ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ, ବଳି ରାଜା, ଶକ୍ତିଶାଳୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବୋତ୍ତମ, ବେଶ ଧରି ଠକାଯାଇଥିଲେ । ତାଙ୍କୁ ଠକିବା ପରେ, ଦୁଇଟି ପଦେ ଏହି ପୃଥିବୀର ସମସ୍ତ ସୀମା ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ଭିତରେ ଚାଲିଗଲା । ଏହି ପଦ ଆକାଶ ଓ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ଅଣ୍ଡକୁ ଭେଦ କରି, ମୋର ସାମ୍ନାରେ ଆସିଥିଲା । ମୁଁ ଏହି ପଦକୁ କମଣ୍ଡଳୁର ଜଳ ଦ୍ୱାରା ବିଦ୍ଧାତା ଭାବେ ପୂଜିଥିଲି । ପଦ ପ୍ରକ୍ଷାଳନ ଓ ପୂଜା ପରେ, ସେଇ ଜଳ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ପର୍ବତ ଉପରେ ପଡିଲା । ଏହି ପର୍ବତରୁ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ପହଞ୍ଚି, ତାଙ୍କ ଜଟାରେ ଏହି ଜଳ ରହିଗଲା । ପରେ, ଭାଗୀରଥ ଭୂମିରେ ଶିବଙ୍କୁ ପୂଜା କରି, ଦୀର୍ଘ ତପସ୍ୟା କରି, ଏହି ମହା ହାତୀକୁ ତଳକୁ ଆଣି ତାଙ୍କୁ ପୂଜିଲେ । ତାଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ, ତିନିଟି ଦନ୍ତ ଦ୍ୱାରା ପର୍ବତକୁ ଭଙ୍ଗି, ଏକ ଗୁହା ତିଆରି କଲେ । ଏହି ଗୁହା ମାନେ ତିନିଟି ଥିବାରୁ, ଏହି ନଦୀ ତିନି ଧାରାରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲା — ତିନିଧାରା ନାମରେ ଜଗତରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧି ଲଭିଲା । ହରି, ବ୍ରହ୍ମା ଓ ହରାଙ୍କ ଏକତ୍ୱରେ, ଏହି ଦେବୀ ପବିତ୍ର ହେଲେ, ଜଗତର ପବିତ୍ରତା ଦାନ କରିବାରେ ସମର୍ଥ ହେଲେ । ଏହି ଦେବୀଙ୍କୁ ପୂଜିଲେ, ଏକାଗ୍ର ଭାବରେ ନିତ୍ୟ ଧର୍ମର ଫଳ ଲଭିବା ଯାଏ । ଜପ, ଯଜ୍ଞ, ମନ୍ତ୍ର, ହୋମ, ଦେବପୂଜା ଦ୍ୱାରା ଯେତେ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଲଭିବା ଯାଏ ନାହିଁ, ଗଙ୍ଗା ସେବା ଦ୍ୱାରା ତାହିଁ ଲଭିବା ଯାଏ । ଧର୍ମ ପାଇଁ ଏଠାରେ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଉପାୟ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ନୁହେଁ, ତିନି ଲୋକର ପୁଣ୍ୟ ଏକତ୍ୱରେ ଏହି ଦେବୀ ଉପସ୍ଥିତ ଅଟୁଟ । ଏହି ଦେବୀଙ୍କ ଜଳ ହାଡ଼ ଦେଇ ମିଶିବାରେ, ସଗର ପୁତ୍ରମାନେ ଓ ତାଙ୍କ ପୂର୍ବପୁରୁଷ ଏବଂ ପରେଜନ୍ମୀ ପୂର୍ବପୁରୁଷମାନେ ସ୍ୱର୍ଗ ଲଭିଲେ । ଏହି ଉପଦେଶ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଶୁଣି, ମହାମୁନି ନାରଦ ଗଙ୍ଗା ଦ୍ୱାରରେ ତପସ୍ୟା କରି, ବ୍ରହ୍ମା ସମାନ ହେଲେ । ଗଙ୍ଗା ସମସ୍ତଠାରେ ସହଜରେ ଉପଲବ୍ଧ, କିନ୍ତୁ ତିନିଟି ସ୍ଥାନରେ ଅତି ଦୁର୍ଲଭ: ଗଙ୍ଗା ଦ୍ୱାର, ପ୍ରୟାଗ ଓ ଗଙ୍ଗା-ସମୁଦ୍ର ସଙ୍ଗମ । ତିନି ରାତି କିମ୍ବା ଏକ ରାତି ମଧ୍ୟରେ, ମନୁଷ୍ୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱାରା ମୁକ୍ତି ଲଭିବା ଯାଏ । ଏହି ଭାଗୀରଥୀ ନଦୀକୁ ଯାଇ, କ୍ଷଣିକ ସମୟରେ ମୁକ୍ତି ଓ ସ୍ୱର୍ଗ ଲଭିବା ଯାଏ । ବିଶେଷ କଳି ଯୁଗରେ, ଗଙ୍ଗା ଲୋକମାନଙ୍କୁ ମୁକ୍ତି ଦେଇଥାଏ; ଏହି ଦୁଃଖରେ ଶକ୍ତି ହାରାଇଥିବା ଲୋକମାନେ ଅନେକ ପୁଣ୍ୟ ଲଭିବାରେ ସମର୍ଥ ହୁଅନ୍ତି । ଏହି ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଗଙ୍ଗା ଉପସ୍ଥିତିରେ ତପସ୍ୟା କରି, ମୁକ୍ତିର ପଥରେ ଯାଇଲେ । ଏହି ପବିତ୍ର କଥା ଯେଉଁ କୌଣସି ମନୁଷ୍ୟ ଶୁଣିଥାଏ, ସମସ୍ତ ଦୁଃଖର ଏକାଠି ଅତିକ୍ରମ କରି, ଗଙ୍ଗା ସ୍ନାନର ଫଳ ଲଭିବା ଯାଏ । ଏହାକୁ ଏକଥର ଉଚ୍ଚାରଣ କରିଲେ, ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞ, ଦାନ, ପାଠ, ଧ୍ୟାନ, ଷ୍ଟୋତ୍ର, ମନ୍ତ୍ର, ଦେବପୂଜା ଫଳ ଲଭିବା ଯାଏ । ଏଠାରେ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କରିଲେ, ଅନନ୍ତ ଫଳ ଲଭିବା ଯାଏ; ତେଣୁ ଲୋକମାନେ ଏଠାରେ ଜପ, ହୋମ ଓ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ । ଏହି ଫଳ ପ୍ରତି ଜନ୍ମରେ ଲଭିବା ଯାଏ । ଏହି ସମୟରେ, ମହାମୁନି ପୁଲସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ: ବ୍ୟାସଙ୍କ ଶିଷ୍ୟ, ମହାମୁନି ସଞ୍ଜୟ, ତାଙ୍କ ଗୁରୁ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ: "ଦେବପୂଜାର ନିଶ୍ଚିତ ବିଧି ଓ କ୍ରମ କହିବେ? କେଉଁ ଦେବତା ପ୍ରଥମେ ପୂଜିବା ଉଚିତ, ଦୈନିକ ପୂଜାରେ କେଉଁ ମୁଖ୍ୟ? ଶେଷରେ କେଉଁ ଦେବତା ପୂଜିବା ଉଚିତ, କେଉଁ ଶକ୍ତି କେଉଁ ଦେବତାରେ ଅଛି? କେଉଁ ଦେବତା ପୂଜା କଲେ କେଉଁ ଫଳ ଲଭିବା ଯାଏ?" ବ୍ୟାସ କହିଲେ: "ବିନାୟକ ଅର୍ଥାତ୍ ଗଣେଶଙ୍କୁ ପ୍ରଥମେ ପୂଜିବା ଉଚିତ, ବାଧା ଦୂର କରିବା ପାଇଁ । ଏହିପରି ଜଣେ ବିନାୟକ ଅବସ୍ଥା ଲଭିବା ଯାଏ, ଯେଉଁ ଗଉରୀଙ୍କ ପୁତ୍ର । ପୂର୍ବରୁ, ପାର୍ବତୀ ଦୁଇଟି ପୁତ୍ର ଜନ୍ମ ଦେଇଥିଲେ: ମହେଶ୍ୱର — ସମସ୍ତ ଜଗତର ଧାରକ, ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶୂର, ସ୍କନ୍ଦ ଓ ଗଣପତି — ଦେବଗଣଙ୍କ ନାୟକ । ପାର୍ବତୀ, ପାହାଡ଼ର ଝିଅ, ତାଙ୍କ ସଫଳତା ପାଇଁ କହିଲେ: 'ଏହି ମୋଦକ, ମୋ ପୁତ୍ରମାନେ, ଦେବତାମାନେ ଦେଇଛନ୍ତି, ଆନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ।' 'ଏହା ମହାବୁଦ୍ଧି ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଅମୃତରୁ ତିଆରି । ଏହାର ଗୁଣ କହିବି, ଦୁଇଜଣ ଶୁଣ ।' 'ଏହାକୁ ଘ୍ରାଣ କରିଲେ, ଅମରତ୍ୱ ଲଭିବା ଯାଏ; ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ରର ତତ୍ତ୍ୱ ଜ୍ଞାନ ଓ ସମସ୍ତ ଶସ୍ତ୍ର ଦକ୍ଷତା ଲଭିବା ଯାଏ ।' 'ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ପାଣ୍ଡିତ୍ୟ, ଚିତ୍ରକଳାରେ ଦକ୍ଷତା, ଜ୍ଞାନ ଓ ତାହାର ତତ୍ତ୍ୱରେ ଜ୍ଞାନ, ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ — ଏହା ନିଶ୍ଚିତ ।' 'ଦୁଇ ପୁତ୍ର ଧର୍ମକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି, ଶତଗୁଣା ଫଳ ଲଭିଲେ; ଯେଉଁ ଏହା ଦେଇଥାଏ, ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ପିତାଙ୍କ ଅନୁମୋଦିତ ଫଳ ଦେଇବି ।' ମାଆଙ୍କ ମୁଖରୁ ଏହି ଶୁଣି, ସ୍କନ୍ଦ ବିଶିଷ୍ଟ ଜ୍ଞାନୀ, ତୁରନ୍ତ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନକୁ ଗଲେ, ତିନି ଲୋକର ସମସ୍ତ ଦ୍ୱାରା । ନିଜ ପାଖିରେ ଚଢ଼ି, ତୁରନ୍ତ ଅଭିଷେକିତ ହେଲେ; ପିତାମାତାଙ୍କୁ ପରିକ୍ରମା କରି, ବୁଦ୍ଧିମାନ, ପୋଟ ବେଲିବ୍ୟାନ ଗଣେଶ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ । ପରେ, ଆନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ସେ ପିତାମାତାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଉଭୟ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲେ; ସ୍କନ୍ଦ ମଧ୍ୟ ମୋ ସାମ୍ନାରେ ଉଭୟ ହେଲେ, 'ମୋତେ ଶରୀର ଦିଅ' କହି । ଏହା ଦେଖି, ପାର୍ବତୀ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହୋଇ କହିଲେ: 'ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ ସ୍ନାନ କରିଲେ, ତଥାପି ଏପରି ନୁହେଁ ।' 'ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞ, ବ୍ରତ, ମନ୍ତ୍ର, ଅନ୍ୟ ଯୋଗ, ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିଲେ ମଧ୍ୟ, ପିତାମାତାଙ୍କ ପୂଜାର ଏକ ଷୋଳାଂଶ ମଧ୍ୟ ଲଭିବା ଯାଏ ନାହିଁ ।' 'ଏହିପରି, ସେ ଶତପୁତ୍ର ଠାରୁ ଶତଗୁଣା ଉତ୍କୃଷ୍ଟ; ତେଣୁ ହେରମ୍ବକୁ ଦେବତାମାନେ ତିଆରି କରିଥିବା ମୋଦକ ଦେଇଛି ।' 'ଏହିପରି, ଏକାଠି ଯଜ୍ଞ, ଅନୁଷ୍ଠାନ, ବେଦ ଷ୍ଟୋତ୍ର, ଶାସ୍ତ୍ର ଷ୍ଟୋତ୍ର, ଦୈନିକ ପୂଜାରେ ଗଣେଶ ପ୍ରଥମେ ପୂଜିବା ଉଚିତ ।' ପାର୍ବତୀ ସହ, ଜଗତର ନାୟକ ତାଙ୍କୁ ବଡ଼ ବର ଦେଲେ: 'ପ୍ରଥମେ ତୁମକୁ ପୂଜିଲେ, ଦେବତାମାନେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେବେ ।' 'ସମସ୍ତ ଦେବୀ ଓ ପିତୃମାନେ, ଗଣେଶ ପ୍ରଥମେ ପୂଜିଲେ ତପସ୍ୟା ସଫଳ ହେବା ଯାଏ ।' 'ତେଣୁ, ଦ୍ୱିଜମାନେ ସମସ୍ତ ଅନୁଷ୍ଠାନରେ ଗଣେଶଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ; ଏଥିରେ ଦେବ ଦେବୀଙ୍କର ଶବ୍ଦ ଶତ କୋଟି ଗୁଣା ବଢ଼ିଯାଏ ।' 'ସମସ୍ତ ଗୁଣ ଓ ପୁଣ୍ୟ ଆନନ୍ଦରେ ଦେବୀଙ୍କୁ ଦେଇ, ଗଣେଶଙ୍କ ଦେବଗଣ ଉପରେ ନାୟକତ୍ୱ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହେଲା ।