ସୁଗନ୍ଧିତ ମାଳା, ଚମତ୍କାର ପୋଷାକ, ପବିତ୍ର ଶାସ୍ତ୍ର, ଶୋଭାବନ୍ତି ଗହନା, ଅତିଥି ସେବାର ଆନନ୍ଦ, ଦାନ ଓ ବିଭିନ୍ନ ଉତ୍ସବ-ଅନୁଷ୍ଠାନ—ଏହି ସବୁରେ ମନୁଷ୍ୟ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି। ସ୍ନାନ, ଦାନ, ଉପବାସ, ଯଜ୍ଞ, ଦେବତା ପୂଜା, ଏବଂ ଶ୍ରୁତି ପାଠ ଦ୍ୱାରା ଦିନ ଅତିତ ହୁଏ, ଏବଂ ଏକ ଦିନ ମଧ୍ୟ ନଷ୍ଠ ହୁଏ ନାହିଁ। ଏହି ହେଉଛି ମନୁଷ୍ୟଙ୍କର ନିତ୍ୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆଚରଣ; ଏହି ଆଚରଣ ଦେବତାଙ୍କ ପରି ଅଟୁଟ ରହିଛି ବୋଲି ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି। ତଥାପି, ଦେବତା ଶକ୍ତିରେ ଅତିଶୟ, ମନୁଷ୍ୟ ସଦା ଭୟଭିତ; ଦେବତା ଗମ୍ଭୀର, ମନୁଷ୍ୟ ମୃଦୁ। କିନ୍ତୁ ଦେବତା ଓ ଦାନବ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରେମ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ ନାହିଁ; ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶୁଭ, ମିତ୍ରତା, ଧର୍ମ ଓ ମଙ୍ଗଳ ପ୍ରେମ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ। ଏହି ପ୍ରେମ କେବଳ ଦେବତା ଓ ମନୁଷ୍ୟ, ଦାନବ ଓ ରାକ୍ଷସ, ପିତୃ ଓ ପିତୃ, ପଶୁ ଓ ତାଙ୍କ ନିଜ ଜାତି ମଧ୍ୟରେ ରହିଥାଏ। କାଉଁ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପକ୍ଷୀମାନେ ନିଜ ଜାତିରେ ପ୍ରେମ କରନ୍ତି; ଏହିପରି ସବୁ ଜୀବ ନିଜ ଜାତିରେ ପ୍ରେମ କରନ୍ତି। ପ୍ରେମ ଓ ଅପ୍ରେମ ହେଉଛି ସେମାନଙ୍କର ଚିହ୍ନ। ଏଭଳି, ପୁଣ୍ୟର ଭେଦ ଦ୍ୱାରା ଜଣାପଡ଼େ କିଏ ପ୍ରିୟ, କିଏ ଅପ୍ରିୟ, କିଏ ପୁଣ୍ୟବାନ୍, କିଏ ପାପୀ, କିଏ ଗୁଣୀ, କିଏ ଦୋଷୀ। ଜନ୍ମର ଭିନ୍ନତା ଥିଲେ ପତି-ପତ୍ନୀ ମଧ୍ୟରେ ଭୂମିରେ କେବେ ମଧୁରତା ନାହିଁ; ପ୍ରେମ ନିଜ ଜାତିରେ ହୁଏ, ମୁକ୍ତ ହେଉଛି କିମ୍ବା ନରକରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ। ମହାପୁଣ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଧର୍ମୀ ଲୋକେ ଶୋଭାବନ୍ତି ଜୀବନ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି; ପାପୀ, ଦାନବ ଓ ଏହିପରି ମନୁଷ୍ୟ, ନଶ୍ୱର ହୁଏ। କୃତୟୁଗରେ ଦେବତାମାନେ ଭୂମିରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ, ଦାନବ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ନଥିଲେ; ତ୍ରେତାରେ ଏକ ଚରଣ, ଦ୍ୱାପରରେ ଦୁଇ ଚରଣ—ଏବଂ ସନ୍ଧିକାଳ ଓ କଳିରେ ସମସ୍ତ ଚରଣରେ ବିକ୍ଷୋଭ ହୁଏ। ଦେବତା ଓ ଅନ୍ୟମାନେ, ଭାରତ, ପୂର୍ବପରି ଜନ୍ମ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି। ଦୁର୍ୟୋଧନଙ୍କ ସେନା, ଦାନବ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ, କର୍ଣ୍ଣ ପରି ଲୋକେ ଭୂମିରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ। ଗଙ୍ଗାପୁତ୍ର, ବସୁମୁଖ, ଦିବ୍ୟ ଋଷି ଓ ପ୍ରଭୁ ଦ୍ରୋଣ, ଆଶ୍ୱତ୍ଥାମା (ଯିଏ ସ୍ୱୟଂ ଶିବ), ଏବଂ ନନ୍ଦବଂଶରେ ଜନ୍ମିଥିବା ହରି—ଏମାନେ ଭୂମିରେ ଆସିଥିଲେ। ପାଞ୍ଚ ଇନ୍ଦ୍ର ପାଣ୍ଡବ ଭାବେ, ଧର୍ମ ସ୍ୱରୂପ ବିଦୁର, ଗାନ୍ଧାରୀ, ଦ୍ରୌପଦୀ ଓ କୁନ୍ତୀ—ଏହି ଦେବୀମାନେ ଭୂମିରେ ଜନ୍ମିଥିଲେ। କଳିଯୁଗରେ ଦେବତା ଓ ଦାନବ, ଶେଷରେ ଦାନବ ଓ ମନୁଷ୍ୟ; ପ୍ରେତ, ମାଂସାଶୀ, ପଶୁ, ପକ୍ଷୀ ସଦା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ। ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ଅଶୀଳ ନାରୀ, ଦାସୀ, ଦୁଃଖିତ ଓ କମ୍ବୟସ୍କ, ସଦା ବିବାଦରେ ଲିନ୍, ନିଜ ଚର୍ଯ୍ୟାକୁ ଆନନ୍ଦରେ କହିଥାନ୍ତି। ସମସ୍ତ ପାପ, ବିବାଦ, ଅନ୍ୟାୟ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଦାନବ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି; ଏମାନେ ସମସ୍ତେ ନରକର ଅର୍ହ। ୱୈଶମ୍ପାୟନ କହିଲେ: ଦାନବ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ମିଥ୍ୟାବାଦୀ ଥିବାରୁ, ଦେବତ୍ୱ କେବେ ଦେବଲୋକକୁ ନେଇଯିବା ନୁହେଁ; ତେଣୁ ସେଠାରେ କିପରି ଭୋଗ, ସୁଖ, ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ, କିମ୍ବା ଶକ୍ତି ସଂଚୟ ହେବ? ରାଜ୍ୟ, ଆୟୁଷ୍ୟ, କୀର୍ତ୍ତି, ଆକାଂକ୍ଷିତ ବସ୍ତୁ, ପ୍ରେମ, ଶକ୍ତି, ନୀତି, ଜ୍ଞାନ, ଏବଂ ଏହିପରି ଜନ୍ମ ଓ ବୃଦ୍ଧି, ଏବଂ ନିତ୍ୟତା—ଦାନ, ଅଧ୍ୟୟନ, କାର୍ଯ୍ୟ, ଯଜ୍ଞ ଓ ଏହିପରି କିପରି ଲାଭ ହେବ? ଏହି ବିଷୟରେ ଆପଣ ମୋତେ କହିବା ଉଚିତ। ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ଦାନବମାନେ କେବଳ ଧୃଢ଼ତା ଦ୍ୱାରା ତପସ୍ୟା କରନ୍ତି; ନିୟମ, ଯଜ୍ଞ ଓ ଏହିପରି କାର୍ଯ୍ୟ, ଏବଂ ନିଜ ଜନଙ୍କ ପ୍ରତି ପ୍ରେମ ରହିଥାଏ। ଯିଏ ସଂଯମୀ, ଦୋଷରହିତ ଓ ନୀତିଶାସ୍ତ୍ର ତତ୍ତ୍ୱଜ୍ଞ, ଏହି ଗୁଣଗୁଡ଼ିକୁ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରି ପବିତ୍ର ହୁଏ, ସେ ଦିବ୍ୟ ଚିହ୍ନିତ ହୁଏ। ଯିଏ ପୁରାଣ ଓ ଆଗମ କାର୍ଯ୍ୟ ସ୍ଵୟଂ କରେ, ଦେବଲୋକରେ କିମ୍ବା ଏଠାରେ, ଓ ଧର୍ମପଥରେ ଚାଲେ, ସେ ପୃଥିବୀକୁ ଉଦ୍ଧାର କରିପାରେ। ବିଶେଷକରି, ଯିଏ ଏକ ବୈଷ୍ଣବକୁ ଦେଖି ଆନନ୍ଦିତ ହୁଏ ଓ ପୂଜା କରେ, ସେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ ଓ ପୃଥିବୀକୁ ଉଦ୍ଧାର କରିପାରେ। ଯିଏ ଷଟ୍କର୍ମରେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ସବୁ ଯଜ୍ଞରେ ନିୟୁକ୍ତ, ଧର୍ମକଥାରେ ପ୍ରେମୀ, ସେ ପୃଥିବୀକୁ ଉଦ୍ଧାର କରିପାରେ। ଯେଉଁମାନେ ବିଶ୍ୱାସଘାତ, କୃତଘ୍ନତା, ବ୍ରତଭଙ୍ଗ, ଦ୍ୱିଜ ଓ ଦେବଦ୍ୱେଷ, ପୃଥିବୀକୁ ନଶ୍ୱ କରନ୍ତି। ଯେଉଁମାନେ ମଦ୍ୟ, ପାପ, ଜୁଆ, ନାସ୍ତିକ ଓ ପତିତଙ୍କ ସଂଗରେ ଆନନ୍ଦ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ପୃଥିବୀକୁ ନଶ୍ୱ କରନ୍ତି। ଯେଉଁମାନେ ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟର ଅଭାବରେ, ସଦା ଦୁଃଖିତ ତଥା ନିର୍ଭୟ, ଶାସ୍ତ୍ରର ଅର୍ଥରେ ବିଚଳିତ, ସେମାନେ ପୃଥିବୀକୁ ନଶ୍ୱ କରନ୍ତି। ଯେଉଁମାନେ ନିଜ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ଛାଡ଼ି ନିଚ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି, ଦ୍ୱେଷବଶତଃ ଗୁରୁନିନ୍ଦାୟ ଆନନ୍ଦିତ, ସେମାନେ ପୃଥିବୀକୁ ନଶ୍ୱ କରନ୍ତି। ଯେଉଁମାନେ ଦାତାଙ୍କୁ ବାଧା ଦେଇ, ପାପକୁ ଉତ୍ସାହିତ କରି, ଦୁଃଖିତ ଓ ଅଶକ୍ତଙ୍କୁ ନିର୍ଯ୍ୟାତନା ଦେଇ, ପୃଥିବୀକୁ ନଶ୍ୱ କରନ୍ତି। ଏହିପରି ଅନେକ ଦୁଷ୍ଟ ଲୋକ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ନଶ୍ୱ କରି, ପୃଥିବୀକୁ ଭସ୍ମ କରନ୍ତି। ଏହି ମଧୁର, ଗୁପ୍ତ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଉପଦେଶ ଯିଏ ଶୁଣିଥାଏ, ସେ ଜନ୍ମରେ ଅପମୃତ୍ୟୁ, ଦୁଃଖ, ଅପଶ୍ରୟ, ଦାରିଦ୍ର୍ୟ ଭୋଗ କରେନାହିଁ। ସେ ଦାନବ ଓ ଅନ୍ୟ ଜନ୍ମ ନେଇନାହିଁ, ସ୍ୱର୍ଗରେ ଚିରସ୍ଥାୟୀ ସୁଖ ଲାଭ କରେନାହିଁ; ସେ ଅପମୃତ୍ୟୁ ଭୋଗ କରେନାହିଁ, ପାପରେ ଲିପ୍ତ ହୁଏ ନାହିଁ। ଏଠାରେ ସେ ସମସ୍ତଙ୍କ ନିୟନ୍ତା ହୁଏ; ସ୍ୱର୍ଗରେ ସେ ସ୍ୱର୍ଗର ଅଧିପତି; ଅନେକ ଯୁଗ ସ୍ୱର୍ଗ ଭୋଗ କରି, ସେ ମୋକ୍ଷ ପଥକୁ ଯାଏ। ୱୈଶମ୍ପାୟନ କହିଲେ: ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହି ଯାହା ଆକାଶରେ ସଦା ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ଏହା କ'ଣ? ଏହା କାହାର ତେଜ? ଏହି କରୁଣାମୟ ପ୍ରଭୁ କେଉଁଠି ଜନ୍ମିଥିଲେ? ସେ କ'ଣ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି, ସେ କ'ଣ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପାଇଁ ଏତେ ତେଜସ୍ୱୀ? ଦେବ, ମହାମୁନି, ସିଦ୍ଧ, ଚାରଣ, ଦାନବ, ରାକ୍ଷସମାନେ ସେଉଁଠି ପୂଜା କରନ୍ତି। ସେ ସମସ୍ତ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ, ବିଶେଷକରି ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ। ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ଏହି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ତେଜସ୍ୱୀ ଅବିରାମ ବ୍ରହ୍ମତ୍ୱ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦେହରୁ ଉତ୍ସର୍ଗ ହୋଇଛି।