ହେ ଷଣ୍ମୁଖ, ଏହିପରି ଅତି ପବିତ୍ର ଉପଦେଶ ଶୁଣ, ତୁମେ ଗୁରୁ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଦେବତାମାନେ ଓ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥସ୍ଥଳୀମାନଙ୍କୁ ଶୁଶୂଷା କର। ଯେଉଁ ମଣିଷ ତାଙ୍କର ଶିରରେ ତୁଳସୀ ଧରି ଏହି ଲୋକରୁ ବିଦାୟ ନେଇଥାଏ, ସେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇ ଶୋକ ବିନା ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରେ—ଏହା ରାଜସୂୟ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବଳି, ବ୍ରତ ଓ ନିୟମର ଫଳ ଠାରୁ ଅଧିକ। ତୁଳସୀ ସେବାରେ ନିଷ୍ଠା ରଖି ଯେଉଁ ଦଶାକୁ ସାଧୁମାନେ ପାଉଛନ୍ତି, ତାହା ମଧ୍ୟ ଏଭଳି ଲୋକ ପାଇଥାଏ। ଅତି କମରେ ଏକ ତୁଳସୀ ପତ୍ର ଦ୍ୱାରା ହରିଙ୍କୁ ପୂଜିଲେ, ସେ ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତ ହେବାର ମହାପଦବୀ ପାଇଥାଏ—ଏଠାରେ ଅନ୍ୟ ଅନେକ ଶାସ୍ତ୍ର ପଢିବାର ଆବଶ୍ୟକତା ନାହିଁ। ତୁଳସୀର ମାଆର ଦୁଧ କେବେ ମଧ୍ୟ ଖାଇବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ଯଦି ଏହା କୋଟିଥର ମିଳିଥାଏ ମଧ୍ୟ। ଯିଏ କେଶବଙ୍କୁ ତୁଳସୀର କୋମଳ ଅଙ୍କୁର ଓ ପତ୍ର ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରେ, ସେ ମାନବ ଶତ କିମ୍ବା ହଜାର ଲୋକ ଠାରୁ ଅଧିକ ପୁଣ୍ୟ ଲାଭ କରିଥାଏ। ଯିଏ ପ୍ରତିଦିନ ତୁଳସୀର କୋମଳ ପତ୍ର ଦ୍ୱାରା ହରିଙ୍କୁ ପୂଜା କରେ, ତା’ପାଇଁ ମୁଁ ତୁମକୁ ତୁଳସୀର ମୁଖ୍ୟ ମହିମା ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛି। ଆମେ ଏହି ସମସ୍ତ ଗୁଣକୁ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ କହିପାରିବୁ ନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ଯିଏ ପ୍ରତିଦିନ ଏହି କଥା ଶୁଣେ, ସେ ପୂର୍ବଜନ୍ମର ପାପ ଓ ଜନ୍ମବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତି ପାଏ। କେବଳ ଏହାକୁ ଏକଥର ପଢିଲେ ବି ବହ୍ନିଷ୍ଟୋମ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ମିଳେ। ଏହା ପଢୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି କେବେ ରୋଗୀ ହେବେ ନାହିଁ, ତାଙ୍କର ସନ୍ତାନ କେବେ ମୂର୍ଖ ହେବେ ନାହିଁ; ସେ ସଦା ବିଜୟୀ ଓ ଅଜୟ ରହିଥାଏ। ଯେଉଁ ଘରେ ଏହି ଗ୍ରନ୍ଥ ରହିଥାଏ, ସେଠାରେ ସମୃଦ୍ଧି ବଢ଼ିଥାଏ; ରୋଗ, ଭୂତ, ଦୁଃଖ, ଅପମାନ କେବେ ମିଳେ ନାହିଁ। ଏହି ଲିପି ଥିବା ସ୍ଥାନରେ ଏହି ଦୁଃଖଦାୟକ ଦୃଷ୍ଟିଗତ ଦୁର୍ଗୁଣ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ମଧ୍ୟ ରହେ ନାହିଁ। ଏବେ ଏକ ନୂତନ ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ଦ୍ୱିଜମାନେ କହିଲେ: "ହେ, ଆମେ ତୁମଠାରୁ ହରିଙ୍କ ପ୍ରିୟ ତୁଳସୀ ଫୁଲର ମଙ୍ଗଳମୟ ମହିମା ଶୁଣିଛୁ; ଏବେ ତୁମେ ତିଆରି କରିଥିବା ତାଙ୍କର ପବିତ୍ର ସ୍ତୋତ୍ର ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ।" ବ୍ୟାସଦେବ କହିଲେ: "ପୂର୍ବକାଳରେ ମୁଁ ଏହି କଥା ସ୍କନ୍ଦ ପୁରାଣରେ କହିଥିଲି; ମୁକ୍ତି ପାଇବା ପାଇଁ ପୁନି ଏହି ପୁରାତନ କଥା ତୁମକୁ କହିବି।" ସେଠି ଋଷି ଶତାନନ୍ଦଙ୍କ ସମସ୍ତ ଶିଷ୍ୟମାନେ ନିଜ ଗୁରୁଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ଭଲ ଓ ମଙ୍ଗଳମୟ କଥା ଶୁଣିବାକୁ ଅନୁରୋଧ କଲେ। "ହେ ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନୀ, ଆମେ ତୁମଠାରୁ ସେଇ ତୁଳସୀ ସ୍ତୋତ୍ର ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ, ଯାହା ପୂର୍ବରୁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ମୁଖରୁ ଶୁଣିଥିଲୁ।" ଶତାନନ୍ଦ କହିଲେ: "ତୁଳସୀର ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ ଦାନବ ଅହଂକାର ନାଶ ହୁଏ, ପାପ ଗଳିଯାଏ ଓ ପୁଣ୍ୟ ଅକ୍ଷୟ ହୁଏ। ଲୋକେ କିପରି ତୁଳସୀକୁ ପୂଜନ କରନ୍ତି ଓ ସମ୍ମାନ କରନ୍ତି? କେବଳ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ ମଧ୍ୟ କୋଟି ଗାଈ ଦାନର ଫଳ ମିଳେ। ଏହି କଳିଯୁଗରେ ଯେଉଁ ଘରେ ତୁଳସୀ ରହିଛି, ସେଠି ଲୋକମାନେ ଧନ୍ୟ। ଶାଳଗ୍ରାମ ଶିଳା ପାଇଁ ପୃଥିବୀରେ ପ୍ରତିଦିନ ତୁଳସୀ ରୋପିତ ହୁଏ। ତୁଳସୀ ଖୋଜୁଥିବା ହାତ ଧନ୍ୟ, ଏହି କଳିଯୁଗରେ କେଶବ ପାଇଁ ତୁଳସୀ ରୋପିଥିବା ଲୋକ ଧନ୍ୟ। ଯିଏ ତୁଳସୀ ପତ୍ର ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ପୂଜା କରିଛନ୍ତି, ତାଙ୍କୁ ଯମ ଓ ତାଙ୍କର ଦୂତମାନେ କିଛି କରିପାରିବେ ନାହିଁ; ଏହି ପତ୍ର ଦୁଃଖ ହରିଥାଏ। କେଶବଙ୍କୁ ପୂଜିବା, ସ୍ନାନ, ଦାନ, ଧ୍ୟାନ, ଭୋଜନ ଦ୍ୱାରା ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା ଓ ଅନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟର ଫଳ କି ମିଳିପାରିବ? ଏହି କଳିଯୁଗରେ ତୁଳସୀ ଗୁଣଗାନ ଓ ରୋପଣ ଦ୍ୱାରା ପାପ ଦଗ୍ଧ ହୁଏ; ତୁମେ ଅମୃତରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଛ, ସଦା କେଶବଙ୍କ ପ୍ରିୟ। "ହେ ସୁନ୍ଦରି, କେଶବଙ୍କୁ ଉପାସନା କରିବା ପାଇଁ ମୁଁ ତୁମକୁ ଆଣିଛି; ତୁମ ଶରୀରର ପତ୍ର ଦ୍ୱାରା ପ୍ରତିଦିନ ହରିଙ୍କୁ ପୂଜିଅଛି। ଏଭଳି କର, ହେ ପବିତ୍ରାଙ୍ଗି, ଏହି କଳିଯୁଗରେ ଅପବିତ୍ରତା ନାଶ କର; ଯିଏ ତୁଳସୀ ପତ୍ର ଆଣି ଏହି ମନ୍ତ୍ରରେ ପୂଜା କରେ, ସେ ଭଗବାନ ବାସୁଦେବଙ୍କ ପୂଜାରେ ଲକ୍ଷଗୁଣ ଫଳ ପାଏ। ଦେବୀମାନେ ତୁମ ଶକ୍ତି ଗାନ କରନ୍ତି। ଋଷି, ସିଦ୍ଧ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଓ ପାତାଳର ନାଗମାନେ ମଧ୍ୟ, କେଶବ ବ୍ୟତୀତ ତୁମ ଶକ୍ତି ଜାଣିପାରନ୍ତି ନାହିଁ। କୋଟି କୋଟି ୁଗ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଆନନ୍ଦରୁ ମିଳିଥିବା ତୁମ ଗୁଣର ମାପ ହେବ ନାହିଁ। ପୂର୍ବକାଳରେ ବିଷ୍ଣୁ ତୁଳସୀକୁ ତାଙ୍କର ମୁଣ୍ଡରେ ଧରିଥିଲେ; ତୁମେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗରେ ବ୍ୟାପିତ। ତୁମେ ପବିତ୍ରତା ପାଇଛ; ମୁଁ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର କରେ। ତୁମ ଶରୀରର ପତ୍ର ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ହରିଙ୍କୁ ଯଥାଯଥ ପୂଜିଅଛି। ଏହିପରି, ମୋ ପଥରେ ବାଧା ନ ଆସୁ, ମୁଁ ପରମ ଦଶା ପାଉ, ସେଇ ଦୟା କର। ଗୋମତୀ ତୀରେ ତୁମେ ରୋପିତ ହେଇଥିଲ, କୃଷ୍ଣ ନିଜେ ରକ୍ଷା କରିଥିଲେ। "ହେ ତୁଳସୀ, ଲୋକମଙ୍ଗଳ ଓ ଗୋପୀମାନେର ଭଲ ପାଇଁ, ବୃନ୍ଦାବନେ ବିଷ୍ଣୁ ନିଜେ ତୁମେ ସେବା କରିଥିଲେ। ଗୋକୁଳର ସମୃଦ୍ଧି ଓ କଂସ ନାଶ ପାଇଁ, ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ଆଦେଶରେ ରାମ ତୁମକୁ ସରୟୂ ତୀରେ ରୋପିଥିଲେ। "ଲୋକପ୍ରିୟ ତୁଳସୀ, ରାକ୍ଷସ ନାଶ ପାଇଁ ତୁମେ ରୋପିତ ହେଇଥିଲ; ତପସ୍ୟାର ବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର। ବାସୁଦେବର ବିୟୋଗରେ ଜନକନନ୍ଦିନୀ ତୁମେ ଉପରେ ଧ୍ୟାନ କରିଥିଲେ; ଅଶୋକବାଟିକା ମଧ୍ୟରେ ସେ ନିଜ ପ୍ରିୟଙ୍କ ସମ୍ମିଳନ ପାଇଥିଲେ। "ପୂର୍ବକାଳରେ, ହେ ଦେବୀ, ଶଙ୍କର ପାଇଁ ପାର୍ବତୀ ତୁମକୁ ହିମାଳୟରେ ରୋପିଥିଲେ; ତପସ୍ୟା ବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର। ସମସ୍ତ ଦେବୀମାନେ ଓ ନନ୍ଦନବନର କିନ୍ନରମାନେ ଖରାପ ସ୍ୱପ୍ନ ଦୂର କରିବା ପାଇଁ ତୁମେ ସେବା କରିଥିଲେ; ତୁମକୁ ନମସ୍କାର। ଧର୍ମବନ ଓ ଗୟାରେ ପିତୃଗଣ ନିଜେ ତୁମେ ସେବା କରିଥିଲେ; ଯେଉଁମାନେ ନିଜ ମଙ୍ଗଳ ଚାହନ୍ତି, ସେମାନେ ପବିତ୍ର ତୁଳସୀକୁ ସେବନ କରନ୍ତି। ରାମଚନ୍ଦ୍ର ରୋପିଥିବା ତୁଳସୀକୁ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସେବା କରିଥିଲେ, ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟରେ ସୀତା ଭକ୍ତିରେ ତାକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରିଥିଲେ। "ଯେପରି ଗଙ୍ଗା ତିନି ଲୋକରେ ବ୍ୟାପି ଶାସ୍ତ୍ରରେ ପ୍ରଶଂସିତ, ସେପରି ତୁଳସୀ ଦେବୀ ସମସ୍ତ ଚରାଚର ପ୍ରାଣୀରେ ଦେଖାଯାନ୍ତି। ଋଷ୍ୟମୂକ ପର୍ବତରେ ବାନର ରାଜା ତୁଳସୀକୁ ବାଲୀ ନାଶ ଓ ତାରା ସମ୍ମିଳନ ପାଇଁ ସେବା କରିଥିଲେ।