ଗଙ୍ଗା ମହିମା ବିଷୟରେ ପୌରାଣିକ କଥା ଯେଉଁ ମହାପୁରୁଷ ଜୀବନରେ ଗଙ୍ଗା ତଟରେ ବାସ କରନ୍ତି, ସେ ଏହି ଜୀବନରେ ମୁକ୍ତି ଲାଭ କରନ୍ତି, ସମସ୍ତ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହୁଅନ୍ତି। ଗଙ୍ଗା ତଟରେ ରହିଥିବା ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ଆଉ କିଛି କରିବାକୁ ଅଛି ନାହିଁ। ସେମାନେ ସମସ୍ତ କର୍ତବ୍ୟ ପୂରଣ କରିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ମୁକ୍ତ, ଏବଂ ଜୀବନମୁକ୍ତ। ଯଜ୍ଞ, ଦାନ, ତପସ୍ୟା, ପାଠ, ପିତୃକ୍ରିୟା, ଦେବପୂଜା—ଏହି ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ଯେଉଁଠି ଦିନେ ଦିନେ ହୁଏ, ସେଠି ଗଙ୍ଗା ତଟରେ କରିଲେ ଅନେକ ମିଳିଅନ୍ ଗୁଣି ଫଳ ମିଳେ। ଏବଂ ଅନ୍ୟଠାରେ କରାଯାଇଥିବା ପାପ ଗଙ୍ଗା ତଟରେ ଯିବା ସହିତ ନଶ୍ଟ ହୁଏ। ଗଙ୍ଗା ତଟରେ କରାଯାଇଥିବା ପାପ ମଧ୍ୟ ଗଙ୍ଗାସ୍ନାନ କରିବାରେ ନଶ୍ଟ ହୁଏ। ଯେଉଁ ଦିନ ଜନ୍ମନକ୍ଷତ୍ର ଓ ଜାହ୍ନବୀ ସଂଯୋଗ ହୁଏ, ସେହି ଦିନ ଗଙ୍ଗାସ୍ନାନ କରିବା ଯୋଗେ ଏକ ବ୍ୟକ୍ତି ନିଜ ପୂର୍ବଜମାନେ ଓ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବଂଶକୁ ଉଦ୍ଧାର କରନ୍ତି, ଯେପରି ଜଣେ ଲୋକ ଧନୀକୁ ଭକ୍ତିରେ ସ୍ତୁତି କରେ। ଏହିପରି ଭାବରେ ଗଙ୍ଗାଙ୍କୁ ଏକଥର ସ୍ତୁତି କଲେ ସ୍ୱର୍ଗ ପ୍ରାପ୍ତି ହୁଏ। ଯଦି ଆସ୍ଥା ନଥାଏ, ତଥାପି ଗଙ୍ଗା ମଧ୍ୟରେ ତାଙ୍କ ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିଲେ ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ସ୍ୱର୍ଗର ଅଧିକାରୀ ହୁଅନ୍ତି। ଏହି ଭୂମିରେ ରହି ଏମିତି ଲୋକ ସପ୍ତପାତାଳ ନିମ୍ନବର୍ଗ ଦେଉଳକୁ ମଧ୍ୟ ଉଦ୍ଧାର କରିଦେଇପାରନ୍ତି। ସ୍ୱର୍ଗରେ ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଉଦ୍ଧୃତ ହୁଅନ୍ତି। ଗଙ୍ଗା ତିନି ପଥ ନଦୀ ଭାବରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା, ଅଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା, କାମନା ସହିତ କିମ୍ବା ନିଷ୍କାମ ଭାବେ ଯେଉଁ ଲୋକ ଗଙ୍ଗାକୁ ଉପଲବ୍ଧ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ଯେଉଁ ଅବସ୍ଥା ଏକ ଧ୍ୟାନୀ ଯୋଗୀ ଧର୍ମରେ ଅବସ୍ଥିତ ହୋଇ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ, ଗଙ୍ଗାରେ ଦେହ ତ୍ୟାଗ କରିଥିବା ଲୋକ ସେହି ଅବସ୍ଥାକୁ ଲାଭ କରନ୍ତି। ଦେହ ଶୁଦ୍ଧି ପାଇଁ ହଜାର ଚନ୍ଦ୍ରୟାଗ୍ନ କଲେ ମଧ୍ୟ, କିମ୍ବା ଅପାର ଗଙ୍ଗାଜଳ ପିଇଲେ ମଧ୍ୟ, ଗଙ୍ଗାର ମହିମା ସମସ୍ତ କ୍ଷେତ୍ର ଓ ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅତି ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ବେଦର ମହିମା ମଧ୍ୟ ଜାହ୍ନବୀ ପ୍ରାପ୍ତି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରହିଛି। ବାୟୁ ଅନୁସାରେ ତିନି କୋଟି ଦଶ କୋଟି ତୀର୍ଥ ତିନି ଲୋକରେ ଅଛି, ସେମାନେ ସମସ୍ତ ଜାହ୍ନବୀରେ ବିଦ୍ୟମାନ। ହେ ଗଙ୍ଗେ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପଦପଦ୍ମରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇ ତିନି ଲୋକ ଅଟକାଉଛ, ଧର୍ମର ସାର ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ମୋର ପାପ ଦୂର କର। ତୁମେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପଦଉତ୍ପନ୍ନ, ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତା ଓ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପ୍ରିୟ। ଏହିପରି ମହିମା ଓ ଶୁଦ୍ଧତାର ମୂର୍ତ୍ତି ଭାବେ, ହେ ଭାଗୀରଥୀ, ମୋତେ ପାପ, ଜନ୍ମ, ମୃତ୍ୟୁ ଓ ତାଙ୍କର ପରିଣାମରୁ ଉଦ୍ଧାର କର। ତୁମର ଯଶ ଆସ୍ଥା, ଧର୍ମ ଓ ମହିମାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ; ତୁମ ତତ୍ତ୍ୱ ପବିତ୍ର। ମୋତେ ଶୁଦ୍ଧ କର, ହେ ମହାଦେବୀ, ହେ ଭାଗୀରଥୀ, ତୁମର ଅମୃତ ଜଳରେ। ଯେଉଁ ଲୋକ ଏହି ତିନି ଉତ୍ତମ ଶ୍ଲୋକ ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ଜାହ୍ନବୀରେ ସ୍ନାନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ କୋଟି କୋଟି ଜନ୍ମର ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି, ଏହି ବିଷୟରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଏବେ ମୁଁ ହରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଜାହ୍ନବୀକୁ କଥିତ ମୂଳମନ୍ତ୍ର କହିବି—ଯେଉଁ ଲୋକ ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଏକଥର ଉଚ୍ଚାରଣ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ପବିତ୍ର ହୁଅନ୍ତି ଓ ବିଷ୍ଣୁଧାମ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ମନ୍ତ୍ର ହେଉଛି: "ଓଁ, ବିଶ୍ୱରୂପାୟା ଗଙ୍ଗାୟା ନମଃ, ନାରାୟଣୀ ଏତଦ୍ରୁପେ ପୁନଃ ପୁନଃ।" ଯେଉଁ ଲୋକ ଜାହ୍ନବୀ ତଟର ମାଟି ମୁଣ୍ଡରେ ଧାରଣ କରନ୍ତି, ଗଙ୍ଗାସ୍ନାନ ନ କରିଲେ ମଧ୍ୟ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି। ଗଙ୍ଗା ଲହରୀ ଦ୍ୱାରା ଭିଜା ଧୂଳି ଛୁଇଁଲେ ଭୟଙ୍କର ପାପ ଦୂର ହୁଏ ଏବଂ ଅକ୍ଷୟ ସ୍ୱର୍ଗ ମିଳେ। ଯେଉଁ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ଅସ୍ଥି ଯେତେ ବର୍ଷ ଗଙ୍ଗା ଜଳରେ ରହିଥାଏ, ସେତେ ହଜାର ବର୍ଷ ତାଙ୍କୁ ସ୍ୱର୍ଗରେ ସମ୍ମାନ ମିଳେ। ନିଜ ପିତାମାତା, ବାନ୍ଧବ, ଦରିଦ୍ର କିମ୍ବା ଗୁରୁଙ୍କ ଅସ୍ଥି ଗଙ୍ଗାରେ ବିସର୍ଜନ କଲେ ସେ କେବେ ସ୍ୱର୍ଗରୁ ପଡ଼ି ଯାନ୍ତିନାହିଁ। ଅନ୍ତେଷ୍ଟି ଅସ୍ଥି ଗଙ୍ଗାକୁ ନେଇଯିବା ପ୍ରତି ପଦକ୍ଷେପରେ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ମିଳେ। ଗଙ୍ଗା ତଟରେ ବସୁଥିବା ଲୋକ, ବୃଷ, ପକ୍ଷୀ, କୀଟ, ଏବଂ ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ଚରାଚର ପ୍ରାଣୀ ଧନ୍ୟ। ଯେଉଁ ଲୋକ ଜାହ୍ନବୀ ତଟରୁ ଏକ କ୍ରୋଶ ମଧ୍ୟରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଦେବତା ହୁଅନ୍ତି; ଅନ୍ୟମାନେ ପୃଥିବୀରେ ମାନବ ରହନ୍ତି। ଗଙ୍ଗାସ୍ନାନ ପାଇଁ ଯିବା ମାର୍ଗରେ ମୃତ୍ୟୁ ହେଲେ ସେମାନେ ସ୍ୱର୍ଗ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି ଓ ଗଙ୍ଗାସ୍ନାନର ଫଳ ମିଳେ। ଏହି ମାର୍ଗରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରୁଥିବା ପୋକ, ପତଙ୍ଗ, ଘାସପୋକ ଯେଉଁମାନେ ଯାତ୍ରୀଙ୍କ ପାଦ ତଳେ ପିସିଯାନ୍ତି, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଗଙ୍ଗା ଜଳ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ଯେଉଁ ଦ୍ୱିଜମାନେ ଅନ୍ୟମାନେ ଗଙ୍ଗା ପଥ ଦେଖାନ୍ତି, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଅତିଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁଣ୍ୟ ଲାଭ କରନ୍ତି, ତଥା ପ୍ରତ୍ୟେକ ପୁରୁଷ ଗଙ୍ଗାସ୍ନାନର ଫଳ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି। ଯେଉଁମାନେ ଅନ୍ୟମତୀ ଦ୍ୱାରା ମନୋବୃତ୍ତି ନଷ୍ଟ ହୋଇ ଜାହ୍ନବୀଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଭୟଙ୍କର ନରକକୁ ଯାନ୍ତି, ସେଠାରୁ ଫେରିବା ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠିନ। ଯଦି ଯିବାକୁ ଅସମର୍ଥ ହେବେ, ତଥାପି ଯେଉଁ ଲୋକ ସଦା 'ଗଙ୍ଗା' ନାମ ସ୍ମରଣ କରି ପଢ଼ନ୍ତି, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହା ଉଚ୍ଚାରଣ ଦ୍ୱାରା ସ୍ୱର୍ଗ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ଶତ ଯୋଜନ ଦୂରରୁ ମଧ୍ୟ ଯେଉଁ ଲୋକ 'ଗଙ୍ଗା, ଗଙ୍ଗା' କହନ୍ତି, ସେମାନେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି ଓ ବିଷ୍ଣୁ ଧାମକୁ ଯାଆନ୍ତି। ଯେଉଁମାନେ ଅନ୍ଧ, ଲଙ୍ଗଡ଼ା, ଅନର୍ଥକ ଜନ୍ମ, କିମ୍ବା ଗର୍ଭପାତରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଥିବା, ସେମାନେ ଗଙ୍ଗା ପ୍ରାପ୍ତିକୁ ଅସମର୍ଥ। ଗଙ୍ଗାଙ୍କ ସ୍ତୁତି ନ କରୁଥିବା ଲୋକ ମୂଢ଼, ନିମ୍ନତମ ଏବଂ ଅସ୍ଥିର, ମନୋବୃତ୍ତିରେ ବିକ୍ଷିପ୍ତ, ଏବଂ ଅନ୍ୟଙ୍କ ଭୋଜନ ଭୋଗ କରୁଥିବା ଭାବରେ ଅଭିଧାନ କରାଯାନ୍ତି। ଯେଉଁମାନେ ଗଙ୍ଗା ମହିମା ପଢ଼ନ୍ତିନାହିଁ, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଶାସ୍ତ୍ର ଫଳହୀନ; ଦୁଷ୍ଟ ବୁଦ୍ଧି ଓ ପତିତ ଚରିତ୍ର ଲୋକ ଗଙ୍ଗାର ପୁଣ୍ୟ ଲାଭ କରନ୍ତିନାହିଁ। ଯେଉଁମାନେ ଆସ୍ଥା ସହିତ ଏହି ଗଙ୍ଗା ମହିମା ପଢ଼ନ୍ତି, ସେମାନେ ସ୍ୱର୍ଗ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି ଓ ନିଜ ପୂର୍ବଜ ଓ ଗୁରୁଙ୍କୁ ଉଦ୍ଧାର କରନ୍ତି।