ଗଙ୍ଗା ମହିମାର ଏହି ଦିବ୍ୟ କଥା ଶୁଣ, ଯେଉଁଥିରେ ଏ ଜନନୀ ଗଙ୍ଗାଙ୍କର ଅପାର କୃପା ଓ ଉଦାରତା ବିବର୍ଣ୍ଣିତ ହୋଇଛି। ଏହି ସଂସାରରେ ସନ୍ତାନମାନେ ତାଙ୍କର ପିତାକୁ ଛାଡ଼ିଦିଅନ୍ତି, ପ୍ରିୟା ପତ୍ନୀ ଓ ସମସ୍ତ ମିତ୍ରମାନେ ମଧ୍ୟ ଛାଡ଼ି ଯାଆନ୍ତି, ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସମସ୍ତ ଆତ୍ମୀୟ-ସ୍ବଜନମାନେ ମଧ୍ୟ ଏପରି କରନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଗଙ୍ଗା କେବେ କାହାକୁ ଛାଡ଼ି ଯାଅନ୍ତି ନାହିଁ। ସେ ଜଣେ ମାତୃବତୀ ଭାବେ ନିଜ ସନ୍ତାନଙ୍କୁ ଆଲିଂଗନ କରି ଯେପରି ବିକାର ଦୂର କରନ୍ତି, ଗଙ୍ଗା ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ଶରୀରର ଦୂଷିତତା କୁ ଧୋଇ ଦେଇଥାନ୍ତି। ଯେଉଁମାନେ ଏକଥର ମଧ୍ୟ ଭକ୍ତି ସହିତ ଗଙ୍ଗାଙ୍କୁ ପୂଜନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସମାଜରେ ବିଶେଷ ପ୍ରଶଂସିତ ଓ ସମ୍ମାନିତ ହୁଅନ୍ତି, ଅନେକ ଭୋଗ ଓ ଭୂଷଣର ଅନୁଭବ କରନ୍ତି। ଯେଉଁମାନେ ଗଙ୍ଗାଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ, ଧ୍ୟାନ, ସ୍ତୁତି କରନ୍ତି ଓ ତାଙ୍କରେ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି, ଗଙ୍ଗା ସେମାନଙ୍କର ଲକ୍ଷ-ଲକ୍ଷ ପରିବାରକୁ ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥାନ୍ତି। ମାନବ ଜୀବନର ଯେଉଁ ସମୟରେ ବଡ଼ ବିପ୍ଳବ ଆସେ, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଗ୍ରହଣ ହୁଏ, ଗଙ୍ଗା ଦୁଇ ପିଢ଼ିକୁ ମୁକ୍ତି ଦେଇଥାନ୍ତି। ଶୁଭ ଦିନରେ, ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷରେ, ଦିନରେ, ଉତ୍ତରାୟଣରେ ଗଙ୍ଗାସ୍ନାନ କରିଲେ କୋଟି-କୋଟି ପୂର୍ବଜ ଉଦ୍ଧାର ହୁଅନ୍ତି। ଯେଉଁମାନେ ଜନାର୍ଦନଙ୍କୁ ହୃଦୟରେ ଧାରଣ କରି ଶରୀର ତ୍ୟାଗ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଭାଗୀରଥୀର ପବିତ୍ର ଜଳରେ ମୃତ୍ୟୁ ଲାଭ କଲେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଆନ୍ତି, ମୁନ୍ଦି କେବେ ଫେରି ଆସନ୍ତି ନାହିଁ। ଯେଉଁମାନେ ଗଙ୍ଗାଙ୍କୁ ସର୍ବଦା ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି। ବିଷ୍ଣୁ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କର ମୂଳ ଓ ଗଙ୍ଗା ବିଷ୍ଣୁର ଅଂଶ। ଗଙ୍ଗାରେ ପିତୃମାନେ ପିଣ୍ଡ ଓ ତିଲୋଦକ ଦେଇଲେ, ନରକରେ ଥିବା ଆତ୍ମାମାନେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଆନ୍ତି, ସ୍ୱର୍ଗରେ ଥିବାମାନେ ମୋକ୍ଷ ପାଆନ୍ତି, ଯେଉଁମାନେ ଅନ୍ୟର ଧନ, ଜନନୀ କିମ୍ବା ଶତ୍ରୁତା କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଉଦ୍ଧାର ହୁଅନ୍ତି। ମାନବମାନେ ଅଧ୍ୟୟନ କରିନଥିଲେ, ଗୁରୁଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଗଙ୍ଗା ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗତି ଅଟୁଟ। ଯେଉଁମାନେ ନିୟମ ଓ ଆଚରଣରେ ଅପରିପୂର୍ଣ୍ଣ, ସେମାନେ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଗଙ୍ଗା ଅପୂର୍ବ ଗତି; ଅନେକ ଯଜ୍ଞ, ଧନ, କଷ୍ଟସାଧ୍ୟ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା କ’ଣ ଲାଭ? ଗଙ୍ଗା ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥାନ୍ତି, ସେ ଶୁଭ ଓ ସାଉଭାଗ୍ୟର ପାଇଁ ପୂଜିତ; ମନ ନିଗ୍ରହ କରିବାକୁ ଉଚ୍ଚତମ ଯୋଗ କିମ୍ବା ଅନୁଷ୍ଠାନ ଦରକାର ନାହିଁ। ଗଙ୍ଗା ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥାନ୍ତି, ଅନେକ ଜନ୍ମର ପାପ ନଶ୍ଟ କରିଦିଅନ୍ତି। କେବଳ ଗଙ୍ଗାସ୍ନାନ କଲେ ମଧ୍ୟ ମହାପୁଣ୍ୟ ଲାଭ ହୁଏ। ପ୍ରଭାସ ତୀରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟଗ୍ରହଣ ସମୟରେ ଗଙ୍ଗାସ୍ନାନ କଲେ ହଜାର ଗାଈ ଦାନର ଫଳ ମିଳେ। ଦାନ ଯେତେ ଫଳ ଦେଉଛି, ଗଙ୍ଗାସ୍ନାନ ଦ୍ୱାରା ସେ ଫଳ ପ୍ରତିଦିନ ମିଳେ; ଗଙ୍ଗାକୁ ଦେଖିଲେ ପାପ ନଶ୍ଟ, ଛୁଇଁଲେ ସ୍ୱର୍ଗ ଲାଭ। କେବଳ ସ୍ପର୍ଶ କଲେ ମଧ୍ୟ ଗଙ୍ଗା ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥାନ୍ତି; ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନେ ଯେତେ ଅସ୍ଥିର ହୁଅନ୍ତି, ସେ ସମସ୍ତ ଅନ୍ତରାୟ ଗଙ୍ଗା ଦୂର କରନ୍ତି। ଗଙ୍ଗାକୁ ଦେଖିଲେ ହିଂସା ନଶ୍ଟ ହୁଏ, ଅନ୍ୟର ଧନ ଓ ଅନ୍ୟର ଜନନୀ ପ୍ରତି ଆସକ୍ତି ଶମିତ ହୁଏ। ଅନ୍ୟର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ପ୍ରତି ଆଗ୍ରହ ମଧ୍ୟ ଗଙ୍ଗା ଦେଖିଲେ ଦୂର ହୁଏ; ନିଜ କର୍ମରେ ସଂତୋଷ ଆସିଯାଏ। ଗଙ୍ଗାସ୍ନାନ କଲେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ପ୍ରତି ସମତା ଉପଜେ, ଏବଂ ଯେଉଁମାନେ ଗଙ୍ଗାରେ ରହନ୍ତି ସେମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ବଞ୍ଚନ୍ତି। ଏମିତି ଲୋକ ଜୀବନେ ମୁକ୍ତ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହୁଅନ୍ତି, ଗଙ୍ଗା ଉପରେ ବସିଲେ ଆଉ କିଛି କରିବା ଦରକାର ନାହିଁ। ସେମାନେ ସମସ୍ତ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ପୂରଣ କରିଛନ୍ତି, ମୁକ୍ତ ଓ ଜୀବନମୁକ୍ତ ହୋଇଯାନ୍ତି। ଯଜ୍ଞ, ଦାନ, ତପ, ପାଠ, ପିତୃକର୍ମ, ଦେବପୂଜା—ଏହି ସବୁ ଗଙ୍ଗାରେ କଲେ ଅନେକ ଗୁଣିତ ଫଳ ମିଳେ; ଅନ୍ୟ ସ୍ଥାନରେ କରାଯାଇଥିବା ପାପ ଗଙ୍ଗାତୀରେ ନଶ୍ଟ ହୁଏ। ଗଙ୍ଗାତୀରେ କରାଯାଇଥିବା ପାପ ଗଙ୍ଗାସ୍ନାନ ଦ୍ୱାରା ନଶ୍ଟ ହୁଏ। ଯେଦିନ ଜନ୍ମନକ୍ଷତ୍ର ଓ ଜାହ୍ନବୀ ସଂଯୋଗ ହୁଏ, ସେ ଦିନ ଗଙ୍ଗାସ୍ନାନ କରିଲେ ସମସ୍ତ ବଂଶ ଉଦ୍ଧାର ହୁଏ। ଯେପରି ଲୋକେ ଧନୀଙ୍କୁ ଭକ୍ତି ସହିତ ସ୍ତୁତି କରନ୍ତି, ସେପରି ଗଙ୍ଗାକୁ ଏକଥର ମଧ୍ୟ ପ୍ରଶଂସା କଲେ ସ୍ୱର୍ଗ ଲାଭ ହୁଏ। ଯେଉଁମାନେ ଶ୍ରଦ୍ଧା ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଗଙ୍ଗାରେ ତାଙ୍କ ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଗଙ୍ଗାର ପୁଣ୍ୟରେ ସ୍ୱର୍ଗ ପାଆନ୍ତି; ପୃଥିବୀରେ ଥିଲେ ତଳେ ଅଛିଥିବା ସର୍ପମାନେ ମଧ୍ୟ ଉଦ୍ଧାର ହୁଅନ୍ତି। ସ୍ୱର୍ଗରେ ଥିଲେ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଉଦ୍ଧାର ହୁଅନ୍ତି। ତିନିପଥ ନଦୀ ଭାବେ ଖ୍ୟାତି ଥିବା ଗଙ୍ଗା, ଜ୍ଞାନ କିମ୍ବା ଅଜ୍ଞାନ, ଇଚ୍ଛା କିମ୍ବା ନିରିଚ୍ଛା ଯେଉଁ ଭାବେ ହେଉ, ଯେଉଁ ମଣିଷ ଗଙ୍ଗାରେ ଶରୀର ତ୍ୟାଗ କରେ ସେ ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ପାଏ। ଯେଉଁ ଯୋଗୀ ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠା ରଖି ଯେଉଁ ଦଶାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ, ଗଙ୍ଗାରେ ଶରୀର ତ୍ୟାଗ କରିଥିବା ଲୋକ ବି ସେଇ ଦଶାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ହଜାର ଚନ୍ଦ୍ରୟାଗ୍ନ କଲେ ମଧ୍ୟ ଯେପରି ଶରୀର ପବିତ୍ର ହୁଏ, ଗଙ୍ଗାଜଳ ପାନ କଲେ ତାହାଠାରୁ ଅଧିକ ପବିତ୍ରତା ମିଳେ। ଦେବତୀର୍ଥମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଗଙ୍ଗାର ମହିମା ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ। ବେଦମାନେ ମଧ୍ୟ ଯାହାଏଁ ଜାହ୍ନବୀକୁ ପହଞ୍ଚନ୍ତି, ସେଯିଏଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ବାୟୁଁ କହିଛନ୍ତି—ତିନି କୋଟି ଦଶ କୋଟି ତୀର୍ଥ ଏହି ଜଗତ, ଦିବ୍ୟ ଓ ଆକାଶରେ ଅଛି, ସେଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟ ଜାହ୍ନବୀରେ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ। ଓ ଗଙ୍ଗେ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ପଦପଦ୍ମରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ତିନି ଲୋକରେ ବିହରଣ କରୁଥିବା, ଧର୍ମର ସାର ଭାବେ ଖ୍ୟାତି, ମୋର ପାପ ଦୂର କର। ତୁମେ ବିଷ୍ଣୁର ପଦସମ୍ଭୂତ, ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ପୂଜିତ। ଏହିପରି, ମୋତେ ପାପ, ଜନ୍ମ, ମୃତ୍ୟୁ ଓ ତାହା ପରେ ଯାହା ଆସେ ତାହାରୁ ଉଦ୍ଧାର କର, ଶ୍ରଦ୍ଧା, ଧର୍ମ ଓ ମହିମାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ପବିତ୍ର ତୁମେ। ଓ ଭାଗୀରଥୀ, ତୁମ ଅମୃତସ୍ବରୂପ ଜଳରେ ମୋତେ ପବିତ୍ର କର। ଯେଉଁମାନେ ଏହି ତିନି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶ୍ଲୋକ ସହିତ ଜାହ୍ନବୀରେ ସ୍ନାନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ କୋଟି କୋଟି ଜନ୍ମର ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି—ଏହି ନେଇ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଏବେ ମୁଁ ହରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଜାହ୍ନବୀକୁ କହିଥିବା ମୂଳମନ୍ତ୍ର କହିବି।