ଏହି ପୁଣ୍ୟମୟ ଉପାଖ୍ୟାନକୁ ଯେଉଁଠି ଦିନେ ଦିନେ ଶ୍ରଦ୍ଧାଭାବରେ ଶୁଣାଯାଏ, ସେଉଁଠି ମାନବର ଆତ୍ମା ସମସ୍ତ ପାପରୁ ପବିତ୍ର ହୁଏ ଓ ସେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଧାମରେ ସମ୍ମାନ ପାଏ। ଏହି କଥାକୁ ଯେଉଁଠି ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତମାନେ ଓ ସାଧାରଣ ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟରେ ପୁନଃପୁନଃ ପାଠ କରାଯାଏ, ସେଉଁଠି ପୁରାଣପଣ୍ଡିତମାନେ କହନ୍ତି—ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ବିଷ୍ଣୁ ସାକ୍ଷାତ୍ ଏକତ୍ୱ ଲାଭ ହୁଏ। ତେବେ, ଏହି ମହତ୍ତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଉପାଖ୍ୟାନର ଫଳ ଦୁଇପ୍ରକାର ଓ ପବିତ୍ର ବୋଲି ବୁଝିଲି, ଏବେ ମୁଁ ତୁମଠାରୁ ଏହି ଉପାଖ୍ୟାନର ପତ୍ର ଓ ପୁଷ୍ପ ସଂପର୍କରେ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛି, ଯାହା ପରମ ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥାଏ। ତାହାର ଉତ୍ତରରେ ଈଶ୍ୱର କହିଲେ—ସମସ୍ତ ପତ୍ର ଓ ପୁଷ୍ପମଧ୍ୟରୁ ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଶୁଭ ଓ ପବିତ୍ର, ସମସ୍ତ କାମନା ପୂରଣ କରିବାରୀ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ନିକଟରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରିୟ ହେଉଛି ତୁଳସୀ। ଏହା ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦେବାରେ ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ପରମ, ଶୁଭ ଏବଂ ଯିଏ ତାଙ୍କ ଉପରେ ଆଶ୍ରୟ କରିଥାଏ, ସେ ସ୍ଥାୟୀ ସ୍ୱର୍ଗ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ। ବିଷ୍ଣୁ ଏହି ତୁଳସୀର ପତ୍ର ଓ ପୁଷ୍ପଗୁଡ଼ିକୁ ସମସ୍ତ ଲୋକମାନଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ଏକଦିନ ସ୍ଥାପନ କରିଥିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ଏହି ପୂଜା ହୁଏ, ସେଉଁଠି ଧର୍ମର ମୂଳ ରହିଛି। ଯେପରି ଲକ୍ଷ୍ମୀ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପ୍ରିୟ, ମୁଁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରିୟ, ଏହିପରି ତୁଳସୀ ମଧ୍ୟ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପ୍ରିୟ—ଏଠାରେ ଚତୁର୍ଥ କୌଣସି ନାହିଁ। ତୁଳସୀର ଏକ ପତ୍ର ଦେଇ ଶତ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଦାନର ଫଳ ମିଳେ, ଅନ୍ୟ କୌଣସି ପୁଷ୍ପ, ପତ୍ର କିମ୍ବା ଗନ୍ଧ ଏପରି ଫଳ ଦେଇପାରେ ନାହିଁ। ଦାନବନାଶକ ବିଷ୍ଣୁ ତୁଳସୀ ପତ୍ର ବିନା ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ; ଯିଏ ଦିନେ ଦିନେ ଏହି ପତ୍ର ଦ୍ୱାରା ହରିଙ୍କ ପୂଜା କରେ, ସେ ପରମ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ। ଯେଉଁଠି ଏହି ତୁଳସୀ ପତ୍ର ଦେଇ କିଛି ଦାନ, ଅର୍ପଣ, ଅନୁଷ୍ଠାନ, ବ୍ରତ, ଯଜ୍ଞ କିଛି କରାଯାଏ, ସେଉଁଠି ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜନ୍ମରେ ତେଜ, ସଉଭାଗ୍ୟ, ଆନନ୍ଦ, କୀର୍ତ୍ତି ଓ ସମୃଦ୍ଧି ମିଳେ। ପରିବାର, ଚରିତ୍ର, ଭାର୍ଯ୍ୟା, ପୁତ୍ର, କନ୍ୟା, ଧନ, ରାଜ୍ୟ, ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ, ଜ୍ଞାନ, ବୁଦ୍ଧି—ସବୁ ଲାଭ ହୁଏ। ଯେତେ ବେଦ, ବେଦାଙ୍ଗ, ଶାସ୍ତ୍ର, ପୁରାଣ, ଆଗମ, ସଂହିତା ଅଛି, ସେମାନେ ଏକାଥିରେ ଧରିଥିବା ପରି ମନାଯାଏ, ଯେତେବେଳେ ହରିଙ୍କୁ ତୁଳସୀ ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରାଯାଏ। ଯେପରି ଗଙ୍ଗା ଓ ଭାଗୀରଥୀ ପବିତ୍ର ଶରୀର ଦ୍ୱାରା ଦେବଲୋକରେ ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥାନ୍ତି, ସେପରି ଶୁଭ ତୁଳସୀ ମଧ୍ୟ ଦେଇଥାଏ। ତୁଳସୀ ମିଶ୍ରିତ ଜଳ ଯେପରି ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥାଏ, ତେଣୁ ଗଙ୍ଗାଜଳ କିମ୍ବା ପୁଷ୍କରର ସେବା ଏପରି ଆନନ୍ଦ ଦେଇପାରେ ନାହିଁ। ଯିଏ ପ୍ରତିଜନ୍ମରେ ଶୁଦ୍ଧ ବୁଦ୍ଧି ଧାରଣ କରିଥାଏ, ତାଙ୍କୁ ମାଧବ ସାକ୍ଷାତ୍ ଦର୍ଶନ ଦେଇଥାନ୍ତି; ଏହି କଥା ଶୁଣି, ହୃଦୟରେ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଜନ୍ମ ନେଇ, ତୁଳସୀ ଦ୍ୱାରା ହରିଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବାକୁ ଉତ୍ସାହ ଆସେ। ଯିଏ ତୁଳସୀର ମଞ୍ଜରୀ ଓ ପତ୍ର ଦ୍ୱାରା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପୂଜା କରେ, ତାଙ୍କର ପୁଣ୍ୟ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିହେବ ନାହିଁ। ଯେଉଁଠି ତୁଳସୀର ବୃନ୍ଦାବନ ଓ କେଶବଙ୍କ ସାନ୍ନିଧ୍ୟ ଅଛି, ସେଉଁଠି ବ୍ରହ୍ମା, ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଓ ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ବସିଥାନ୍ତି। ତେଣୁ, ଏହି ଦେବୀଙ୍କୁ ସଦା ସ୍ନେହପୂର୍ବକ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ୍; ଯେଉଁ କୌଣସି ସ୍ତୁତି, ମନ୍ତ୍ର, କିମ୍ବା କାର୍ଯ୍ୟ କରାଯାଏ, ସେଗୁଡ଼ିକର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଫଳ ମିଳେ। ଏଉଁଠି ତୁଳସୀ ଥିବା ସ୍ଥାନରୁ ସମସ୍ତ ପିଶାଚ, ଭୂତ, ରାକ୍ଷସ, ବ୍ରହ୍ମରାକ୍ଷସ, ଦୂତ, ଦେମନ ଓ ଏହିପରି ଅଶୁଭ ଶକ୍ତି ଦୂରେ ଯାଉଥାନ୍ତି। ଅପଶୁକ୍ର, ରୋଗ, ଚକ୍ରବାତ, ଡାକିନୀ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ମାୟାମାତା ତୁଳସୀ ପତ୍ର ଦେଖି ନିବାରିତ ହୁଅନ୍ତି। ବ୍ରାହ୍ମଣହତ୍ୟା ପରି ମହାପାପ, ପାପଜନିତ ରୋଗ, ମନ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ହେଉଥିବା ଅନେକ ଦୁଃଖ ଏଠାରେ ନାଶ ପାଏ। ଯିଏ ହରିଙ୍କ ପାଇଁ ପୃଥିବୀରେ ତୁଳସୀ ବୃନ୍ଦାବନ ସୃଷ୍ଟି କରେ, ସେ ଶତ ଯଜ୍ଞ କରିଥିବା ପରି ପୁଣ୍ୟ ଲାଭ କରେ। ହରିଙ୍କ ଚିହ୍ନ କିମ୍ବା ଶାଳଗ୍ରାମ ଉପରେ ତୁଳସୀ ପତ୍ର ଅର୍ପଣ କଲେ ବିଷ୍ଣୁ ସାକ୍ଷାତ୍ ସାମ୍ୟ ମିଳେ। ଯିଏ ମାଧବ ପାଇଁ ପୃଥିବୀରେ ତୁଳସୀ ରୋପଣ କରେ, ସେ ଆନନ୍ଦ ଲାଭ କରି ମାଧବ ଧାମକୁ ଯାଏ। ଯିଏ ହରିଙ୍କ ପୂଜା ପରେ ଅର୍ପିତ ତୁଳସୀ ପତ୍ର ନିଜ ମୁଣ୍ଡରେ ରଖେ, ସେ ପାପ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ। କଳିଯୁଗରେ ଯେଉଁଠି ପୂଜା, କୀର୍ତ୍ତନ, ଧ୍ୟାନ, ରୋପଣ କିମ୍ବା ଧାରଣ କରାଯାଏ, ତୁଳସୀ ସମସ୍ତ ପାପ ଦଗ୍ଧ କରି ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥାଏ। ଯିଏ ଅନ୍ୟମାନେଙ୍କୁ ଏହାର ମହିମା କଥାଏ ଓ ନିଜେ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରେ, ସେ ମାଧବଙ୍କ ପରମ ଧାମକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ; ଯାହା ହରିଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରେ, ତାହା ମୋର ଦୃଢ଼ ପ୍ରେମର ବିଷୟ। ସମସ୍ତ ଦେବତା ଓ ଦେବୀମାନେ, ସମସ୍ତ ଦିଗରେ, ପିତୃକର୍ମ ଓ ଯଜ୍ଞରେ, ଏକ ତୁଳସୀ ପତ୍ର ସର୍ବୋତ୍ତମ। ତେଣୁ ସମସ୍ତ ପ୍ରୟାସରେ ତୁଳସୀ ସେବନ କର; ଯିଏ ତୁଳସୀ ସେବା କରେ, ସେ ସମସ୍ତ ସେବା କରିଥାଏ। ଗୁରୁ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଦେବତା ଓ ତୀର୍ଥକୁ ସେବନ କରିବା ଉଚିତ୍; ଯିଏ ତୁଳସୀ ଶିର ଉପରେ ରଖି ଦେହ ତ୍ୟାଗ କରେ, ସେ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ଦୁଃଖ ବିନା ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ—ଏହା ରାଜସୂୟ ଓ ଅନ୍ୟ ଯଜ୍ଞ, ବ୍ରତ ଓ ନିୟମ ଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଅଧିକ। ତୁଳସୀ ସେବା ଦ୍ୱାରା ଯେଉଁ ଦୃଢ଼ ଭକ୍ତି ଲାଭ କରାଯାଏ, ହରିଙ୍କୁ ଏକ ତୁଳସୀ ପତ୍ର ଦ୍ୱାରା ପୂଜିଲେ ମଧ୍ୟ ସେହି ପଦ ମିଳେ। ସେ ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତ ହୁଏ—ଏଠାରେ ଅନ୍ୟ ଅନେକ ଶାସ୍ତ୍ର ଆବଶ୍ୟକ ନାହିଁ। ତୁଳସୀର ମାଆର ଦୁଧ କୋଟି କୋଟି ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ପିଇବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଯିଏ କେଶବଙ୍କୁ କିଶଳୟ ଓ ପତ୍ର ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରେ, ସେ ଏକ ଶତ କିମ୍ବା ହଜାର ଲୋକ ସମାନ। ଯିଏ ଦିନେ ଦିନେ ନବପତ୍ର ଦ୍ୱାରା ହରିଙ୍କୁ ପୂଜା କରେ, ତାହା ତୁଳସୀର ମୁଖ୍ୟ ଗୁଣ ମୁଁ ତୁମକୁ କହିଲି। ଏହି ମହିମା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବର୍ଣ୍ଣନ କରିପାରିବା ଅସମ୍ଭବ; ଯିଏ ଦିନେ ଦିନେ ଏହି କଥା ଶୁଣେ, ସେ ପୂର୍ବଜନ୍ମର ପାପ ଓ ଜନ୍ମବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ; ଏହାକୁ ଏକଥର ପଢିଲେ ମଧ୍ୟ ବହ୍ନିଷ୍ଟୋମ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ମିଳେ।