ଦେବମାନ୍ୟଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଶ୍ରୀହରି ଏତେ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ହେଉଥିଲେ, ଯେପରି ଘନ ମେଘ ମଧ୍ୟରେ ବିଦ୍ୟୁତ ଓ ଚନ୍ଦ୍ରମା ଆଲୋକ ମିଶିଥାଏ। ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ଦୈତ୍ୟମାନେ ବଡ଼ ଉଲ୍ଲାସରେ ଜୟଧ୍ୱନି କରି, ସ୍ତୁତି କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ଏହି ସମୟରେ ଦାନବମାନଙ୍କର ଶତ୍ରୁ ମାଧବ ତାଙ୍କର ଚକ୍ରକୁ ଦୈତ୍ୟସେନା ଉପରେ ଛାଡ଼ିଦେଲେ; ସେଇ ଚକ୍ର ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ କାଟି, ପୁନି ମାଧବଙ୍କ ନିକଟକୁ ଫେରିଆସିଲା। ଯୁଦ୍ଧରେ ଶ୍ରୀହରି ତାଙ୍କର ବାଣରେ ଦୈତ୍ୟକୁ ବିଧ୍ୱଂସ କରିଦେଲେ, କିନ୍ତୁ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ ଦୈତ୍ୟ ହୁସ୍ତ ହୋଇ, ଏକ ତୀବ୍ର ଅଗ୍ନିବାଣ ଦ୍ୱାରା କେଶବଙ୍କୁ ଆହତ କଲେ। ତାପରେ କ୍ରୋଧିତ ହରି, କୌବେରକୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ବିଧ୍ୱଂସ କରିଦେଲେ; ଏହି ଦେଖି ଦୈତ୍ୟ ଏକ ଭୟଙ୍କର ମାୟାସ୍ତ୍ର ମୁକ୍ତ କଲେ। ସେଇ ମାୟାସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ସିଂହ, ବାଘ, ଶ୍ୟାଳ, ହାତୀ ଓ ସର୍ପମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ; ଶୂରବୀର ହିରଣ୍ୟାକ୍ଷ ଏହି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଦେଇ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ। ହରି ତାଙ୍କର ବାଣ ଓ ଶୂଳ ଦ୍ୱାରା ସେଇ ମାୟାସ୍ତ୍ରର ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ର ଓ ଶସ୍ତ୍ରମାନେ କାଟିଦେଲେ, ଏବଂ ସେଠି ଆକ୍ରମଣ କଲେ। ଏହି ଯୁଦ୍ଧରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସରା ଶରୀର କମ୍ପିତ ଓ ରକ୍ତରେ ରଙ୍ଗିନ ହେଇଗଲା; ସେ ଶରୀର ରକ୍ତରେ ଭିଜି ଦୈତ୍ୟକୁ ଟାଣି ନେଲେ। ଦେବତାମାନଙ୍କର ପ୍ରଭୁ ତିନିଟି ବାଣ ଦ୍ୱାରା ଦୈତ୍ୟଙ୍କର ଶୂଳକୁ ଭେଦିଦେଲେ, ତାଙ୍କର କବଚ, ପତାକା, ଧ୍ୱଜ, ରଥ ଓ ଛତାକୁ ଧ୍ୱଂସ କରିଦେଲେ। ହରି ଦଶଟି ବାଣ ଦ୍ୱାରା ରଥଚାଳକକୁ ବିଧ୍ୱଂସ କଲେ; ରଥ ଭଙ୍ଗ ହେବା ପରେ ଦୈତ୍ୟ ଏକ ନୂତନ ଉତ୍ତମ ରଥ ଚଢ଼ି ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ। ଦୈତ୍ୟପତି ନୂତନ ଶକ୍ତି ସହ ଅପନେ ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦୀଙ୍କ ସମ୍ମୁଖୀନ ହେଲେ; ଏହିଠାରେ ଏକ ଭୟଙ୍କର ଓ ରୋମାଞ୍ଚକର ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା। ହିରଣ୍ୟାକ୍ଷ ଓ ହରିଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ର-ଯୁଦ୍ଧ ହେଲା, ଏକ ଅନ୍ୟକୁ ପ୍ରତିହତ କରୁଥିଲେ। ଏହି ଯୁଦ୍ଧରେ ଶତ ଦିବ୍ୟ ବର୍ଷ କଟିଗଲା; ତାପରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦୈତ୍ୟ ବାମନଙ୍କ ପରି ବିକାଶ ପାଇଲେ। କ୍ରୋଧରେ ତିନି ଲୋକ ସହ ସମସ୍ତ ଚରାଚରକୁ ମୁଁହରେ ଧରି, ପୃଥିବୀକୁ ଉଠାଇ ରସାତଳକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଅନ୍ୟ ଦୈତ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ଆନନ୍ଦରେ ତାଙ୍କ ପଛୁଆ ହେଲେ; ଏହି ସମୟରେ ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ଜଣା ଭଲି ଦୈତ୍ୟଙ୍କ ଅପାର ଶକ୍ତି ଦେଖି, ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ବିଷ୍ଣୁ ଦୈତ୍ୟରାଜଙ୍କୁ ବିନାଶ କରିବାକୁ ବରାହ ରୂପ ଧାରଣ କଲେ ଓ ତାଙ୍କ ପଛୁଆ ହେଲେ। ପ୍ରଭୁ ବିଷ୍ଣୁ ଜଳର ମୂଳକୁ ଯାଇ, ରସାତଳରେ ପୃଥିବୀକୁ ତାଙ୍କର ଦାନ୍ତ ଉପରେ ଧରି ନେଲେ। ଏପରି ଅପାର ତେଜସ୍ୱୀ ବିଷ୍ଣୁ ଯେତେବେଳେ ପୃଥିବୀକୁ ଉଠାଇ ନେଉଥିଲେ, ଦୈତ୍ୟପତି ତାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସି, କଠୋର ଶବ୍ଦରେ ନିନ୍ଦା କଲେ। ବିଷ୍ଣୁ ବରାହ ରୂପେ ଏହି କଠୋର ଶବ୍ଦକୁ କ୍ରୋଧରେ ସହିଲେ; ଏହିପରି ଅବସ୍ଥାରେ ସେ ପୃଥିବୀକୁ ପାହାଡ଼ ପରି ଜଳ ଉପରେ ବୋହିଲେ। ସେଠାରେ ନିଜ ତତ୍ତ୍ୱକୁ ପୃଥିବୀରେ ରଖି, ସେଉଁପରି ଅଚଳ କଲେ; ପରେ ଏହା ସହ ଏକତ୍ରିତ ହେଲେ, ଦୈତ୍ୟରାଜ ପୁନି ଆଗକୁ ଆସିଲେ। ଅତି କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ସେ ହରିଙ୍କୁ ଗଦା ଦେଇ ଆକ୍ରମଣ କଲେ; କିନ୍ତୁ ବିଷ୍ଣୁ ବରାହ ରୂପରେ ମାୟାଦ୍ୱାରା ସେଇ ଗଦାକୁ ଏଡ଼ି ଦେଲେ। ଯୋଗଶକ୍ତି ସହିତ ବିଷ୍ଣୁ କୌମୋଦକୀ ଗଦା ଦ୍ୱାରା ମୃତ୍ୟୁ ସମାନ ଆକ୍ରମଣ କଲେ; ଏହାପରେ ଉତ୍କଟ କ୍ରୋଧରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହିରଣ୍ୟାକ୍ଷ ପୁନି ଭଗବାନଙ୍କ ଦହାଣ ହାତରେ ଭୟଙ୍କର ଘୁଞ୍ଚ ମାରିଲେ। ଏହିପରି ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ, ପ୍ରହାର ଓ ପ୍ରତିପ୍ରହାର, ପଛୁଆ ଓ ଆଗୁଆ, ଚଳାଚଳ ଓ ଅନୁକରଣ—ଏଇପରି ଚାଲିଗଲା। ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନେ ଆକାଶରେ ଦଢ଼ି ଏହି ଯୁଦ୍ଧ ଦେଖୁଥିଲେ। ସେମାନେ କହିଲେ, “ଲୋକମାନେ, ଦେବମାନେ, ଋଷିମାନେ—ସମସ୍ତଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ହେଉ। ହେ ବରାହ ରୂପୀ ଦେବ, ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।” ପୁନି ସେମାନେ କହିଲେ, “ଶିଶୁ ପରି ଖେଳ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ, ଏହି ଦେବତାମାନେର କଣ୍ଟକ ଦୈତ୍ୟକୁ ବିନାଶ କରନ୍ତୁ।” ତାପରେ ବିଷ୍ଣୁ, ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ଅନୁମତି ନେଇ, ଏକ ଭୟଙ୍କର ଚକ୍ର ଛାଡ଼ିଦେଲେ, ଯାହା ହଜାର ସୂଚି, ହଜାର ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ୍। ସେଇ ଭୟଙ୍କର ଚକ୍ର, ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କ ବିନାଶକ, ପ୍ରଳୟାଗ୍ନି ପରି ଜ୍ୱଳନ୍ତ, ତାକୁ ଛାଡ଼ି ଦେଉଥିବା ସହିତ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହିରଣ୍ୟାକ୍ଷକୁ ତୁରନ୍ତ ଭସ୍ମ କରିଦେଲା। ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ଆଗରେ, ସେଇ ଦୈତ୍ୟକୁ ତୁରନ୍ତ ଭସ୍ମ କରିଦେଲା; ଏହି ଭୟଙ୍କର ଚକ୍ର, ଦୈତ୍ୟବିନାଶକ, ଅବିନାଶୀ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଫେରିଗଲା। ଏହି ଦେଖି ବ୍ରହ୍ମା, ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନେ, ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ର ଆଦି ଲୋକପାଳମାନେ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ବିଜୟ ଦେଖି, ସମସ୍ତେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ ତାଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ। ଦେବତାମାନେ କହିଲେ: “ଏହି ବିଶ୍ୱର ମୂଳ, ଦେବ ଓ ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କ ପ୍ରଭୁ, ଲୋକମାନଙ୍କ ରକ୍ଷକ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ଯାହାଙ୍କ ନାଭିକମଳରୁ ପଦ୍ମୟୋନି ବ୍ରହ୍ମା ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ, ଆମେ ତାଙ୍କ ଶରଣ ନେଲୁ।” “ମାଛ ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିବା ଆପଣଙ୍କୁ ପୁନିପୁନି ନମସ୍କାର, କୂର୍ମ ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିବା ଆପଣଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ନମସ୍କାର। ନରସିଂହ ଓ ବାମନ ରୂପରେ ଆପଣଙ୍କୁ ପୁନି ନମସ୍କାର। ଏହି ବିଶ୍ୱକ୍ଷତ୍ରିୟ ବିନାଶକ, ଦଶମୁଖ ్ୟ ବିଧ୍ୱଂସକ ରାମ, ପ୍ରଲମ୍ବ ବିଧ୍ୱଂସକ, ଧୂସର ବସ୍ତ୍ରଧାରୀ, ବୁଦ୍ଧ ରୂପୀ ଦୈତ୍ୟମୋହକ ଆପଣଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ନମସ୍କାର। କଳ୍କି ରୂପରେ ମ୍ଲେଚ୍ଛ ବିନାଶକ ଆପଣ, ବରାହ ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିବା ଆପଣଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ନମସ୍କାର। ପ୍ରତ୍ୟେକ ଯୁଗରେ ଆପଣ ଦୈତ୍ୟବିନାଶ ଓ ଲୋକମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ରୂପ ଧାରଣ କରନ୍ତି।” “ଏହି ଅହଂକାରୀ ଦୈତ୍ୟ ହିରଣ୍ୟାକ୍ଷ, ଯିଏ ପୂର୍ବରୁ ଇନ୍ଦ୍ର ଆଦି ଲୋକପାଳମାନେକୁ ଉପେକ୍ଷା କରିଥିଲେ, ସେ ଆପଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବିନାଶ ହୋଇଛନ୍ତି। ଦେବମାନ୍ୟଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ଆପଣ ତାଙ୍କୁ ବିଧ୍ୱଂସ କରିଛନ୍ତି; ଦେବଦେବ, ଦୟା କରନ୍ତୁ, ଆପଣ ବ୍ରହ୍ମା ରୂପେ ଏହି ବିଶ୍ୱର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା। ଆପଣ ଏହାର ରକ୍ଷକ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଯୁଗରେ ଆନନ୍ଦ ଦାୟକ ରୂପ ଧାରଣ କରନ୍ତି; ଆପଣ କାଳାଗ୍ନି ହୋଇ ବିଶ୍ୱକୁ ପ୍ରଳୟ କରିବେ।” “ଏହି କାରଣରୁ, ଆପଣ ଏହି ବିଶ୍ୱର ଏକମାତ୍ର କାରଣ; ଅନ୍ୟ କେହି ନାହିଁ, ଜଡ଼ ବା ଚେତନ।