ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା କିମ୍ବା ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଯାତ୍ରାର ଫଳ କି ନିଜେ କେଶବଙ୍କୁ ସ୍ନାନ, ଦାନ, ଧ୍ୟାନ, ଭୋଜନ ଏବଂ ପୂଜା କରି ପାଇଯାଇପାରିବ? ଏହି ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର ଦେବା ଆଗରୁ, ତୁଳସୀର ମହିମା ବିବର୍ଣ୍ଣ କରାଯାଇଛି। ଏହି କଳି ଯୁଗରେ, ତୁଳସୀ ଗଛକୁ ପ୍ରଶଂସା କରିବା ଓ ଲଗାଇବା ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ପାପ ଦଗ୍ଧ ହୋଇଯାଏ; ତୁଳସୀ ଅମୃତରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ଏବଂ ସଦା କେଶବଙ୍କ ପ୍ରିୟ। ମୁଁ ତୁଳସୀକୁ, କେଶବଙ୍କ ପାଇଁ ସଂଗ୍ରହ କରୁଛି, ତୁଳସୀ ଦେବୀ, ଦୟାଳୁ ଓ ଦେବତାମନ୍ଦିର ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଇଥିବା ଏକ ଶୋଭାମୟ ଗଛ। ମୁଁ ତୁଳସୀର ଶରୀରରୁ ଉପଜିଥିବା ପତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଦୈନିକ ହରିଙ୍କୁ ପୂଜା କରିଥିବି। ତୁଳସୀ ଦେବୀ, ଏହି କଳି ଯୁଗର ଅଶୁଚିତା ନାଶ କରିବାରେ ଏକ ପବିତ୍ର ଶରୀର ଅଟୁଟ ଭୂମିକା ରଖିଛନ୍ତି। ଯେଉଁଠି ଲୋକେ ତୁଳସୀ ପତ୍ର ସଂଗ୍ରହ କରି ଏହି ମନ୍ତ୍ର ସହିତ ପୂଜା କରନ୍ତି, ସେଉଁଠି ଭଗବାନ ବାସୁଦେବଙ୍କ ପୂଜା ଏକ ଲକ୍ଷ ଗୁଣ ଅଧିକ ଫଳ ଦେଇଥାଏ। ଦେବୀ ତୁଳସୀଙ୍କ ଶକ୍ତିକୁ ଦେବତାମାନେ ଗୀତ ମାଧ୍ୟମରେ ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି। ଋଷି, ସିଦ୍ଧ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଏବଂ ପାତାଳର ନାଗ ରାଜାମାନେ ମଧ୍ୟ ତୁଳସୀଙ୍କ ଶକ୍ତିକୁ ଜାଣିନାହାନ୍ତି, କେବଳ କେଶବ ଏହାକୁ ଜାଣନ୍ତି। କୌଟି କୌଟି ଯୁଗ ଯାଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ତୁଳସୀଙ୍କ ଗୁଣର ବିମାପନ କରିପାରିବା ନୁହେଁ—ଏହି ଗୁଣ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଆନନ୍ଦରୁ, କ୍ଷୀରସାଗର ମଥନ ସମୟରେ ଉପଜିଥିଲା। ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ, ବିଷ୍ଣୁ ତୁଳସୀକୁ ନିଜ ମୁଣ୍ଡରେ ଧାରଣ କରିଥିଲେ; ତୁଳସୀ ଦେବୀ, ଆପଣ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଶରୀରର ସମସ୍ତ ଅଂଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଛନ୍ତି। ପବିତ୍ରତା ତୁଳସୀଙ୍କୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇଛି; ମୁଁ ତୁଳସୀକୁ ନମସ୍କାର କରୁଛି। ତୁଳସୀ ପତ୍ର ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ହରିଙ୍କୁ ଯଥାଯଥ ଭାବରେ ପୂଜା କରୁଛି। ଏହିପରି, ତୁଳସୀ ଦେବୀ, ଆପଣ ମୋର ବିଘ୍ନରୁ ମୁକ୍ତି ଦିଅନ୍ତୁ, ଯେପରି ମୁଁ ଉତ୍ତମ ଦଶା ପାଇପାରିବି; ଗୋମତୀ ନଦୀ ପାର୍ଶ୍ବରେ ଆପଣ ଲଗାଯାଇଥିଲେ ଏବଂ କୃଷ୍ଣ ନିଜେ ରକ୍ଷା କରିଥିଲେ। ତୁଳସୀ, ବିଶ୍ୱର ମଙ୍ଗଳ ଏବଂ ଗୋପୀମାନଙ୍କ ଭଲ ପାଇଁ, ବିଷ୍ଣୁ ନିଜେ ବୃନ୍ଦାବନରେ ଆପଣଙ୍କୁ ସେବା କରିଥିଲେ। ଗୋକୁଳର ଉନ୍ନତି ଏବଂ କଂସ ନାଶ ପାଇଁ, ରାମ ଶ୍ରୀ ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦେଶରେ ସରୟୂ ତୀରେ ତୁଳସୀକୁ ଲଗାଇଥିଲେ। ବିଶ୍ୱପ୍ରିୟ ତୁଳସୀ, ରାକ୍ଷସ ନାଶ ପାଇଁ ଆପଣକୁ ଲଗାଯାଇଥିଲା; ମୁଁ ତୁଳସୀକୁ ନମସ୍କାର କରୁଛି, ଯେଉଁଥିରେ ତପସ୍ୟା ଶକ୍ତି ବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ଆପଣ ଲଗାଯାଇଛନ୍ତି। ବାସୁଦେବଙ୍କୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହୋଇ, ଜନକର କନ୍ୟା ତୁଳସୀକୁ ଧ୍ୟାନ କରିଥିଲେ; ଅଶୋକ ଉଦ୍ୟାନ ମଧ୍ୟରେ, ସେ ନିଜ ପ୍ରିୟଙ୍କ ସହିତ ଏକତ୍ର ହୋଇଥିଲେ। ଶିବଙ୍କ ପାଇଁ, ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ, ପାର୍ବତୀ ହିମାଳୟରେ ତୁଳସୀକୁ ଲଗାଇଥିଲେ; ମୁଁ ତୁଳସୀକୁ ନମସ୍କାର କରୁଛି, ଯେଉଁଥିରେ ତପସ୍ୟା ଶକ୍ତି ବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ଆପଣ ଲଗାଯାଇଛନ୍ତି। ଦେବତାମାନଙ୍କର ସମସ୍ତ ପତ୍ନୀ ଏବଂ ନନ୍ଦନ ଉଦ୍ୟାନର କିନ୍ନରମାନେ ମନ୍ଦ ଦ୍ୱାରା ତୁଳସୀକୁ ସେବା କରିଥିଲେ; ମୁଁ ତୁଳସୀକୁ ନମସ୍କାର କରୁଛି। ଧର୍ମ ଅରଣ୍ୟ ଏବଂ ଗୟାରେ, ପିତୃମାନେ ନିଜେ ତୁଳସୀକୁ ସେବା କରିଥିଲେ; ଯେଉଁଠି ନିଜ ମଙ୍ଗଳ ଚାହାଁଥିବା ଲୋକ ତୁଳସୀକୁ ସେବା କରନ୍ତି। ରାମଚନ୍ଦ୍ର ଦ୍ୱାରା ଲଗାଯାଇଥିବା ଏବଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସେବିତ ତୁଳସୀ, ଦଣ୍ଡକ ଅରଣ୍ୟରେ ସୀତା ଦେବୀ ଏହି ତୁଳସୀକୁ ଭକ୍ତି ସହିତ ରଖିଥିଲେ। ତିନି ଲୋକରେ ଗଙ୍ଗା ଯେପରି ପୂରଣ କରିଥିବା ଏବଂ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ପ୍ରଶଂସିତ, ତୁଳସୀ ଦେବୀ ମଧ୍ୟ ସମସ୍ତ ଚର ଅଚର ଜୀବରେ ପ୍ରକାଶିତ। ଋଶ୍ୟମୂକ ପର୍ବତରେ ବସି, ବନରାଜ ତୁଳସୀକୁ ବାଲି ନାଶ ଏବଂ ତାରା ସହିତ ସମ୍ମିଳନ ପାଇଁ ସେବା କରିଥିଲେ। ହନୁମାନ ତୁଳସୀକୁ ନମସ୍କାର କରି ସାଗର ଉତ୍କ୍ରମ କରିଥିଲେ; କାର୍ଯ୍ୟ ସଫଳ ହୋଇ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ ପୁନଃ ଫେରିଥିଲେ। ତୁଳସୀ ନେଇଲେ ପାପ ମୁକ୍ତି ମିଳେ; ଏହା ମଧ୍ୟ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ବଧର ପାପକୁ ଦୂର କରିଥାଏ। ଯେଉଁଠି ଲୋକେ ତୁଳସୀ ପତ୍ର ଧୋଇଥିବା ଜଳ ମୁଣ୍ଡରେ ଧରିଥାନ୍ତି, ସେଉଁଠି ଗଙ୍ଗାସ୍ନାନର ଫଳ ଦିଏ, ଯାହା ଦଶ ଗଉ ଦାନର ଫଳ ସମାନ। ତୁଳସୀ ଦେବୀ, ଦେବୀମାନଙ୍କ ରାଣୀ, ହରିଙ୍କ ପ୍ରିୟା, କ୍ଷୀରସାଗର ମଥନରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ଆପଣ, ଦୟା କରନ୍ତୁ; ମୁଁ ଆପଣକୁ ନମସ୍କାର କରୁଛି। ଯେଉଁଠି ଦ୍ୱାଦଶୀର ରାତ୍ରି ଜାଗରେ ତୁଳସୀ ଷ୍ଟୋତ୍ର ପଠିଥାନ୍ତି, କେଶବ ତାଙ୍କ ୩୨ଟି ଅପରାଧ କ୍ଷମା କରନ୍ତି। ଯୁବା, ବାଳ୍ୟ, କିଶୋର ଏବଂ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥାରେ କରାଯାଇଥିବା ସମସ୍ତ ପାପ ତୁଳସୀ ଷ୍ଟୋତ୍ର ପଠିଲେ ନଶ୍ଟ ହୋଇଯାଏ। ଦେବତାମାନଙ୍କ ନାୟକ ଉପରି ଅତି ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ସମୃଦ୍ଧି ଦେଇଥାନ୍ତି, ଶତ୍ରୁ ନାଶ କରନ୍ତି, ଶୁଭ ଏବଂ ଜ୍ଞାନ ଦେଇଥାନ୍ତି। ତୁଳସୀ ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିଲେ ଦେବତାମାନେ ଇଚ୍ଛିତ ଫଳ ଦେଇଥାନ୍ତି; ଦୁଷ୍ଟଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଦେବତା ମୁକ୍ତି ଦେଇଥାନ୍ତି। ତୁଳସୀ ଷ୍ଟୋତ୍ରରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ତୁଳସୀ ଦେବୀ ଶୁଭ ଏବଂ ବୃଦ୍ଧି ଦେଇଥାନ୍ତି; ଅସାବଧାନ ଭାବରେ କରାଯାଇଥିବା ପାପ ଯମପଥରେ ରହିଥାଏ। ଯେଉଁ ଘରରେ ତୁଳସୀ ଷ୍ଟୋତ୍ର ଲିଖା ଏବଂ ବ୍ୟବସ୍ଥିତ ଅଛି, ସେଉଁଠି କୌଣସି ଅଶୁଭ ଘଟିନାହିଁ; ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଶୁଭ ମିଳେ। ସମସ୍ତ ଶୁଭ ତାହାର ହୋଇଯାଏ; କୌଣସି ଅଶୁଭ ନାହିଁ। ସେ ସଦା ସମୃଦ୍ଧି, ଧନ, ଧାନ୍ୟରେ ପ୍ରଚୁର ହୋଇଥାଏ। କେଶବଙ୍କୁ ଅଟୁଟ ଭକ୍ତି ଏବଂ ବୈଷ୍ଣବମାନଙ୍କୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହେବା ନାହିଁ; ଜୀବନରେ ରୋଗ ନାହିଁ, ମନ ଅଧର୍ମରେ ଝୁକିନାହିଁ। ଯେଉଁଠି ଦ୍ୱାଦଶୀ ଜାଗରେ ତୁଳସୀ ଷ୍ଟୋତ୍ର ପଠିଥାନ୍ତି, ସେଉଁଠି ଲକ୍ଷ କୋଟି ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାର ଫଳ ମିଳେ। ଏହି ଫଳ ତୁଳସୀ ଷ୍ଟୋତ୍ର ପଠିଲେ ମିଳୁଥାଏ। ଏପରି ଗୁଣ ଓ ମହିମା ବିବର୍ଣ୍ଣ କରି, ପଦ୍ମ ପୁରାଣର ମହାତ୍ମ୍ୟ ଅଧ୍ୟାୟ ତୁଳସୀ ଷ୍ଟୋତ୍ରର ମହିମା ଅନ୍ତ କରାଯାଇଛି। ଏବେ, ଦ୍ୱିଜମାନେ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଛନ୍ତି: "ସ୍ନାନ କରିଲେ କି ଏହି କଳି ଯୁଗର ସମସ୍ତ ପାପ ଦୂର ହୋଇଯାଏ? ଦୟାକରି ଆମେ ଜାଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ।" ଏହାକୁ ଉତ୍ତର ଦେଇ, ଏହିପରି କହାଯାଇଛି: "ପାପରୁ ପବିତ୍ର ହୋଇ ଅବିନାଶୀ ଶ୍ୱର୍ଗ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇପାରିବ, ଇନ୍ଦ୍ର ସମାନ; ଦିବ୍ୟ ଜନ୍ମ କୌଣସି ଭୟ ନାହିଁ।