ଆଲୋଚନା କରିବା ଉଚିତ।" "ଏହି ବର୍ଷରେ ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଗାୟକମାନେ ଭକ୍ତି ଦେଖାନ୍ତି, ହରି ଜାଗ୍ରତ ହେବା ଆଗରୁ, ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କୁ ଜାଗାଇବା ଉଚିତ। ନୀତିମାନ୍ୟ ନାରୀ ଦ୍ୱାରା ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କୁ ଜାଗାଇଲେ, ସେ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବର୍ଷ ତାହା ଘରରୁ ବିଦାୟ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ।" "ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ନିକଟରୁ କ୍ଷେମ ମିଳିଲେ, ଦେବଶତ୍ରୁମାନେ ଓ ବିଷ୍ଣୁଭୟୀମାନେ ଜାଣନ୍ତି ଯେ ଲକ୍ଷ୍ମୀ କ୍ଷୀରସାଗରରେ ଶୟନ କରୁଛନ୍ତି ଓ ପଦ୍ମରେ ଆଶ୍ରୟ ନେଇଛନ୍ତି।" "ତୁମେ ଆଲୋକ, ତୁମେ ଶ୍ରୀ, ତୁମେ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଚନ୍ଦ୍ର, ବିଜୁଳି, ସୁନା ଓ ତାରା; ତୁମେ ସମସ୍ତ ଆଲୋକର ଆଲୋକ, ଦୀପଶିଖାରେ ବିରାଜିତ।" "ଏହି ଶୁଭ ଦୀପାବଳି ଦିନରେ ଭୂମିରେ ବିରାଜିତ ଲକ୍ଷ୍ମୀ, କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ ଗୋଶାଳାରେ ଥିବା ଲକ୍ଷ୍ମୀ, ମୋତେ ଆଶୀର୍ବାଦ କରନ୍ତୁ।" "ଏକଥା ପୁରାତନ କାହାଣୀ: ଶଙ୍କର ଓ ଭବାନୀ ଖେଳରେ ଚୋପଡ଼ ଖେଳିଥିଲେ, ଏଠି ଭବାନୀଙ୍କ ପୂଜାରେ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଗୋରୂପ ଧାରଣ କଲେ। ଗୌରୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଶମ୍ଭୁ ପରାଜିତ ହୋଇ, ନଗ୍ନ ହୋଇ, ଖେଳରେ ବାହାରିଯିବାକୁ ବାଧ୍ୟ ହେଲେ। ଏହିପରି ଶଙ୍କର ଦୁଃଖୀ ଓ ଗୌରୀ ସଦା ସୁଖୀ।" "ଯେଉଁଠାରେ ପ୍ରଥମେ ଜୟ ମିଳେ, ସେଉଁଠି ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସୁଖ ଥାଏ। ଅର୍ଦ୍ଧ ନିଦ୍ରାରେ ମଧ୍ୟରାତ୍ରି ଆସିଲେ, ସହରର ମହିଳାମାନେ ଢୋଲ ଓ ମୃଦଙ୍ଗ ନାଦରେ ଆନନ୍ଦରେ ଅଲକ୍ଷ୍ମୀକୁ ଘରରୁ ବାହାର କରନ୍ତି।" "ଯଦି ପରାଜିତ ହେଲେ, ପରଦିନ ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟରେ ବିପକ୍ଷ ହୋଇଯିବା ହୁଏ। ପ୍ରଭାତେ ଗୋବର୍ଦ୍ଧନକୁ ପୂଜିବା ଓ ରାତିରେ ଚୋପଡ଼ ଖେଳିବା ଉଚିତ।" "ଗୋମାତାମାନେକୁ ଶୃଙ୍ଗାର କରି, ଦୁଃଖ ଓ ଦୁଧ ଦେବାରୁ ବଞ୍ଚିତ କରିବା ଦରକାର। ଗୋବର୍ଦ୍ଧନ, ଗୋକୁଳର ରକ୍ଷକ, ବହନକାରୀଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ। ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ବାହୁଶକ୍ତିରେ ଗୋବର୍ଦ୍ଧନ ମହିମା ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ, ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଗୋରୂପ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଜଗତରେ ବିରାଜିତ।" "ଯେଉଁ ଘିଅ ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ଆଣାଯାଏ, ତାହା ମୋର ପାପ ଦୂର କରୁ।