ଏହି ପବିତ୍ର ଉତ୍ତରଖଣ୍ଡରେ, ପଦ୍ମ ମହାପୁରାଣର କାର୍ତ୍ତିକ ମାସର ମହିମା ବିଷୟରେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଓ ସତ୍ୟଭାମାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଦିବ୍ୟ ସଂବାଦ ହେଉଛି, ଯେଉଁଥିରେ ଶାଳଗ୍ରାମ ଶିଳାର ମହାତ୍ମ୍ୟ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ ବର୍ଣ୍ନିତ ହୋଇଛି। ଏଠି, ଅନିରୁଦ୍ଧ ଶିଳା ସୁନା ରଙ୍ଗର, ଗୋଲାକାର ଓ ଅତି ସୁନ୍ଦର ଦେଖାଯାଏ; ଏହାର ପ୍ରବେଶଦ୍ୱାରରେ ତିନିଟି ରେଖା ଓ ଏକ ପଦ୍ମ ଚିହ୍ନ ଥାଏ। ନାରାୟଣ ଦେବତା କଳା ରଙ୍ଗର, ନାଭିରେ ଚକ୍ର ଚିହ୍ନ, ଉଠା ଅଟି, ଲମ୍ବା ରେଖା ଓ ଡାହାଣ ପାଖରେ ଗ୍ରହଣ ଚିହ୍ନ ରହିଛି। ଯଦି ଏହା ଉପର ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରିଥାଏ, ତେବେ ଏହା ହରିଙ୍କ ଅତି ସୁନ୍ଦର ରୂପ, ଯେଉଁଥି ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ, ମୋକ୍ଷ ଓ ବିଶେଷ ଭାବେ ଧନ ଦେଉଥିବା ଦେବତା। ପରମେଷ୍ଠୀ ଶିଳା ସ୍ୱେତ ରଙ୍ଗର, ପଦ୍ମ ଓ ଚକ୍ର ଚିହ୍ନ ଯୁକ୍ତ, ଗୋଲାକାର ଓ ପଛରେ ବହୁ ଗ୍ରହଣ ଚିହ୍ନ ରହିଛି। ବିଷ୍ଣୁ ଶିଳା କଳା ରଙ୍ଗର, ତଳରେ ଚକ୍ର ଚିହ୍ନ ଅତି ସୁନ୍ଦର, ଏବଂ ପ୍ରବେଶ ଉପରେ ମଧ୍ୟ ଏକ ରେଖା ଦେଖାଯାଏ। କପିଳ ଓ ନରସିଂହ ଶିଳା ଚକ୍ର ଚିହ୍ନ ବିସ୍ତୃତ ଓ ଅତି ଚମକଦାର; ସେମାନେ ଉପବାସ ଓ ଦମ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ ହେବା ଉଚିତ, ନହେଲେ ବାଧା ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି। ବରାହ ଲିଙ୍ଗ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଆକୃତିର, ବିକୃତ ଆକୃତିରେ ଚିହ୍ନିତ, ଏହା ଘନ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ନୀଳମଣି ପରି ଗାଢ଼ ନୀଳ ରଙ୍ଗର, ତିନି ରେଖା ଚିହ୍ନ ଓ ନାଭିରେ ଶୁଭ ଚିହ୍ନ ରହିଛି। ମତ୍ସ୍ୟ ଶିଳା ଲମ୍ବା, ସୁନା ରଙ୍ଗର, ତିନିଟି ବିନ୍ଦୁ ଦ୍ୱାରା ସୁସଜ୍ଜିତ, ଏହା ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦୁଇଁ ଦେଇଥାଏ। କୁର୍ମ ଶିଳା ପଛରେ ଉଠା, ଗୋଲାକାର ଓ ଚକ୍ର ଚିହ୍ନ ରହିଛି; ଏହା ହରିତ ରଙ୍ଗର ଓ କୌସ୍ତୁଭ ମଣି ଚିହ୍ନ ଦ୍ୱାରା ପରିଚିତ। ହୟଗ୍ରୀବ ଶିଳା ଘୋଡା ଆକୃତିର, ପାଞ୍ଚ ରେଖା ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, ଅନେକ ବିନ୍ଦୁ ଦ୍ୱାରା ଆବୃତ, ପଛରେ ନୀଳ ଚିହ୍ନ ରହିଛି। ବୈକୁଂଠ ଶିଳା ଅଖଣ୍ଡ ଅଙ୍ଗ, ଏକ ଚକ୍ର ଓ ଏକ ପତାକା ଦ୍ୱାରା ଚିହ୍ନିତ; ପ୍ରବେଶ ଉପରେ ଗୁଞ୍ଜା ଫଳ ଆକୃତି ରେଖା ଦେଖାଯାଏ। ଶ୍ରୀଧର ଦେବତା ଅରଣ୍ୟ ଫୁଲର ମାଳା ଦ୍ୱାରା ଚିହ୍ନିତ, କଦମ୍ବ ଫୁଲ ଆକୃତିର, ପାଞ୍ଚ ରେଖା ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ। ବାମନ ଶିଳା ଗୋଲାକାର ଓ ଛୋଟ, ଅତସୀ ଫୁଲ ପରି ଦେଖାଯାଏ, ଏକ ବିନ୍ଦୁ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ। ସୁଦର୍ଶନ ଦେବତା କଳା ରଙ୍ଗର, ଚମକଦାର; ବାମପାଖରେ ଗଦା ଓ ଚକ୍ର, ଡାହାଣରେ ଏକ ରେଖା ଦେଖାଯାଏ। ଦାମୋଦର ଶିଳା ଘନ, ମଧ୍ୟରେ ଚକ୍ର ଚିହ୍ନ, ଦୁର୍ବା ଗାଛ ରଙ୍ଗର, ଦ୍ୱାର ଆକୃତି ଚିହ୍ନ ବିଶେଷ, ଏବଂ ହଳଦିଅ ରେଖା ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ। ଅନନ୍ତ ଶିଳା ବହୁ ରଙ୍ଗର, ବହୁ ଏଠି ଚକ୍ର ଦ୍ୱାରା ଚିହ୍ନିତ, ବହୁ ଆକୃତି ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, ଏହା ଚାହିଦା ଫଳ ଦେଇଥାଏ। ଯେଉଁ ଶିଳାର ମୁହଁ ସବୁ ଦିଗ ଓ ମଧ୍ୟ ଦିଗରେ ଉପରକୁ ଦେଖାଯାଏ, ସେହି ଶିଳା ପୁରୁଷୋତ୍ତମ ଭାବରେ ଚିହ୍ନିତ, ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥାଏ। ଶିଳାଗ୍ରାମ ଶିଳାର ଶିର ଉପରେ ଦେଖାଯାଏ ଏହି ଲିଙ୍ଗ, ଯାହା ଯୋଗୀଙ୍କର ଦେବତା ଦ୍ୱାରା ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟା ପାପ ନଶ୍ଟ ହୋଇଯାଏ। ପଦ୍ମନାଭ ଶିଳା ଲାଲ ରଙ୍ଗର, ମୁହଁରେ ପଦ୍ମ ଯୁକ୍ତ; ଦୈନିକ ପୂଜା କରିଲେ ଦରିଦ୍ର ମଧ୍ୟ ଲୋକପତି ହେଉଥାଏ। ଏହି ଶିଳା ଚକ୍ର ଚିହ୍ନ, ସୁନା ଶରୀର, ରେଖା ଦ୍ୱାରା ଚମକ, ହଳଦିଅ ରେଖା ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, ଏବଂ କ୍ରିଷ୍ଟାଳ ଚମକ ଦେଇଥାଏ। ଏହି ଶିଳା ଅତି ମୃଦୁ, ସଫଳତା ଦେଇଥାଏ; କଳା ଶିଳା ଖ୍ୟାତି ଦେଇଥାଏ; ପିତଳ ଶିଳା ପାପ ଦାହ କରିଥାଏ ଓ ପିତାଙ୍କୁ ପୁତ୍ର ଫଳ ଦେଇଥାଏ। ନୀଳ ଶିଳା ଧନ ଦେଇଥାଏ, ଲାଲ ରୋଗ ଦେଇଥାଏ; କଠିନ ଶିଳା ଚିନ୍ତା ଦେଇଥାଏ, ବାକା ଶିଳା ଦରିଦ୍ରତା ଦେଇଥାଏ। ସୁଦର୍ଶନ ଏକ, ଲକ୍ଷ୍ମୀ-ନାରାୟଣ ଦୁଇ, ତୃତୀୟ ଅଚ୍ୟୁତ, ଚତୁର୍ଥ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ; ପଞ୍ଚମ ବସୁଦେବ, ଷଷ୍ଠ ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ, ସପ୍ତମ ସଂକର୍ଷଣ, ଅଷ୍ଟମ ପୁରୁଷୋତ୍ତମ। ନବମ ନବ ଆକୃତି, ଦଶମ ନିଜ ରୂପରେ; ଏକାଦଶ ଅନିରୁଦ୍ଧ, ଦ୍ୱାଦଶ ଦ୍ୱାଦଶ ରୂପରେ। ଏହା ପରେ ଅନନ୍ତ ଚକ୍ର ଦେଖାଯାଏ; ଯଦି ଶିଳାଗ୍ରାମ ଶିଳାର ଚକ୍ର ଭାଙ୍ଗିଯାଏ, ଫାଟିଯାଏ କିମ୍ବା ନଷ୍ଟ ହୁଏ, ତେବେ କୌଣସି ଦୋଷ ନାହିଁ। ଯେଉଁ ରୂପ ଚାହିଁଥିବେ, ସେ ଏହି ଶିଳାକୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ପୂଜନ କରିବା ଉଚିତ; ଏବଂ ଯେଉଁ ଲୋକ ପଥରେ ପାହାଡ଼ ଦେବତାକୁ ଶିରେ ବହି ଯାଏ, ସେ ତିନି ଜଗତର ସବୁ ଚଳିତ ଓ ଅଚଳ ବସ୍ତୁକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରେ; ଯେଉଁଠି ଶିଳାଗ୍ରାମ ଶିଳା ଥାଏ, ସେଉଁଠି ହରି ବସିଥାଏ। ସେଉଁଠି ଦାନ, ପାଠ, ଓ ସ୍ନାନ କରିବା ଭାରତର ବାରାଣସୀ, କୁରୁକ୍ଷେତ୍ର, ପ୍ରୟାଗ, ନୈମିଷ, ପୁଷ୍କରରେ କରିଥିବାରୁ ଏକ ଶତ ଗୁଣା ଅଧିକ ଫଳ ମିଳେ। ଏଠି ମେରିଟ୍ କୋଟି ଗୁଣା ଅଧିକ, ଏବଂ ବାରାଣସୀ ପରି ମହାଫଳ; ଯେଉଁ ମାନବ ଯେଉଁ ପାପ କରିଥାଏ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟା ପରି ଗୁରୁତର—ସମସ୍ତ ପାପ ଶିଳାଗ୍ରାମ ପୂଜା ଦ୍ୱାରା ଶୀଘ୍ର ଦାହ ହୋଇଯାଏ। ଯେଉଁଠି ଶିଳାଗ୍ରାମ ଦେବତା ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ, ସେଉଁଠି ଦ୍ୱାରାବତୀର ନାଥ ବସିଥାଏ। ଯେଉଁଠି ଦୁଇ ଏକସାଥି ହୁଏ, ସେଉଁଠି ନିଶ୍ଚିତ ମୋକ୍ଷ ମିଳେ; ଏହି ପୂଜା ଉପବାସୀ, ଗୃହସ୍ଥ, ଵାନପ୍ରସ୍ଥ ଓ ସନ୍ୟାସୀ—ସମସ୍ତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କରାଯାଇପାରିବ। ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଉପହାର ଦିଆଯାଇଥିବା ଖାଦ୍ୟ ଖାଇବା ଉଚିତ; ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ; ଏହି ପୂଜାରେ କୌଣସି ମନ୍ତ୍ର, ପାଠ କିମ୍ବା ଧ୍ୟାନ ନାହିଁ। ଶିଳାଗ୍ରାମ ପୂଜାରେ ଗୀତ କିମ୍ବା ନିୟମ ନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ଶିଳାଗ୍ରାମ ପ୍ରତି ଏକ ସ୍ୱସ୍ତିକ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ। ବିଶେଷ ଭାବେ କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ, ଏହା ସପ୍ତମ ପିଢି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପବିତ୍ର କରେ; ଯେଉଁ ଲୋକ କେଶବଙ୍କ ପ୍ରତି ଏକ ଛୋଟ ଚକ୍ର ତିଆରି କରେ—ମାଟି, ଧାତୁ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ ଉପାଦାନରେ—ସେ ମିଳିଅ କ୍ରୋଡ଼ ବର୍ଷ ଯାଏ ଶ୍ୱର୍ଗରେ ବସିଥାଏ; ଏବଂ ଯେଉଁ ଲୋକ ଏକ ବର୍ଷ ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର ପୂଜା କରେ—କାର୍ତ୍ତିକରେ ସ୍ୱସ୍ତିକ ତିଆରି କଲେ ନିଶ୍ଚିତ ଫଳ ମିଳେ।