ପୃଥିବୀରେ ଯେଉଁମାନେ ଜନ୍ମରୁ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନିୟମିତ କ୍ରିୟା-କର୍ମ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିବାରୁ ବଞ୍ଚିତ ହୁଅନ୍ତି, ସେମାନେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପର୍ୟ୍ୟନ୍ତ ଭୂତ ବା ପ୍ରେତ ଭାବେ ଘୁରିଘୁରି ଜନ୍ମ ଏବଂ ମୃତ୍ୟୁ ଅନୁଭବ କରିଥାନ୍ତି । ଏହି ଭୂତ ଭାବ କ୍ରମେ କ୍ରମେ ହ୍ରାସ ପାଏ, ଯେତେବେଳେ ବ୍ୟକ୍ତି ନିୟମିତ ସ୍ନାନ, ସାୟମ୍ବନ୍ଧନ, ଦେବତାଙ୍କୁ ନିବେଦନ, ବେଦାଧ୍ୟୟନ, ଯଜ୍ଞ ଏବଂ ବ୍ରତ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରନ୍ତି । ଯେଉଁମାନେ ଏହି କ୍ରିୟାଗୁଡ଼ିକୁ ଜନ୍ମରୁ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିନାହାନ୍ତି, ସେମାନେ ପାପୀ ହୋଇ ଭୂତ ଭାବରେ ଅବଶ୍ୟ ଅବସ୍ଥାନ କରନ୍ତି ଏବଂ ଫେରିଆସନ୍ତି ନାହିଁ । ଯେଉଁମାନେ ଅବଶିଷ୍ଟ ଖାଦ୍ୟ ବା ଦେହର ଅପବିତ୍ର ଜିନିଷ ପବିତ୍ର ଜଳରେ ପେଲାନ୍ତି, ସେମାନେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଭୂତ ହୁଅନ୍ତି । ଯେଉଁମାନେ ଭୂମିରେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦାନ, ସମ୍ମାନ ବା ପୂଜା କରି ତୃପ୍ତି ଦେଇନାହାନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ପୂର୍ବଜ ଏବଂ ଗୁରୁମାନେ ତାଙ୍କର କାର୍ମାରେ ଅତି ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ଭୂତ ଭାବେ ହୁଅନ୍ତି । ଯେଉଁ ନାରୀମାନେ ପତିକୁ ତ୍ୟାଗ କରି ଅନ୍ୟ ପୁରୁଷଙ୍କ ସହ ରହନ୍ତି, ସେମାନେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପ୍ରେତ ଲୋକରେ ରହି, ପରେ ଚଣ୍ଡାଳ ଗର୍ଭରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି । ଯେଉଁ ନାରୀମାନେ ପତିକୁ ଠକେଇ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ସୁଖରେ ମୁଗ୍ଧ ହୋଇ ଅନୁଚିତ ଖାଦ୍ୟ ଖାଆନ୍ତି, ସେମାନେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପୃଥିବୀରେ ପ୍ରେତ ଭାବେ ଅବସ୍ଥାନ କରନ୍ତି । ଯେଉଁମାନେ ମଳ, ମୁତ୍ର ଖାନ୍ତି ବା ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କର ସମ୍ପତି ଉପରେ ଆସକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି, ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅନୁଚିତ ଖାଦ୍ୟ ଭୋଜନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଭୂତ ହୋଇ ଫେରି ଆସନ୍ତି ନାହିଁ । ଯେଉଁମାନେ ଅନ୍ୟଙ୍କର ସମ୍ପତି ଜବରଦସ୍ତି ନେଇଥାନ୍ତି ଏବଂ ଅନୁରୋଧ କଲେ ମଧ୍ୟ ଦେଇନାହାନ୍ତି, ଯେଉଁମାନେ ଅତିଥିମାନେକୁ ଅସମ୍ମାନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ନରକରେ ଭୂତ ହୋଇ ରହନ୍ତି । ଏହିପରି ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇବା ପାଇଁ, ଯଦି କେହି ଆମଳକୀ ଫଳ ଭୋଜନ କରି ତାହାର ରସରେ ସ୍ନାନ କରେ, ସେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇ ସ୍ରୀବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଲୋକରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ । ଏହିପରି ଆମଳକୀକୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାର ସହିତ ସେବନ କରିବା ଉଚିତ । ଯେଉଁମାନେ ଦିନେ ଦିନେ ଏହି ପୁଣ୍ୟ ଗାଥା ଶୁଣନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ଆତ୍ମା ସମସ୍ତ ପାପରୁ ପବିତ୍ର ହୁଏ ଏବଂ ସେମାନେ ବିଷ୍ଣୁଲୋକରେ ସମ୍ମାନ ଲଭନ୍ତି । ଯେଉଁମାନେ ଏହି କଥାକୁ ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ବିଶେଷକରି ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପଠନ୍ତି, ସେମାନେ ବିଷ୍ଣୁ ସାନ୍ନିଧ୍ୟ ଲାଭ କରନ୍ତି—ଏହିପରି ମହାପୁରାଣଜ୍ଞମାନେ କହିଛନ୍ତି । ତେବେ, ସ୍କନ୍ଦ ଭଗବାନଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ: “ହେ ପ୍ରଭୁ, ଆମଳକୀ ମହାବୃକ୍ଷର ଫଳ ଦୁଇପ୍ରକାର ଏବଂ ଶୁଦ୍ଧ ଭାବରେ ବୁଝିଲି । ଏବେ ତୁଳସୀର ପତ୍ର ଓ ପୁଷ୍ପ ବିଷୟରେ କହ, ଯାହା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥାଏ ।” ତେଣୁ ଈଶ୍ୱର କହିଲେ: “ସମସ୍ତ ପତ୍ର ଓ ପୁଷ୍ପମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତୁଳସୀ ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପବିତ୍ର ଓ ମଙ୍ଗଳମୟ । ସେ ସମସ୍ତ କାମନା ପୂରଣ କରନ୍ତି, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଅତି ପ୍ରିୟ ଏବଂ ତାଙ୍କର ଭକ୍ତିନିଷ୍ଠ । ଉପଭୋଗ ଏବଂ ମୋକ୍ଷ ଦେବାରେ ତୁଳସୀ ସବୁଠାରୁ ମହାନ୍, ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଏବଂ ସେ ଯେଉଁମାନେ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଅକ୍ଷୟ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି । ସମସ୍ତ ଲୋକର ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ, ବିଷ୍ଣୁ ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ ତୁଳସୀର ପତ୍ର ଓ ପୁଷ୍ପ ନିର୍ମାଣ କରିଥିଲେ, ଯାହା ସମସ୍ତ ଧର୍ମର ମୂଳ । ଯେପରି ଲକ୍ଷ୍ମୀ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଅତି ପ୍ରିୟ, ମୁଁ ମଧ୍ୟ ତେଣୁ, ସେପରି ତୁଳସୀ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଅତି ପ୍ରିୟ; ଚତୁର୍ଥ କେହି ନାହିଁ । ତୁଳସୀର ଗୋଟିଏ ପତ୍ର ଦେଇ ଶତ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଦାନର ଫଳ ମିଳେ; ଅନ୍ୟ କୌଣସି ପୁଷ୍ପ, ପତ୍ର ବା ଅନ୍ୟ ସୁଗନ୍ଧି ଏପରି ଫଳ ଦେଇପାରେ ନାହିଁ । ଦାନବ-ବିନାଶୀ ବିଷ୍ଣୁ, ତୁଳସୀ ପତ୍ର ବିନା ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ; ଯେଉଁମାନେ ପ୍ରତିଦିନ ଏହି ପତ୍ର ଦେଇ ହରିଙ୍କୁ ପୂଜନ୍ତି, ସେମାନେ ପରମ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି । ଏହି ମହତ୍ବ ଦେଇ ଯେଉଁ କୌଣସି ଦାନ, ନିବେଦନ, ଅଧ୍ୟୟନ, କିମ୍ବା ଯଜ୍ଞ, ବ୍ରତ ଇତ୍ୟାଦି କରାଯାଏ, ସେ ଜନ୍ମେଜନ୍ମେ ତେଜ, ସୁଖ, ଶ୍ରୀ, ଯଶ ଓ ଧନ ପାଆନ୍ତି । ପରିବାର, ଚରିତ୍ର, ପତ୍ନୀ, ପୁତ୍ର, କନ୍ୟା, ଧନ, ରାଜ୍ୟ, ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ, ଜ୍ଞାନ ଓ ବୁଦ୍ଧି—ସବୁ ଲଭ୍ୟ ହୁଏ । ବେଦ, ଶାଖା, ଶାସ୍ତ୍ର, ପୁରାଣ, ଆଗମ ଓ ସଂହିତା—ଏହି ସବୁ ହସ୍ତରେ ଥିବା ସମାନ ହୁଏ ଯେତେବେଳେ ହରିଙ୍କୁ ତୁଳସୀ ସହ ପୂଜା କରାଯାଏ । ଯେପରି ଗଙ୍ଗା ଏବଂ ଭାଗୀରଥୀ ଦେବଲୋକରେ ମୋକ୍ଷ ଦେଉଛନ୍ତି, ସେପରି ତୁଳସୀ ମଧ୍ୟ ପବିତ୍ର ଓ ମଙ୍ଗଳମୟ । ତୁଳସୀ ପତ୍ର ମିଶିଥିବା ଜଳ ଗଙ୍ଗା ଜଳ ବା ପୁଷ୍କର ସେବାଠାରୁ ଅଧିକ ଆନନ୍ଦ ଦେଉଛି । ଯେଉଁ ଜନ୍ମେଜନ୍ମେ ଶୁଦ୍ଧ ବୁଦ୍ଧି ଧାରଣ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ମାଧବଙ୍କୁ ଦେଖିପାରନ୍ତି; ଏହି କଥା ଶୁଣି ହୃଦୟରେ ତୁଳସୀ ସହ ହରି ପୂଜାର ଶ୍ରଦ୍ଧା ଜନ୍ମେ । ଯେଉଁମାନେ ତୁଳସୀର ମଞ୍ଜରୀ ଓ ପତ୍ର ଦେଇ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପୂଜନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ପୁଣ୍ୟ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିହେବ ନାହିଁ । ଯେଉଁଠି ତୁଳସୀ ବନ ଏବଂ କେଶବଙ୍କ ସାନ୍ନିଧ୍ୟ ଅଛି, ସେଠି ବ୍ରହ୍ମା, ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦେବଗଣ ବିରାଜ କରନ୍ତି । ତେଣୁ ଏଇ ଦେବୀଙ୍କୁ ସଦା ଭକ୍ତିର ସହିତ ପୂଜିବା ଉଚିତ; ଯେଉଁମାନେ ଯାହା କରନ୍ତି—ସ୍ତୋତ୍ର, ମନ୍ତ୍ର, କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ—ସେସବୁର ଉଚ୍ଚତମ ଫଳ ମିଳେ । ଏଠାରୁ ସମସ୍ତ ପିଶାଚ, ଭୂତ, ବ୍ରହ୍ମ ରାକ୍ଷସ, ଦେମନ୍, ଏବଂ ଏପରି ସମସ୍ତ ଦୂରେଇଯାଆନ୍ତି । ଅପଶୁକ୍ର, ରୋଗ, ଭ୍ରମ ଏବଂ ଡାକିନୀ ଭଳି ସମସ୍ତ ଦୁଷ୍ଟ ଶକ୍ତି ତୁଳସୀ ପତ୍ର ଦେଖି ଦୂରେଇଯାନ୍ତି । ବ୍ରାହ୍ମଣ ହନନ ଭଳି ମହାପାପ, ପାପଜନିତ ରୋଗ ଏବଂ କୁକ୍ରିୟା ଦ୍ୱାରା ହୋଇଥିବା ଦୁଃଖ ସେଠି ନାଶ ପାଏ । ଏହି ହରିଙ୍କ ପାଇଁ ଯେଉଁମାନେ ପୃଥିବୀରେ ତୁଳସୀ ବନ ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଶତ ଯଜ୍ଞ ଏବଂ ଉଚିତ ଦାନର ଫଳ ପାନ୍ତି । ଯେଉଁମାନେ ହରିଙ୍କ ଚିହ୍ନ ବା ଶାଳଗ୍ରାମ ଶିଳାରେ ତୁଳସୀ ପତ୍ର ଅର୍ପଣ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ବିଷ୍ଣୁ ସାନ୍ନିଧ୍ୟ ପାନ୍ତି । ଯେଉଁମାନେ ମାଧବଙ୍କ ପାଇଁ ପୃଥିବୀରେ ତୁଳସୀ ରୋପଣ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ମାଧବ ଧାମକୁ ଯାନ୍ତି । ଯେଉଁମାନେ ହରିଙ୍କୁ ପୂଜି ତୁଳସୀ ପତ୍ର ମୁଣ୍ଡରେ ରଖନ୍ତି, ସେମାନେ ପବିତ୍ର ହୋଇ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାନ୍ତି ।