ଏହି ଉତ୍ତରଖଣ୍ଡରେ, ପଦ୍ମ ପୁରାଣର କାର୍ତ୍ତିକ ମାସର ମହତ୍ତ୍ୱ ବିଷୟରେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଏବଂ ସତ୍ୟଭାମାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ସଂବାଦ ଘଟିଛି । ଏଠାରେ ଶାଳଗ୍ରାମ ଶିଳାର ମହିମା ଓ ତାହାର ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ରୂପର ବିବରଣା ଦିଆଯାଇଛି । ବୈକୁଣ୍ଠ ରୂପ ଏଠି ଅଭିନ୍ନ ଅଙ୍ଗ, ଏକ ଚକ୍ର ଓ ଏକ ପତାକା ସହିତ ବିବରିତ; ଦ୍ୱାରର ଉପରେ ଗୁଞ୍ଜା ଫଳ ପରି ଏକ ସୁନ୍ଦର ରେଖା ଦେଖାଯାଏ । ଶ୍ରୀଧର ଦେବତା ଜଙ୍ଗଲ ଫୁଲର ମାଳା ପିନ୍ଧିଥିବା, କଦମ୍ବ ଫୁଲର ମୂର୍ତ୍ତି ଓ ପାଞ୍ଚ ରେଖାରେ ଶୋଭିତ । ବାମନ ଭି ଗୋଲା ଓ ଛୋଟ, ଆତସୀ ଫୁଲ ପରି ଦେଖାଯାଏ, ଏବଂ ଏକ ତିଆ ଚିହ୍ନରେ ଶୋଭା ପାଉଛି । ପରେ ଆସିଛନ୍ତି ସୁଦର୍ଶନ ଦେବତା, ଯିଏ କଳା ଓ ଚମକୁଥିବା, ବାମପଟେ ଗଦା ଓ ଚକ୍ର, ଡାହାଣପଟେ ଏକ ରେଖା ରହିଛି । ଦାମୋଦର ଦେଖିବାକୁ ମୋଟା, ଏହାର ମଧ୍ୟରେ ଚକ୍ର ଲଗା ଅଛି; ଦୁର୍ବା ଘାସ ପରି ରଙ୍ଗ, ଦ୍ୱାର ପରି ଚିହ୍ନ ଓ ଏକ ପିଲା ରେଖା ଅଛି । ଅନନ୍ତ ଦେବତା ଅନେକ ରଙ୍ଗରେ ଶୋଭିତ, ଅନେକ ବେଁଠା ଚିହ୍ନ, ଅନେକ ରୂପରେ ଅଛନ୍ତି ଓ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛିତ ଫଳ ଦେଇଥାନ୍ତି । ଯେଉଁ ଦେବତାର ମୁହଁ ସମସ୍ତ ଦିଗ ଓ ମଧ୍ୟମ ଦିଗରେ ଦେଖାଯାଏ, ସେହିଁଠି ପୁରୁଷୋତ୍ତମ ଅଟୁଟ ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥାନ୍ତି । ଶିଳାଗ୍ରାମ ଶିଳାର ଶିଖରରେ ଦେଖାଯାଉଥିବା ଲିଙ୍ଗ ରହିଛି, ଯାହା ଯୋଗୀଙ୍କର ପ୍ରଭୁ ଏହାର ଉପସ୍ଥିତି ଦ୍ୱାରା ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟାର ପାପ ନଷ୍ଟ କରିଦେଇଥାନ୍ତି । ପଦ୍ମନାଭ ଲାଲ ରଙ୍ଗରେ ଦେଖାଯାଏ, ମୁଁହରେ ପଦ୍ମ ଯୁକ୍ତ; ଦୈନିକ ଉପାସନା କରିଲେ ଗରିବ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଭୁ ହୋଇଯାଏ । ଚକ୍ର ଚିହ୍ନିତ, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଦେହ, କିରଣରେ ଚମକୁଥିବା, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ରେଖାରେ ଶୋଭିତ ଓ କ୍ରିଷ୍ଟାଲ ପରି ଚମକୁଥିବା । ବହୁତ ମସୃଣ, ସଫଳତା ଦେଇଥିବା, କଳା ଦେଖିବାକୁ ଏହା କୀର୍ତ୍ତି ଦେଇଥାଏ; ଧୂସର ରଙ୍ଗ ଅପରାଧ ଦଗ্ধ କରେ ଓ ପିତାଙ୍କୁ ପୁତ୍ର ଫଳ ଦେଉଥାଏ । ନୀଳ ଦେଖିବାକୁ ଧନ ଦେଇଥାଏ, ଲାଲ ରଙ୍ଗ ରୋଗ ଆଣେ; କଠିନ ଦେଖିବାକୁ ଚିନ୍ତା ଦେଇଥାଏ, ବେଁଠା ଦେଖିବାକୁ ଦାରିଦ୍ର୍ୟ ଆଣେ । ଏଠି ଦେଖିଲେ, ସୁଦର୍ଶନକୁ ଏକ ରୂପ, ଲକ୍ଷ୍ମୀ-ନାରାୟଣକୁ ଦୁଇ, ତୃତୀୟ ଆଚ୍ୟୁତ, ଚତୁର୍ଥ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ ଭାବରେ ଜଣାଯିବା ଉଚିତ । ପଞ୍ଚମ ବସୁଦେବ, ଷଷ୍ଠ ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ, ସପ୍ତମ ସଂକର୍ଷଣ, ଅଷ୍ଟମ ପୁରୁଷୋତ୍ତମ । ନବମ ନବ ରୂପର ଶ୍ରେଣୀ, ଦଶମ ନିଜ ରୂପରେ, ଏଗାର ଅନିରୁଦ୍ଧ, ଦ୍ୱାଦଶ ଦ୍ୱାଦଶ ରୂପରେ । ଏହାପରେ ଚକ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ଅନନ୍ତ ଭାବରେ ଦେଖାଯାଏ; ଯଦି ଶାଳଗ୍ରାମ ଶିଳାରେ ଚକ୍ର ଭାଙ୍ଗି ଯାଏ, ଫାଟିଯାଏ, କିମ୍ବା ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ, କୌଣସି ଦୋଷ ନାହିଁ । ଯେଉଁ ରୂପକୁ କେହି ଚାହିଁଥାଏ, ସେ ତାହାକୁ ସ୍ନେହପୂର୍ବକ ଉପାସନା କରିବା ଉଚିତ; ଯେଉଁ ମଣିଷ ପାହାଡ଼ର ପ୍ରଭୁକୁ କାନ୍ଧରେ ଧରି ଗଲେ—ତାଙ୍କ ପାଇଁ ସମସ୍ତ ତିନି ଲୋକର ଚଳିତ ଓ ଅଚଳ ସମସ୍ତ ଜିନିଷ ତାଙ୍କ ଅଧୀନରେ ଆସିଯାଏ; ଯେଉଁଠି ଶାଳଗ୍ରାମ ଶିଳା ଅଛି, ସେଉଁଠି ହରି ଉପସ୍ଥିତ । ସେଉଁଠି ଦାନ, ପାଠ ଓ ସ୍ନାନ କରିବା, ବାରାଣସୀ, କୁରୁକ୍ଷେତ୍ର, ପ୍ରୟାଗ, ନୈମିଷ, କିମ୍ବା ପୁଷ୍କରରେ କରିଥିବାରୁ ଏକ ଶତ ଗୁଣା ଅଧିକ ଫଳ ମିଳେ । ଏଠି ଏକ କୋଟି ଗୁଣା ପୁଣ୍ୟ ଓ ବାରାଣସୀର ଦ୍ରୁଢ଼ ଫଳ ମିଳେ; ଯେଉଁ ମଣିଷ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟା ପରି ଭୟାନକ ପାପ କରିଥାଏ—ସମସ୍ତ ପାପ ଶାଳଗ୍ରାମ ଶିଳାର ଉପାସନା ଦ୍ୱାରା ତୁରନ୍ତ ଦଗ୍ଧ ହୋଇଯାଏ । ଯେଉଁଠି ଶାଳଗ୍ରାମ ଶିଳାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଦେବତା ଅଛି, ସେଉଁଠି ଦ୍ୱାରାବତୀର ପ୍ରଭୁ ଅଛନ୍ତି । ଯେଉଁଠି ଦୁଇଟି ଏକସাথে ରହିଛି, ସେଉଁଠି ନିଶ୍ଚିତ ମୋକ୍ଷ ମିଳେ; ଏହି ମୋକ୍ଷ ଏକାଗ୍ରୀ, ଗୃହସ୍ଥ, ବନବାସୀ କିମ୍ବା ଭିକ୍ଷୁ ଯେହେଁତୁ କିଏ ଥିବେ, ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ଉପଲବ୍ଧ । ଶ୍ରୀବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଉପସ୍ଥାପିତ ଭୋଜନ ଖାଇବା ଉଚିତ; ଏଠି କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ । ଏହି ଉପାସନାରେ କୌଣସି ମନ୍ତ୍ର, ପାଠ କିମ୍ବା ଧ୍ୟାନ ନାହିଁ; କୌଣସି ଷ୍ଟୋତ୍ର କିମ୍ବା ନିୟମ ନାହିଁ । ଶାଳଗ୍ରାମ ଶିଳା ଉପାସନାରେ, ଶିଳା ପ୍ରତି ସ୍ୱସ୍ତିକ ଚିହ୍ନ ସମ୍ମାନପୂର୍ବକ କରିବା ଉଚିତ । ବିଶେଷ କରି କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ, ଏହା ସପ୍ତମ ପିଢି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପବିତ୍ର କରେ; ଯେଉଁ ମଣିଷ କେଶବ ପ୍ରତି ଏକ ଛୋଟ ବୃତ୍ତ କରେ—ମାଟି, ଧାତୁ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ ବସ୍ତୁ ଦ୍ୱାରା—ସେ ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ ବର୍ଷର କଳ୍ପ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସ୍ୱର୍ଗରେ ବାସ କରେ । ଏବଂ ଯେଉଁଠି ଏକ ବର୍ଷ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର ଉପାସନା କରାଯାଏ, କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ ସ୍ୱସ୍ତିକ ଚିହ୍ନ କରିଲେ—ଏହାର ଫଳ ନିଶ୍ଚିତ । ଅନୁଚିତ ସଂଗମ କିମ୍ବା ଅନୁଚିତ ଖାଦ୍ୟ ଖାଇଥିଲେ, ହରିଙ୍କ ନିବାସରେ ବୃତ୍ତ କରିଲେ ସେହି ପାପ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ । ଯେଉଁ ମହିଳା ଦୈନିକ କେଶବ ପ୍ରତି ବୃତ୍ତ କରେ, ସେ ସାତ ଜନ୍ମ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିଧବା ହେବା ନାହିଁ । ଏହିପରି ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଓ ସତ୍ୟଭାମାଙ୍କ ସଂବାଦରେ, ପଦ୍ମମହାପୁରାଣର ଉତ୍ତରଖଣ୍ଡର କାର୍ତ୍ତିକ ମାହାତ୍ମ୍ୟ ଅଧ୍ୟାୟରେ ଶାଳଗ୍ରାମ ମହିମା ବିବରଣା ଦିଆଯାଇଛି । ଏହିଠାରେ ଈଶ୍ବର କହିଛନ୍ତି: ଯେଉଁ ମଣିଷ ଧାତ୍ରୀ ଗଛର ଛାୟାରେ ଗୁପ୍ତ ଭାବରେ ପିଣ୍ଡ ଦାନ କରେ, ମାଧବଙ୍କ ଦୟାରେ ତାଙ୍କ ପୂର୍ବଜ ମୋକ୍ଷ ପାଆନ୍ତି । ଯେଉଁ ମଣିଷ ଧାତ୍ରୀ ଫଳକୁ ମୁଣ୍ଡ, ହାତ, ମୁଁହ କିମ୍ବା ଦେହରେ ପିନ୍ଧିଥାଏ, ଧାତ୍ରୀ ଫଳରେ ଶୋଭିତ—ଏଠି ତାଙ୍କୁ ଦେବତାମାନେ ପ୍ରିୟ କରନ୍ତି, ମାନବମାନେ ତ ଅବଶ୍ୟ । ଯେଉଁ ମଣିଷ ଧାତ୍ରୀ ଫଳର ମିଶି ଖାଦ୍ୟ ଖାଏ, ସେ ନାରାୟଣ ହୋଇଯାଏ; ଯେଉଁ ବୈଷ୍ଣବ ଧାତ୍ରୀ ଫଳ ପିନ୍ଧିଥାଏ, ସେ ଦେବତାମାନେ ପ୍ରିୟ । ଯେଉଁ ମଣିଷ ତୁଳସୀ ମାଳା କିମ୍ବା ବିଶେଷ ଧାତ୍ରୀ ମାଳା ଛାଡ଼ି ନାହିଁ, ସେ ଦେବତାମାନେ ପ୍ରିୟ ହୋଇଯାଏ । ଯେଉଁଠି ଅନ୍ୟ ମଣିଷ ଧାତ୍ରୀ ମାଳା ଗଳାରେ ପିନ୍ଧିଥାଏ, ସେଉଁଠି କେଶବ ତାଙ୍କ ଦେହରେ ବାସ କରନ୍ତି । ଧାତ୍ରୀ ଫଳ, ତୁଳସୀ ମାଟି ଓ ଦ୍ୱାରକାର ଉତ୍ପନ୍ନ ଜିନିଷ—ଏହି ତିନିଟି ଯାହାର ଘରେ ଅଛି, ତାଙ୍କ ଜୀବନ ଫଳଦାୟୀ ହୋଇଯାଏ । ଯେଉଁ ମଣିଷ କଳି ଯୁଗରେ ଧାତ୍ରୀ ମାଳା ପିନ୍ଧିଥାଏ, ତାହାର ଜିନିଷ ଯେତେଦିନ ଅଛି, ସେ ତେତେ ହଜାର ଯୁଗ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବୈକୁଣ୍ଠରେ ବାସ କରେ ।