ମଧୁ ଦାନବ ତାଙ୍କର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାଣ ଘୁମାଇ ଭଗବାନ୍ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ, କିନ୍ତୁ ଭଗବାନ୍ ତିନିଟି ତୀର ଦ୍ୱାରା ସେଇ ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ ଅସ୍ତ୍ରକୁ କଟିଦେଲେ। ଏହା ପରେ, ଭୟଙ୍କର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ମଧୁ, ମାୟାର ସ୍ୱାମୀ, ଏକ ଦେବୀର ରୂପ ଧାରଣ କରି, ସିଂହ ଉପରେ ବସି, ହରିଙ୍କ ଦିଗରେ ଆଗେ ବଢ଼ିଲେ। ସେ ଅନେକ ପ୍ରକାର ତୀର ଦ୍ୱାରା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ ଏବଂ କହିଲେ, “ହେ ଦେବମନ୍ୟ, ତୁମେ ଯୁଦ୍ଧରେ ମୋ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ପତିତ କରିଛ। ଏବେ ମୁଁ ତୁମେ, ତୁମର ପୁଅ ସ୍କନ୍ଦ ଏବଂ ବିନାୟକଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରିବି।” ଏପରି କହି ସେ ଦାନବ ଅନେକ ତୀର ଦ୍ୱାରା ଆକ୍ରମିତ ହେଲେ। ତାଙ୍କ ଶରୀରରୁ ରକ୍ତ ବହୁଥିବାବେଳେ, ସେ ପୃଥିବୀ ଉପରେ ପଡ଼ି ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ। ତାଙ୍କ ପିତାମାତାଙ୍କୁ ମୃତ ଦେଖି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସେଇ ଦାନବ ମାୟାରେ ପରିବ୍ୟାପ୍ତ ହେଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ସ୍କନ୍ଦ ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି ନେଇ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଭଗବାନ୍ ହରିଙ୍କ ଦିଗରେ ଆଗେ ବଢ଼ିଲେ। ତେବେ ଧାତା, ମୂଢ଼ତାରେ ପିଡ଼ିତ ସ୍କନ୍ଦଙ୍କୁ କହିଲେ, “ତୁମେ ଦୂରରେ ତୁମର ପିତାମାତାଙ୍କୁ ଦେଖ, ସେମାନେ ଏହି ଯୁଦ୍ଧ ଦେଖି ଆକାଶରେ ବିହାର କରୁଛନ୍ତି, ସାକ୍ଷୀ ଭାବେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ।” ଏହି କଥା ଶୁଣି ସ୍କନ୍ଦ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ସେଠାରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ। ତାପରେ ଧୁଂଧୁ ଏବଂ ସୁଂଧୁ ଦୁଇ ଭାଇ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଅହଂକାରରେ ଭରିଯାଇ, ଯୁଦ୍ଧରେ ହରିଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରିବାକୁ ଗରୁଡ଼ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ—ଧୁଂଧୁ ତାଳୱାର ନେଇ, ସୁଂଧୁ ଗଦା ନେଇ। ଭଗବାନ୍ ଏକଙ୍କୁ ନନ୍ଦକ ତଳୱାରରେ କାଟିଦେଲେ, ଅନ୍ୟଜଣକୁ ଗଦା ଦ୍ୱାରା ଆଘାତ କଲେ। ଦୁଇ ଦୁଃଶାହସୀ ଯୋଧା ଭୂମିରେ ପଡ଼ି ଅଶୁକ୍ତ ହେଲେ। ଏହି ସମୟରେ ମଧୁ ତ୍ୱରିତ ଗତିରେ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ଲୁଚାଇ ଆସିଲେ ଏବଂ ମାୟା ଦ୍ୱାରା ଶତମାନ୍ୟ ପାହାଡ଼ ଭଗବାନ୍ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଉପରେ ଛାଡ଼ିଲେ। ବିଷ୍ଣୁ ସେହି ପାହାଡ଼ଗୁଡ଼ିକୁ କାଟିଦେଲେ ଏବଂ ଯୁଦ୍ଧରେ ଅନ୍ଧକାର ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। କ୍ରୋଧରେ, ସେ ସୁଦର୍ଶନ ଚକ୍ର ଦ୍ୱାରା ମଧୁଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ କାଟିଦେଲେ ଏବଂ ସେ ଭୂମି ଉପରେ ପଡ଼ିଗଲା। ଏହା ପରେ ବ୍ରହ୍ମା, ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନେ, ଶିଵ ଏବଂ ତିରିଶି ଦେବତାମାନେ ସମସ୍ତେ ଏହି ଜଗତରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ‘ମଧୁସୂଦନ’ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ କଲେ। ଏହିପରି ଗୌରବମୟ ପଦ୍ମପୁରାଣର ସୃଷ୍ଟିଖଣ୍ଡରେ ‘ମଧୁବଧ’ ନାମକ ବୃହତ ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା। ତାପରେ ବ୍ୟାସଦେବ କହିଲେ: ଏହି ସମୟରେ ଦାନବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ, ଅତି ଉଜ୍ୱଳ ବିରତ୍ରା ନାମକ ଦାନବ ଏକ ହାଥୀ ଉପରେ ଚଢ଼ି, ସେନାବିଧ୍ଵଂସକ ଭଗବାନ୍ ଦିଗରେ ଧାଇଆସିଲେ। ବିରତ୍ରା ହାଥୀ ଉପରେ ଆସୁଥିବାବେଳେ, ଅଗ୍ନି ପରି ଚମକୁଥିବା ତୀରଗୁଡ଼ିକ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗ ଆକ୍ରମିତ ହେଲା। ଏହାପରେ ବିରତ୍ରା ଅଚାନକ ବିଜୟୀ ଭଗବାନ୍, ବଜ୍ରଧାରୀଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ଆଘାତ କଲେ ଏବଂ ସେ ଅଳ୍ପ ସମୟ ପାଇଁ ବିଚଳିତ ହେଲେ। ପୁନଃ ସ୍ଥିର ହୋଇ, ଶୂରବୀର ଭଗବାନ୍ ତାଙ୍କର ଧନୁଷ ଉଠାଇ ଦାନବ ଶରୀର ଉପରେ ତୀରବୃଷ୍ଟି କଲେ। ବିରତ୍ରା ସେଇ ତୀରଗୁଡ଼ିକୁ କାଟିଦେଲେ ଏବଂ ତୀବ୍ର ବିଷାକ୍ତ ସର୍ପପରି ତୀର ଦ୍ୱାରା ଶତକ୍ରତୁ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ। ତାପରେ ଦେବରାଜ ଇନ୍ଦ୍ର ଦାନବ ଉପରେ ହଜାର ହଜାର ତୀର ମାରିଲେ, ତାଙ୍କର ତୀର ଏକାପରେ ଏକ ମିଶିଗଲା, ସୂର୍ଯ୍ୟର ସପ୍ତ ଘୋଡ଼ାର କିରଣ ପରି। ଏଭଳି ଦୁଇଁ ଯୋଧା ଏକାପରେ ଏକ ହଜାର ତୀର ଦ୍ୱାରା ଅନ୍ୟକୁ ବିଧ୍ୱସ୍ତ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ, ସେଗୁଡ଼ିକ ପବନପରି ତ୍ୱରିତ ଏବଂ ପାହାଡ଼ର ସିଂହଦ୍ୱାର ପରି ଭାରୀ ଥିଲା। ତାଙ୍କର ତୀର ଦୁଇଁ ଧନୁର୍ଧରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଛାଡ଼ାଯାଉଥିଲା, ସମୁଦ୍ର ଅଗ୍ନିର ସ୍ପର୍ଶ ପରି, ବଜ୍ରପରି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଏବଂ ସମାନ ଗୁଣର। ଏପରି ଦିନ ଓ ରାତି ଯୁଦ୍ଧ ଚାଲିଲା। ତେବେ ମହେନ୍ଦ୍ର ତାଙ୍କର ହାଥୀକୁ ଏକ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଆଘାତ କଲେ। ହାଥୀ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲା ଏବଂ ବିରତ୍ରା ତାଙ୍କର ରଥରେ ଚଢ଼ିଲେ। ରଥରେ ଦଢ଼ି, ଦେବତା ଏକ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଏଇରାବତଙ୍କୁ ଭୟଙ୍କର ଭାବେ ଆଘାତ କଲେ। ସେଇ ଆଘାତ ବଜ୍ରପରି ଭାଗିଥିଲା ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ମହାହାଥୀ ଉଜ୍ୱଳ ହେଲେ। ତାପରେ ମଘବାନ୍ ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି ନେଇ, ଦାନବ ଉପରେ ଛାଡ଼ି ଦାନବଙ୍କ ଛାତିକୁ ଭେଦିଦେଲେ, ଦାନବ ତାଙ୍କର ରଥ ଉପରେ ଚିତ୍ତ ହାରି ପଡ଼ିଗଲେ। କିଛି ସମୟ ପରେ ସେ ସ୍ଥିତି ଫେରି, ଗର୍ଜନ କରି, ଶକ୍ରଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଆଘାତ କଲେ ଏବଂ ପୁନି ଅଶକ୍ତ ହେଲେ। ଇନ୍ଦ୍ର ସ୍ଥିତି ଫେରି, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତୀର ଦ୍ୱାରା ଆଘାତ କଲେ, ଲକ୍ଷେ ଲକ୍ଷ ତୀର ଦ୍ୱାରା ବିରତ୍ରା ବେଦନାରେ ପୀଡ଼ିତ ହେଲେ। ତାପରେ ବିରତ୍ରା ଏକ ଭୟଙ୍କର ଶକ୍ତି ଅମର ଦେବତାଙ୍କ ଉପରେ ଛାଡ଼ିଲେ, ଦେବରାଜ ଇନ୍ଦ୍ର ଶିବାଗ୍ନି ଅସ୍ତ୍ର ସହିତ ବୈଷ୍ଣବ ଅସ୍ତ୍ର ମୁକ୍ତ କଲେ। ଆକାଶରେ ଦୁଇଁ ଅସ୍ତ୍ର ଅଗ୍ନିଶିଖର ପରି ଚମକୁଥିଲା, ସେମାନେ ସ୍ପର୍କା ଛାଡ଼ିଲେ। ସେଇ ସ୍ପର୍କା ସ୍ପର୍ଶରେ ଦୁଇଁ ସେନାର ଯୋଧାମାନେ ଅଗ୍ନି ସାମ୍ନାରେ ପତଙ୍ଗ ପରି ଅସାହାୟ ହେଲେ। ଅନେକ ଯୋଧା ଜଳି ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦିଗ ଖାଲି ହେଲା। ଦେଖି, ତାଙ୍କର ଅସ୍ତ୍ର ବିଫଳ ହେଲା, ଦାନବ କ୍ରୋଧରେ ମାନସିକ ଭାବରେ ଏକ ପାହାଡ଼ ମାନ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ର ମାୟା ଦ୍ୱାରା ଶକ୍ରଙ୍କୁ ଉପରେ ଛାଡ଼ିଲେ। ତାପରେ ହରି ତୀର ବୃଷ୍ଟି ଦ୍ୱାରା ସେଇ ପାହାଡ଼ ମାନ୍ୟକୁ ଚୁର୍ଣ୍ଣ କରିଦେଲେ। ଭୟଙ୍କର ଦାନବ ଆଉ ଏକ ଭୟଙ୍କର ଅସ୍ତ୍ର ପୁରୁହୂତ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଉପରେ ଛାଡ଼ିଲେ। ସେଠିଏ ଶେର, ବାଘ, ଭାଲୁ, ନିଆଳ, ଚିତା, ମହାହାଥୀ ମଧ୍ୟରୁ ଅନେକ ପ୍ରାଣୀ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ; ସାପ ଓ ଅନ୍ୟ ପ୍ରାଣୀମାନେ ମୁଣ୍ଡକାଟିବା ତଳୱାର, ଅର୍ଧଚନ୍ଦ୍ର ତୀର, କଣ୍ଟା ଓ ଲୋହାର ଶିର ଥିବା ଅସ୍ତ୍ର ନେଇ ଦେବରାଜଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ। ମଘବାନ୍, ଶତ୍ରୁ ନାଶକ, ସେମାନେ ଅଯାଉଥିବା ପ୍ରାଣୀମାନେ କଟିଦେଲେ। ଏଉଁ ବେଳେ ବିରତ୍ରା ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୋଇ ଧନୁଷ ଉଠାଇଲେ ଏବଂ ଶତକ୍ରତୁ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ବଜ୍ରପରି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ହଜାର ତୀର ଦ୍ୱାରା ଆକ୍ରମଣ କଲେ, କିନ୍ତୁ ଇନ୍ଦ୍ର ତାଙ୍କର ଧନୁଷ କଟିଦେଲେ। ଏହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ, ବିରତ୍ରା ତାଙ୍କର ସାରଥି ଓ ଘୋଡ଼ାମାନେକୁ ପୃଥିବୀ ଉପରେ ଆଘାତ କଲେ। ସେଉଁଠି, କଣ୍ଟା ଭୂଷଣ ପିନ୍ଧିଥିବା ଦାନବ ସମ୍ମାନିତ ହେଲେ।