ବଳଶାଳୀ ହିରଣ୍ୟାକ୍ଷ ତାଙ୍କ ଉପରେ ଆସୁଥିବା ତୀରଗୁଡ଼ିକୁ ନିଜ ତୀରରେ କାଟିଦେଲେ। ପରେ ସେ ଅତି ଭୟଙ୍କର ଏବଂ ଅପରିହାର୍ଯ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ରମାନେ ମାରିଲେ, ଯାହା ଲୁହାଗୁଡ଼ିକୁ ଛୁଇଁଲେ ଅଗ୍ନିର ମତେ ଜଳିଉଠୁଥିଲା। କେଶବଙ୍କ ଅସ୍ତ୍ରର ଦ୍ରୁତ ଚାଳିତ୍ୟରେ, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତୀର ଓ ତଳୱାର ହିରଣ୍ୟାକ୍ଷଙ୍କ ଉପରେ ବର୍ଷିଲା, ଯେଉଁଠାରେ ତାଙ୍କ ସେନା ଶୁଷ୍କ କୁଶ ଓ ପତିତ କପାସ ପରି ଚୁର୍ଣ୍ଣ ହେଉଥିଲେ। ହଜାର ହଜାର ସୁବର୍ଣ୍ଣ ତୀରରେ ବିଧ୍ୱସ୍ତ ହୋଇ, ଦାନବମୁଖ୍ୟ ହିରଣ୍ୟାକ୍ଷ ଦୁଃଖିତ ଓ କ୍ରୁଧ୍ଧ ହୋଇ ଯୁଦ୍ଧରେ ଏକ ପାହାଡ଼ ଉଠାଇଲେ। ସେ ବିଶାଳ ଶକ୍ତିରେ ମାଧବଙ୍କୁ ପାହାଡ଼ ଛାଡ଼ି ମାରିଲେ, କିନ୍ତୁ ହରି ଅତ୍ୟନ୍ତ ସହଜରେ ତାଙ୍କ ଗଦାରେ ହିରଣ୍ୟାକ୍ଷଙ୍କୁ ଚୁର୍ଣ୍ଣ କରିଦେଲେ। ଏଭଳି ହଜାର ହଜାର ପାହାଡ଼ ପରସ୍ପରେ ଛାଡ଼ାଯାଉଥିଲା, ଏବଂ ହରିଙ୍କ ଚାଳିତ୍ୟରେ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଦାନବଶତ୍ରୁ ଚୁର୍ଣ୍ଣ କରିଦେଲେ। ପୁଣି, ଦାନବମୁଖ୍ୟ ହିରଣ୍ୟାକ୍ଷ ହଜାର ହଜାର ବାହୁ ତିଆରି କଲେ, ଏବଂ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତୀର, ବାଣ, ଶୂଳ, ପରଶୁ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ର ନେଇ ମହାଭୟଙ୍କର ଆକ୍ରମଣ କରିଲେ। ସେ ରୋଷରେ ବିଶ୍ୱନୁଙ୍କ ଉପରେ ଅସ୍ତ୍ରର ବର୍ଷା କଲେ, କିନ୍ତୁ ଦେବମାନ୍ୟ ଭଗବାନ ସେଠାରେ ସେହି ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ରକୁ କାଟିଦେଲେ। ତା’ପରେ ହରି ତୀକ୍ଷ୍ଣ, ଦୀପ୍ତିମାନ ତୀରରେ ଦାନବମାନେଙ୍କ ଦେହର ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗକୁ ଭିଦ୍ରୁତ କଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ସେଗୁଡ଼ିକ ଶିବଙ୍କ ତ୍ରିଶୂଳ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ଅକ୍ଷୟ ହରି ଦେବତାମାନେଙ୍କ ପ୍ରଭୁ ହୋଇ, ଦାନବରାଜାଙ୍କୁ ଅସାଧାରଣ ଶକ୍ତି ଥିବା ସତ୍ୱେ ମୃଚ୍ଛିତ କରିଦେଲେ। ହିରଣ୍ୟାକ୍ଷ ତା’ପରେ ଭୟଙ୍କର ଏକ ଅସ୍ତ୍ର, ଯେଉଁଠାରେ ଆଠଟି ଘଣ୍ଟା ଲାଗିଥିଲା, ହରିଙ୍କ ବିସ୍ତୃତ ଛାତିରେ ଛାଡ଼ିଲେ। ଏହି ସମୟରେ ଦେବମାନ୍ୟ ମାଧବ ଘନମେଘ ଓ ଚନ୍ଦ୍ରପ୍ରଭାରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଉଥିଲେ, ଦୈତ୍ୟମାନେ ଜୟଧ୍ୱନି କରି ପ୍ରଶଂସା କରିଲେ। ତା’ପରେ ଦାନବଶତ୍ରୁ ତାଙ୍କ ଚକ୍ରକୁ ଦୈତ୍ୟସେନା ଉପରେ ଛାଡ଼ିଲେ, ଯାହା ଦୈତ୍ୟମାନେର ମୁଣ୍ଡ କାଟି ଫେରି ମାଧବଙ୍କୁ ଆସିଗଲା। ସେ ଏକ ଶକ୍ତିରେ ଦୈତ୍ୟକୁ ପଡ଼ିଦେଲେ, ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ ହିରଣ୍ୟାକ୍ଷ ସ୍ବସ୍ଥ ହୋଇ, ଅଗ୍ନିମୟ ତୀରରେ କେଶବଙ୍କୁ ଆହତ କଲେ। ଏହି ଯୁଦ୍ଧରେ ହରି କ୍ରୁଧ୍ଧ ହୋଇ କୌବେରକୁ ପଡ଼ିଦେଲେ; ତା’ପରେ ଅସୁର ଏକ ଭୟଙ୍କର ମାୟାବୀ ଅସ୍ତ୍ର ମୁକ୍ତ କଲେ। ସେ ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ସିଂହ, ବାଘ, କୁଏଁ, ହାତୀ, ସାପ ଆଦି ଉତ୍ପନ୍ନ କରି, ହିରଣ୍ୟାକ୍ଷ ତାହାକୁ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଉପରେ ଛାଡ଼ିଲେ। ତେବେ ହରି ତୀର ଓ ଶକ୍ତିରେ ସେଇ ମାୟାବୀ ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପନ୍ନ ଅସ୍ତ୍ରମାନେକୁ କାଟିଦେଲେ ଏବଂ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଆଉ ଅନ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ରରେ ଭଙ୍ଗ କରିଦେଲେ। ଏହି ସମୟରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସରା ଶରୀର ରକ୍ତରେ ରଙ୍ଗାଯିବା ଏବଂ ତାଙ୍କ ଦେହ କମ୍ପିତ ହେଉଥିଲା, ଏହି ଅବସ୍ଥାରେ ସେ ଅସୁରକୁ ଟାଣିକି ନେଲେ। ଦେବତାମାନେଙ୍କ ପ୍ରଭୁ ତିନିଟି ତୀରରେ ତା’ର ଶକ୍ତିକୁ କାଟିଦେଲେ, ତା’ପରେ ଅସୁରଙ୍କ କବଚ, ପତାକା, ଧ୍ୱଜ, ରଥ ଓ ଛତାକୁ ଧ୍ୱଂସ କରିଦେଲେ। ହରି ଦଶଟି ତୀରରେ ରଥଚାଳକକୁ ବିଧ୍ୱସ୍ତ କଲେ, ଏହିରେ ରଥ ଭସିଗଲା, ଦୈତ୍ୟ ଅନ୍ୟ ଏକ ଉତ୍ତମ ରଥ ଚଢ଼ି ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରକୁ ଫେରିଲେ। ଦୈତ୍ୟପତି ଶକ୍ତି ନେଇ ଅପନ ପ୍ରତିଦ୍ବନ୍ଦ୍ଧୀଙ୍କ ସମ୍ମୁଖୀନେ ଆସିଲେ; ତା’ପରେ ଏକ ଭୟଙ୍କର, କଣ୍ଟକାୟୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା। ହିରଣ୍ୟାକ୍ଷ ଓ ହରିଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଦ୍ଭୁତ ଅସ୍ତ୍ରଯୁଦ୍ଧ ହେଉଥିଲା, ଏଠାରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଅନ୍ୟଅନ୍ୟଙ୍କ ଅସ୍ତ୍ରକୁ ପ୍ରତ୍ୟାଘାତ କରୁଥିଲେ। ଏମିତି ଯୁଦ୍ଧରେ ଶତ ଦିବ୍ୟବର୍ଷ ବିତିଗଲା; ତା’ପରେ ଦୈତ୍ୟ, ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୋଇ, ପୂର୍ବେ ବାମନ ଯେପରି ଆକାର ବଢ଼ିଥିଲେ, ସେପରି ବିକାଶିତ ହେଲେ। ସେ ରୋଷରେ ତିନି ଲୋକକୁ ସମସ୍ତ ଚରାଚର ସହିତ ମୁଁହରେ ଧରିଲେ, ପୃଥିବୀକୁ ଉଠାଇ ରସାତଳକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଅନ୍ୟ ଦୈତ୍ୟମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ତାଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କଲେ ଏବଂ ସେଠାକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ; ଏବେ ବିଷ୍ଣୁ ତାଙ୍କ ଅପାର ଶକ୍ତି ଜାଣି, ଦୈତ୍ୟରାଜାଙ୍କୁ ବଧ କରିବାକୁ ଅଭିଲାଷା କରି, ବରାହ ରୂପ ଧାରଣ କରି ତାଙ୍କ ପଛରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ସେଠାରେ, ଜଳର ମୂଳକୁ ଯାଇ, ବିଷ୍ଣୁ ରସାତଳରେ ପୃଥିବୀକୁ ଦେଖିଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କ ଦନ୍ତରେ ସମସ୍ତ ଲୋକର ଧାରକ ଏହି ପୃଥିବୀକୁ ଧରିଲେ। ବିଷ୍ଣୁ ଅପାର ତେଜରେ ତା’କୁ ନେଇ ଯିବା ସମୟରେ, ଦୈତ୍ୟପତି ଆସି ଦୁଷ୍ଟ ବାଣୀରେ ତାଙ୍କୁ ଗାଳି ଦେଲେ। ବରାହ ରୂପୀ ବିଷ୍ଣୁ କ୍ରୋଧରେ ଏହି ଅପମାନ ସହିଲେ ଏବଂ ପାନିରେ ପୃଥିବୀକୁ ପାହାଡ଼ ପରି ଉଠାଇଲେ। ସେଠି ନିଜ ତତ୍ତ୍ୱକୁ ପୃଥିବୀରେ ସ୍ଥାପନ କରି, ଏହାକୁ ଅଚଳ କଲେ; ପରେ ଏହା ସହିତ ଏକତ୍ରିତ ହେଲେ ଏବଂ ଦୈତ୍ୟରାଜା ନିକଟକୁ ଆସିଲେ। ବଡ଼ କ୍ରୋଧରେ ହିରଣ୍ୟାକ୍ଷ ହରିଙ୍କୁ ଗଦାରେ ଆଘାତ କଲେ; କିନ୍ତୁ ବରାହ ରୂପୀ ବିଷ୍ଣୁ ତାଙ୍କ ମାୟାରେ ଏହି ଗଦାକୁ ଏଡ଼ାଇଦେଲେ। ୟୋଗଶକ୍ତିରେ ସେ କୌମୋଦକୀ ଗଦାରେ ହିରଣ୍ୟାକ୍ଷଙ୍କୁ ଯମପରି ଆଘାତ କଲେ; ତା’ପରେ ହିରଣ୍ୟାକ୍ଷ ଦେବଙ୍କ ଡାହାଣ ହାତରେ ମୁଶ୍ଟି ମାରିଲେ। ଏଭଳି ଆଘାତ-ପ୍ରତିଆଘାତ, ଆଗପଛ ହୋଇ ଦୁର୍ଦ୍ଧର୍ଷ ଯୁଦ୍ଧ ଚାଲିଗଲା। ଏହି ଯୁଦ୍ଧରେ ପ୍ରତିଘାତ, ଘୂର୍ଣ୍ଣନ, ଅନୁକରଣ ହେଉଥିଲା; ଏହା ଦେଖି ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବମାନେ ଆକାଶରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହୋଇ ଦେଖୁଥିଲେ। ସେମାନେ କହିଲେ, “ଲୋକ, ଦେବତା, ଋଷିମାନେଙ୍କୁ ମଙ୍ଗଳ ହେଉ। ହେ ଦେବ, ବରାହ ରୂପରେ ଥିବା ବିଷ୍ଣୁ, ଦୟା କର।” ତେବେ ସେମାନେ ଆଉ କହିଲେ, “ଏ ଦେବ, ଶିଶୁ ପରି ଖେଳ କରନି, ଦେବତାଙ୍କ ଶତୃ ଏହି ଦୈତ୍ୟକୁ ବଧ କର।” ତା’ପରେ ବିଷ୍ଣୁ, ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବମାନେଙ୍କ ଅନୁମତି ନେଇ, ଏକ ଭୟଙ୍କର, ହଜାର କିରଣ ଓ ହଜାର ଆର୍ମ୍ସ ଥିବା, ଦୀପ୍ତିମାନ ସୁଦର୍ଶନ ଚକ୍ର ଛାଡ଼ିଲେ। ଏହି ଭୟଙ୍କର ଚକ୍ର, ଦୈତ୍ୟନାଶକ, ପ୍ରଳୟାଗ୍ନି ପରି ଜ୍ୱଳିଥିଲା; ବିଷ୍ଣୁ ଛାଡ଼ିବା ସାଥି ସାଥିରେ, ଏହା ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହିରଣ୍ୟାକ୍ଷଙ୍କୁ ତୁରନ୍ତ ଭସ୍ମ କରିଦେଲା। ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବମାନେଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଏହି ଚକ୍ର ତାଙ୍କୁ ଭସ୍ମ କରି, ପୁଣି ଅକ୍ଷୟ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଫେରିଗଲା।