ଏକ ସମୟର କଥା, ଭଗବାନଙ୍କ ପ୍ରସାଦ ଖାଇବା ଯେଉଁ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଲୋକ, ସେ ଅନେକ ଯଜ୍ଞ କରିଥିବା ପୁଣ୍ୟ ଫଳ ପାଇଁଥାଏ। ଭଗବାନଙ୍କ ପାଦପଦ୍ମର ପବିତ୍ର ଜଳ ଦ୍ୱାରା ମହାପାପ ମଧ୍ୟ ଦୂର ହୋଇଯାଏ। ଶଂଖର ଜଳ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ଏହି ପବିତ୍ରତା ଲଭ୍ୟ, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। କିନ୍ତୁ ଯେଉଁଠି ଶିବଭକ୍ତି ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ବିଷ୍ଣୁ ପୂଜା କରାଯିବ ନାହିଁ, ସେଠାରେ ଦ୍ୱେଷ ରହିଲେ, ଏମିତି ଲୋକ ଚୌଦ ଇନ୍ଦ୍ର ଯତେକାଳ ରହିଛନ୍ତି, ସେତେ ଯୁଗ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନରକରେ ପଡ଼ିଥାଏ। ଯଦି କେହି ଘରେ ବଡ଼ ତ୍ୟାଗୀ ସନ୍ୟାସୀକୁ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଶାନ୍ତି ଦେଇଥାଏ, ସେ ଅଠ ପିଢ଼ି ପୂର୍ବଜମାନେ ଅମୃତର ଭୋକ୍ତା ହୋଇଯାନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ମୃତ୍ୟୁଲୋକର ଦୁଃଖ ସାଗରରେ ଡୁବିଥିବା ଅଧମ ଲୋକମାନେ ତଳକୁ ଯାନ୍ତି। ଯେଉଁମାନେ କୋଟି-କୋଟି ବର୍ଷ ଧରି କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପୂଜା ଅବହେଳା କରନ୍ତି, ତେବେ ଶାଳଗ୍ରାମ ଶିଳାର ଲିଙ୍ଗ ପ୍ରେମରେ ପୂଜା କଲେ ମଧ୍ୟ, ସେମାନେ ସାଂଖ୍ୟ ବା ଯୋଗ ମାର୍ଗରେ ମୋକ୍ଷ ପାଇ ପାରିବେ ନାହିଁ। ଅନେକ ଲିଙ୍ଗ ଦର୍ଶନ, ପୂଜା କିମ୍ବା ସ୍ତୁତି କରି ଯେଉଁ ଫଳ ମିଳେ, ଏହି ଶାଳଗ୍ରାମ ଶିଳାର ଏକ ମାତ୍ର ପୂଜାରେ ଏହି ସମସ୍ତ ଫଳ ମିଳିଯାଏ। ଯେଉଁ ଭକ୍ତ ବୈଷ୍ଣବ ଭାବରେ ଦ୍ୱାଦଶ ଶାଳଗ୍ରାମ ଶିଳା ପୂଜା କରନ୍ତି, ତାଙ୍କର ପୁଣ୍ୟ ମାପି ହେବା ନୁହେଁ। ଗଙ୍ଗା ତୀରରେ କୋଟି-କୋଟି ଲିଙ୍ଗ ପୂଜା କଲେ ବା କାଶୀରେ ଅଠ ପିଢ଼ି ରହିଲେ ଯେଉଁ ଫଳ ମିଳେ, ଏହି ଶାଳଗ୍ରାମ ପୂଜା ଏକ ଦିନରେ ଦିଏ। ବୈଷ୍ଣବ ଭାବରେ ପୂଜା କରୁଥିବା ଲୋକ ନିମନ୍ତେ ତ ଅଧିକ କିଛି କହିବା ଆବଶ୍ୟକ ନାହିଁ। ମୁଁ, ବ୍ରହ୍ମା କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହି ପୂଜାର ପୁଣ୍ୟ ମାପିପାରିବେ ନାହିଁ। ଏହିକାରଣରୁ, ପ୍ରିୟ ପୁତ୍ର, ମୋ ଭକ୍ତମାନେ ଭକ୍ତିଭାବରେ ଶାଳଗ୍ରାମ ଶିଳା ପୂଜା କରି ମୋତେ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବା ଉଚିତ। ଏହିପରି, ଶାଳଗ୍ରାମ ଶିଳାରେ ମୋ ପୂଜା ଭକ୍ତିଭାବରେ କରିବା ଦ୍ୱାରା ମହାପୁଣ୍ୟ ଲଭ୍ୟ; କାରଣ ଏହି ଶିଳାରେ କେଶବ ନିଜେ ବାସ କରନ୍ତି। ଏଠି ଦେବତା, ଦାନବ, ଯକ୍ଷ, ସହ ସମସ୍ତ ଚୌଦ ଭୂବନ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ଅଛି। ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ସ୍ତୁତି ଦ୍ୱାରା ଯେଉଁ ଫଳ ମିଳେ, କଳିଯୁଗରେ କେଶବଙ୍କ ସ୍ତୁତି କରିଲେ ସେହି ଫଳ ସହଜରେ ମିଳିଯାଏ। ଏଠାରେ ଶାଳଗ୍ରାମ ଶିଳା ପାଖରେ ପିତୃମାନେ ଏକ ନିବେଦନରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ, ଅସଂଖ୍ୟ ଦିନ ରହିଥାନ୍ତି। ଯେଉଁମାନେ ଭକ୍ତିଭାବରେ ଶାଳଗ୍ରାମ ଶିଳାର ଜଳ ପିଅନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ହଜାର ହଜାର ପଞ୍ଚଗବ୍ୟ ଖାଇବାର ଆବଶ୍ୟକତା ନାହିଁ। ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କରିବାବେଳେ ଦାନ କିମ୍ବା ଉପବାସ ଦରକାର ନାହିଁ; ହରିଙ୍କ ପାଦପଦ୍ମର ଜଳ ପିଇଲେ ଏହି ସମସ୍ତ ପୂଜା ଓ ବ୍ରତ ଉପରେ ଅତିକ୍ରମ କରିଯାଏ। ଯେଉଁଠି କେହି ଜଳାଶୟରେ ଶୟନ କରୁଥିବା ଭଗବାନଙ୍କ ମୂର୍ତ୍ତି ସ୍ଥାପନା କରନ୍ତି, ସେଠାରେ ଅନ୍ୟ କୋଟି କୋଟି କାର୍ଯ୍ୟ ବା ଦେବପୂଜା ଆବଶ୍ୟକ ନାହିଁ। ସେଠାରେ ବିଷ୍ଣୁ ଆଦି ମୁଖ୍ୟ ଦେବତାମାନେ ଏକାଠି ଆଲୋଚନା କରନ୍ତି। ପୁଣ୍ୟର ଏକ ମାନଦଣ୍ଡ ଅଛି, କିନ୍ତୁ ଶାଳଗ୍ରାମ ଶିଳା ପୂଜାର ପୁଣ୍ୟ ଅମାପ୍ୟ। ଯେଉଁଜଣ ଶାଳଗ୍ରାମ ଶିଳାକୁ ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦାନ କରନ୍ତି, ସେ ଶତଶଃ ଯଜ୍ଞ କରିଥିବା ଫଳ ଲଭନ୍ତି। ଘରେ ରୁହି ମଧ୍ୟ ଦିନକୁ ଦିନ ଗଙ୍ଗାସ୍ନାନର ପୁଣ୍ୟ ମିଳିଯାଏ। ଶାଳଗ୍ରାମ ଶିଳାର ଜଳ ଦ୍ୱାରା ସ୍ନାନ କରିଥିବା ଲୋକ, ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥର ସ୍ନାନ ଓ ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞର ଦୀକ୍ଷା ମିଳିଥିବାର ସମାନ। ସ୍ୱର୍ଗ, ପୃଥିବୀ ଓ ପାତାଳରେ ଅନେକ ପ୍ରକାର ଶିଳା ଦେଖାଯାଏ, କିନ୍ତୁ ଶାଳଗ୍ରାମ ଶିଳା ସମାନ କିଛି ନାହିଁ। ଏହି ଦୁର୍ଲଭ ମାନବ ଜନ୍ମରେ ଯେଉଁଜଣ ଭକ୍ତିଭାବରେ ପ୍ରତିଦିନ ଶତ ପ୍ରସ୍ଥ ତିଳ ଦାନ କରନ୍ତି, ସେ ଏହି ଶିଳାକୁ ତୁଲସୀ, ଫୁଲ, ଫଳ, ଜଳ, ମୂଳ କିମ୍ବା କୁଶ ଦେଇ ପୂଜା କରିଲେ ସେଉଁଠି ଏହି ଫଳ ଲଭନ୍ତି। ଶାଳଗ୍ରାମ ଶିଳାରେ ଯେଉଁ କିଛି ଅର୍ପିତ ହୁଏ, ସେ ମେରୁ ପର୍ବତ ସମାନ ମହତ୍ତ୍ୱ ନେଇଥାଏ। ଯଦି କେହି ନିୟମ, କ୍ରିୟା, ମନ୍ତ୍ର ବିନା ମଧ୍ୟ ଚକ୍ର ଚିହ୍ନିତ ଶିଳାକୁ ଅର୍ପଣ କରେ, ସେ ଶାସ୍ତ୍ର ଉଲ୍ଲିଖିତ ଫଳ ପାଏ। ମୁଁ କେଶବ ମଧ୍ୟରେ ଯାହା ଦେଖିଛି, ସେ ସମସ୍ତ ଦୁଃଖର ନାଶକ। ମୋ ପ୍ରିୟ ପୁତ୍ର, ମୁଁ ସମସ୍ତ କଥା ତୋତେ କହିବି: "ହେ ବିଷ୍ଣୁ, ତୁମେ କେଉଁଠି ବାସ କରୁଛ? କେଉଁଠି ତୁମର ଆଶ୍ରୟ, ଆଲୟ କ'ଣ? ତୁମେ କିପରି ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅଛ? ସମସ୍ତ କଥା କହ।" ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କହିଲେ: "ମୁଁ ସଦା ଶାଳଗ୍ରାମ ଶିଳାରେ ବାସ କରେ, ହେ ଶମ୍ଭୁ।" ଏଠି, ରଥଚକ୍ର ଚିହ୍ନ ଉପରେ ମୋର ନାମ ଶୁଣ, ଯଦି ଦ୍ୱାରରେ ଏହି ଚକ୍ର ସ୍ପଷ୍ଟ ଦେଖାଯାଏ, ତାହାକୁ ଶୁଭ୍ର, ଅତି ସୁନ୍ଦର ଭାବରେ ବାସୁଦେବ ବୋଲି ଜାଣ। ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ସୂର୍ଯ୍ୟପ୍ରଭା ସମ ମୁହଁ ଓ ନୀଳ ଆଭା ସହିତ ଦେଖାଯାଏ; ଅନେକ ଗର୍ଭ ଓ ଲମ୍ବା ଆକୃତି ଥିଲେ, ସେହି ରୂପ। ଅନିରୁଦ୍ଧ ସୁନା ରଙ୍ଗର, ଗୋଳ ଓ ଅତି ସୁନ୍ଦର; ଦ୍ୱାରରେ ତିନି ରେଖା ଓ ପଦ୍ମ ଚିହ୍ନ ଥାଏ। ନୀଳ ରଙ୍ଗର ନାରାୟଣ ଦେବତା, ନାଭିରେ ଚକ୍ର, ଉତ୍ତୋଳିତ ଲମ୍ବା ରେଖା ଓ ଡାହାଣପଟେ ଗର୍ଭ ଥାଏ। ଉପରକୁ ମୁହଁ କରିଥିବା ହଲେ, ତାହାକୁ ଅତି ସୁନ୍ଦର ହରିର ରୂପ ବୋଲି ଜାଣ; ସେ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣକାରୀ, ମୋକ୍ଷଦାୟକ ଓ ବିଶେଷ ଧନଦାତା। ପରମେଷ୍ଠୀ ଶୁଭ୍ର ରୂପର, ପଦ୍ମ ଓ ଚକ୍ର ଚିହ୍ନ ସହ; ଗୋଳ ଆକୃତି ଓ ପଛରେ ଅନେକ ଗର୍ଭ ଥାଏ। ବିଷ୍ଣୁ କଳାବର୍ଣ୍ଣ, ତଳେ ଶୁଭ୍ର ଚକ୍ର ଓ ମଧ୍ୟଭାଗରେ ଏକ ରେଖା ଦେଖାଯାଏ। କପିଳ ଓ ନରସିଂହ ବିସ୍ତୃତ ଚକ୍ର ଓ ଦୀପ୍ତିମାନ; ସଂଯମ ଛଡ଼ା ପୂଜିଲେ ବିଘ୍ନ ହୁଏ। ବରାହ ଲିଙ୍ଗ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଆକୃତି, ଅସମ ଆକୃତି, ଘନ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରନୀଳ ସମ; ତିନି ରେଖା ଓ ନାଭିରେ ଶୁଭ ଚିହ୍ନ ଥାଏ। ମତ୍ସ୍ୟ ଶିଳା ଲମ୍ବା, ସୁନା ରଙ୍ଗର, ତିନି ବିନ୍ଦୁ ରହିଛି, ଏହା ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥାଏ। କୂର୍ମ ଉପରେ ଉତ୍ତୋଳିତ, ଗୋଳ ଓ ଚକ୍ର ଚିହ୍ନ ସହ; ହରିତ ରଙ୍ଗର ଓ କୌସ୍ତୁଭ ଚିହ୍ନ ରହିଛି। ହୟଗ୍ରୀବ ଘୋଡ଼ା ଆକୃତି, ପାଞ୍ଚ ରେଖା ଓ ଅନେକ ବିନ୍ଦୁ ଦ୍ୱାରା ଅଳଙ୍କୃତ, ପଛରେ ନୀଳ ଚିହ୍ନ ଅଛି। ଏହିପରି, ଶାଳଗ୍ରାମ ଶିଳାର ଅନେକ ଦିବ୍ୟ ରୂପ ଓ ଚିହ୍ନ ଦ୍ୱାରା ଭଗବାନ ସ୍ଥିତି ଓ ମହତ୍ତ୍ୱ ବିବୃତ୍ତି ହୁଏ।