ଏହି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଗାଥାରେ ଗଙ୍ଗା ମହିମା ବିଷୟରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦିବ୍ୟ ଉପମା ଦିଆଯାଇଛି। ଜହ୍ନବୀ ଗଙ୍ଗାରେ ସ୍ନାନ କଲେ, ତାହାର ଜଳ ପିଇଲେ, ଏବଂ ସେଠାରେ ପିତୃଦେବତାଙ୍କୁ ତର୍ପଣ ଦେଲେ, ମହାପାପର ବଡ଼ ବଡ଼ ଗୁଛ ଦିନକୁ ଦିନ ନଶ୍ୱାନ ହୋଇଯାଏ। ଯେପରି ଅଗ୍ନି ଦ୍ୱାରା କପାସ କିମ୍ବା ଶୁଖିଲା ଘାସ ତୁରନ୍ତ ଦହିଯାଏ, ସେପରି ଗଙ୍ଗା ଜଳର ସ୍ପର୍ଶରେ ମାନବର ପାପ ମୂଳେ ଦହିଯାଏ। ଗଙ୍ଗାରେ ସ୍ନାନ କଲେ ଅବିନାଶୀ ସ୍ୱର୍ଗ ଲାଭ ହୁଏ, ଏବଂ କେଶବଙ୍କୁ ପ୍ରାପ୍ତି ହୁଏ; ପୁଣ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ମହିମା, ରାଜ୍ୟ ଏବଂ ଜୀବନ ସେଷରେ ପରମ ପଦ ମିଳିଥାଏ। ଯେଉଁଜଣେ ଶାସ୍ତ୍ରୋକ୍ତ ମନ୍ତ୍ର ଓ ପ୍ରକ୍ରିୟାନୁସାରେ ଗଙ୍ଗାରେ ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ପିଣ୍ଡ ଦେଇଥାନ୍ତି, ସେଠାରେ ତାଙ୍କୁ କେତେ ମହାପୁଣ୍ୟ ମିଳେ ତାହା ଶୁଣ। କେବଳ ଏକଥର ଭୋଜନ ଦାନ କଲେ ସେ ଦେବଲୋକରେ ହଜାର ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମ୍ମାନ ପାଆନ୍ତି; ତିଳ ଦେଇଲେ ଏହି ଫଳ ଦୁଇଗୁଣା ହୁଏ, ଏବଂ ଶୁଦ୍ଧ ଉପଚାରରେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଫଳ ମିଳେ। ଶାସ୍ତ୍ରଅନୁସାରେ ଗୋଧୂଧ ଦାନ କଲେ ସ୍ୱର୍ଗର କ୍ଷୟ ନାହିଁ; ଏପରି ଭାବରେ ପିଣ୍ଡ ଦେଲେ ଏହା ଦିନକୁ ଶତ ଯଜ୍ଞ କରିବାର ସମାନ। ଯେଉଁ ପିତୃମାନେ ନରକରେ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ମାନବ ଜନ୍ମରେ ଧନ, ପୁତ୍ର, ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ, ସୁଖ, ଆଦର ଓ ସମ୍ମାନରେ ଭାଗୀ ହୁଅନ୍ତି। ଯେଉଁମାନେ ପାତାଳକୁ ଗଲେ, କିମ୍ବା ପୃଥିବୀରେ କୀଟ, ଅଚଳ ଜନ୍ତୁ, ପକ୍ଷୀ ହୋଇ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଧନୀ ରାଜା ହୁଅନ୍ତି। ପୁତ୍ର, ପୌତ୍ର, ବନ୍ଧୁ, ଝିଅର ପୁତ୍ର, ଜମାତା, ମାମା, ମିତ୍ର, ପ୍ରିୟ ଓ ଅପ୍ରିୟ ମାନେ ଯଦି ଗଙ୍ଗା କୂଳ ଓ ଜଳରେ ଶୁଭ ପାତ୍ରରେ ଜଳ ଓ ପିଣ୍ଡ ଦେଇ ପିତୃମାନେ ପାଇଁ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଅକ୍ଷୟ ସ୍ୱର୍ଗ ଲାଭ କରନ୍ତି। ପିଣ୍ଡ ଉପରେ ଥିବା ପିତୃମାନେ ଓ ମାତୃବଂଶରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ସମସ୍ତେ ଶତ, ସହସ୍ର ମାନବ ରୂପେ ଶୁଭ ଲାଭ କରନ୍ତି। ଯେଉଁମାନେ ସ୍ୱର୍ଗରେ, ଯେଉଁମାନେ ତଳେ, ଯେଉଁମାନେ ମଧ୍ୟଭୂମିରେ ଅଛନ୍ତି, ସମସ୍ତେ ଦିନେ ଦିନେ ଦିବ୍ୟ ଗଙ୍ଗାକୁ ଯିବାକୁ ଆଶା କରନ୍ତି। ଏକ ମାନୁଷ୍ୟ ଗଙ୍ଗାକୁ ଯାଇଲେ, ତାଙ୍କର ପୂର୍ବଜମାନେ ପବିତ୍ର ହୁଅନ୍ତି; ଏହି ଏକଥରେ ମହାପୁଣ୍ୟ ମିଳେ—ସେ ନିଜେ ଉଦ୍ଧାର ହୁଏ, ଅନ୍ୟମାନେକୁ ମଧ୍ୟ ଉଦ୍ଧାର କରେ। ଏଠି ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ବ୍ରହ୍ମା ମଧ୍ୟ ଗଙ୍ଗାର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ମହିମା କହିପାରିନାହାନ୍ତି; ତେଣୁ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ମୁଁ ଏଠି ଭାଗୀରଥୀ ମହିମାର କିଛି ଅଂଶ କହିବି। ଋଷି, ସିଦ୍ଧ, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବମାନେ ଗଙ୍ଗା କୂଳରେ ତପସ୍ୟା କରି ସ୍ୱର୍ଗରେ ଅଚ୍ୟୁତ ହୋଇ ରହିଛନ୍ତି। ସେମାନେ ଦିବ୍ୟ ଦେହ ଓ କାମନାପୂର୍ଣ୍ଣ ରଥରେ ଏବେ ମଧ୍ୟ ମଣିମୟ ମହଳରୁ ଫେରନ୍ତି ନାହିଁ। ସେଠାରେ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ମହଳ ସମସ୍ତ ଲୋକ ଉପରେ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ଏବଂ ଇଚ୍ଛା ରତ୍ନରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ସେଠାର ନାରୀମାନେ ଅତି ଆକର୍ଷକ। ସେଠାର ଫୁଲ ଗଛମାନେ ପାରିଜାତ ଓ କଳ୍ପବୃକ୍ଷ ସମାନ; ଗଙ୍ଗା କୂଳରେ ତପସ୍ୟା କଲେ ଏପରି ରାଜ୍ୟ ଲାଭ କରନ୍ତି। ଅନେକ ତପ, ଯଜ୍ଞ, ବ୍ରତ ଓ ଦାନ ଯେଉଁ ଫଳ ଦେଇଥାଏ, ଗଙ୍ଗାର ସେବା କରିଲେ ସେଉଁଠି ଫଳ ମିଳେ। ଯେଉଁଠାରେ ଜନ୍ମ, ପତିତ, ଦୁଷ୍ଟ, ଚଣ୍ଡାଳ, ଗୁରୁ ହନ୍ତା, ଅନେକ ପାପରେ ଲିପ୍ତ ମନୁଷ୍ୟ ଅଛନ୍ତି—ପୁତ୍ର, ଭାର୍ୟା, ବନ୍ଧୁ, ଆଦି ସମସ୍ତେ ତାଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କରିଦିଅନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଗଙ୍ଗା କେବେ ତ୍ୟାଗ କରୁନାହାନ୍ତି। ଯେପରି ଜନ୍ମ ସମୟରେ ମାଆ ନିଜ ଶିଶୁଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି ତାଙ୍କର ମଳିନତା ଦୂର କରନ୍ତି, ଗଙ୍ଗା ମଧ୍ୟ ଏପରି ଭାବରେ ପାପ ଦୂର କରନ୍ତି। ଯେଉଁମାନେ ଏକଥର ମଧ୍ୟ ଭକ୍ତିଭାବରେ ଗଙ୍ଗାକୁ ପୂଜା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଭାରି ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଓ ଭୋଗ-ଭୂଷାଣରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଅନ୍ତି। ଶୁଭ ଗଙ୍ଗା ଏମିତି ଦୟାଳୁ, ଯେଉଁମାନେ ତାଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ, ଧ୍ୟାନ, ସ୍ତୁତି କିମ୍ବା ଆନନ୍ଦ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ ପରିବାରକୁ ଉଦ୍ଧାର କରନ୍ତି। ଗଙ୍ଗା ଦୁଇ ବଂଶକୁ ସଂସାର ସମୁଦ୍ରରୁ ଉଦ୍ଧାର କରନ୍ତି, ବିଶେଷତଃ ସଂକ୍ରାନ୍ତି, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଗ୍ରହଣ ସମୟରେ। ଶୁଭ ସମୟରେ ଗଙ୍ଗାରେ ସ୍ନାନ କଲେ ଏକ କୋଟି ପୂର୍ବଜମାନେ ଉଦ୍ଧାର ପାଆନ୍ତି; ଶୁକ୍ଳ ପକ୍ଷ, ଦିନ ଓ ଉତ୍ତରାୟଣ ସମୟରେ ଏହି ଫଳ ଅଧିକ ହୁଏ। ଯେଉଁମାନେ ଜନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କୁ ହୃଦୟରେ ଧାରଣ କରି ଭାଗୀରଥୀର ପବିତ୍ର ଜଳରେ ଦେହ ତ୍ୟାଗ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଧନ୍ୟ। ସେମାନେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଆନ୍ତି, ପୁନଃ ଜନ୍ମ ନେଇନାହାନ୍ତି; ଯେଉଁମାନେ ସଦା ଗଙ୍ଗା ପଛରେ ଚଲନ୍ତି, ସେମାନେ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କୁ ପାଳନ କରନ୍ତି। ବିଷ୍ଣୁ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କୁ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ କରିଛନ୍ତି, ଗଙ୍ଗା ବିଷ୍ଣୁର ରୂପ; ଗଙ୍ଗାରେ ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ପିଣ୍ଡ ଓ ତିଳଜଳ ଦେଲେ, ନରକବାସୀ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଆନ୍ତି, ସ୍ୱର୍ଗବାସୀ ମୋକ୍ଷ ପାଆନ୍ତି, ଅପରାଧୀ ମଧ୍ୟ ଉଦ୍ଧାର ପାଆନ୍ତି। ସମସ୍ତ ମାନବ ପାଇଁ ଗଙ୍ଗା ପରମ ଗତି; ଯେଉଁମାନେ ଶାସ୍ତ୍ର ନାହିଁ, ଗୁରୁନିନ୍ଦା କରିଥିବା, ତାଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଏହି ଗତି। ଯେଉଁମାନେ ଆଚରଣ ଓ ନିୟମ ରହିନାହାନ୍ତି, ସେମାନେ ପାଇଁ ଗଙ୍ଗା ସମାନ ଗତି ଅନ୍ୟ କୌଣସି ନାହିଁ; ବହୁତ ଧନ ଦେଇ ଯଜ୍ଞ କିମ୍ବା କଠିନ ତପସ୍ୟା କରିବାର କଣ ଅର୍ଥ? ଗଙ୍ଗା ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥାଏ, ସେ ଶୁଭ ଓ ସୌଭାଗ୍ୟ ପାଇଁ ପୂଜିତ; ଉଚ୍ଚତମ ଅନୁଷ୍ଠାନ କିମ୍ବା ମନ ନିଗ୍ରହ କରୁଥିବା ଯୋଗର ଆବଶ୍ୟକତା ନାହିଁ। ଗଙ୍ଗା ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥାଏ, ସମସ୍ତ ଆନନ୍ଦ ଓ ମୁକ୍ତିରେ ପ୍ରଥମ; ଅନେକ ଜନ୍ମର ପାପ ମାନବ ପାଇଁ ନଶ୍ୱାନ ହୁଏ। କେବଳ ଗଙ୍ଗାରେ ସ୍ନାନ କଲେ ମାନବ ତୁରନ୍ତ ପୁଣ୍ୟର ଭାଗୀ ହୁଏ; ପ୍ରଭାସକ୍ଷେତ୍ରରେ, ରାହୁ ଦ୍ୱାରା ଗ୍ରସ୍ତ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଗ୍ରହଣ ସମୟରେ ଏହି ସ୍ନାନ ହଜାର ଗୋ ଦାନର ଫଳ ଦେଇଥାଏ। ଦାନର ଯେତେ ଫଳ ମିଳେ, ଗଙ୍ଗାରେ ଦିନକୁ ଦିନ ସ୍ନାନ କଲେ ସେଉଁଠି ଫଳ ମିଳେ; ଦୃଷ୍ଟିପାତ କଲେ ପାପ ନଶ୍ୱାନ, ସ୍ପର୍ଶ କଲେ ସ୍ୱର୍ଗ ପ୍ରାପ୍ତି। କେବଳ ସ୍ପର୍ଶରେ ଗଙ୍ଗା ମୁକ୍ତି ଦେଇଥାଏ; ଏଠି ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନଙ୍କର ଚଞ୍ଚଳତା ପୂର୍ବସଂସ୍କାର ଶକ୍ତିରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ। ଗଙ୍ଗା ଦୃଷ୍ଟିରେ କ୍ରୂରତା ନଶ୍ୱାନ, ପର ଧନ ଓ ପର ଭାର୍ୟା ପ୍ରତି ଆସକ୍ତି ହରାଏ। ତାଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିରେ ପର କର୍ମର ଆସକ୍ତି ମିଟିଯାଏ; ନିଜ କର୍ମରେ ଯାହା ମିଳେ ତାହାରେ ସନ୍ତୋଷ ଆସେ।