ଏକ ସମୟର କଥା, ରାମ ଏକ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥସ୍ନାନ କୁ ଦେଖିଲେ, ଯାହା ଦୃଷ୍ଟି ପାଇଁ ସ୍ପଷ୍ଟ, ପାପ ନାଶକ ଓ ମଙ୍ଗଳମୟ ଥିଲା। ଏହି ତୀର୍ଥର ପାଣିକୁ ମାତ୍ର ସ୍ପର୍ଶ କରିବା ସହିତ, ତାଙ୍କର କୁଅଁ ଧାରଣ କରୁଥିବା କୁହାଡ଼ି ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇଗଲା। ଏହା ଦେଖି ରାମ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ, ସେଉଁଠି ସ୍ନାନ କରି ଶୁଦ୍ଧ ହେଲେ, ତାଙ୍କର ଆତ୍ମା ପାପରୁ ନିର୍ମଳ ହେଲା ଓ ମନ ମୁକ୍ତି ଲାଗି ଉପଯୁକ୍ତ ହେଲା। ରାମ ଏହି ତୀର୍ଥରେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ରହି, ତୀର୍ଥର ରାଜାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରି, ଶୀଘ୍ର ଏଠାରୁ ବିଦାୟ ନେଇ ସହରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଏହି ତୀର୍ଥ ପୃଥିବୀରେ ଖ୍ୟାତି ଲାଭ କଲା, ଏହାଠାରୁ ସେ ଲବଣ ସମୁଦ୍ରକୁ ଗଲେ। ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତୀର୍ଥକୁ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ବ୍ରହ୍ମା ପୃଥିବୀରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଥିଲେ। ଏହି ତୀର୍ଥ ସମସ୍ତଂକୁ ସୁଖ ଦେଇଥାଏ, ସର୍ବଥା ଶୁଦ୍ଧ ଓ ମୁକ୍ତି ପଥ ଦାନ କରେ। ଏଠାରୁ ଜଣାଯାଏ ଯେ, କାମନାର ଶକ୍ତି ଦୁର୍ବଳ କରିବା କ୍ଷମତା ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠିନ। କାମନାରୁ ପାପ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ, ଧର୍ମାଚରଣରୁ ପୁଣ୍ୟ ହୁଏ; ଏହିପରି ଭାବରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁତ୍ର ଲୌହିତ୍ୟ ନଦୀ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା। ତୁମେ ଶାନ୍ତନୁଙ୍କ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ, ଅବ୍ୟୟ ଗର୍ଭରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ; ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଶାନ୍ତନୁ ଦ୍ୱାରା କାମନା ଜୟ ହୋଇଥିଲା। ସ୍ତ୍ରୀର ପତିନିଷ୍ଠା ଦ୍ୱାରା ଏହି ତୀର୍ଥ ସବୁ ତୀର୍ଥ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଥମ ହେଲା। ଏହି ମହାପୁଣ୍ୟ ଗାଥା ଯିଏ ପ୍ରତିଦିନ ପଢ଼େ କିମ୍ବା ଆନନ୍ଦରେ ଶୁଣେ, ସେ ନିଶ୍ଚିତ ମୁକ୍ତି ପଥକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ। ଏହିପରି ଏକ ଅନ୍ୟ ଉପାଖ୍ୟାନ ମଧ୍ୟ ଆଛି। ଭଗବାନ କହିଲେ—ପୂର୍ବକାଳରେ ଶର୍ବ (ଶିବ) ଗନ୍ଧର୍ବ, କିନ୍ନର ଏବଂ ମାନବ ମଧ୍ୟରୁ ଯୁବତୀ, ସୁନ୍ଦରୀ ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କୁ ଦୂର ଆକାଶରୁ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଆନିଲେ। ତିନି ତପସ୍ୟା ର ଆଡ଼ରେ ସେମାନଙ୍କ ସହିତ ଏକତ୍ର ହେଇ ଲୀଳା କରିବାରେ ଲଗିଲେ। ମହେଶ୍ୱର ଏକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦଦାୟକ ଝୋପଡ଼ି ତିଆରି କରି, ମନୋହରୀ ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କ ସହ ଖେଳିବାରେ ବ୍ୟସ୍ତ ହେଲେ—ଏହି ମହାଦେବ ମନ୍ମଥଙ୍କୁ ଜୟ କରିଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ ଗୌରୀଙ୍କ ମନ ଅଶାନ୍ତ ହେଲା; ଯୋଗ ଧ୍ୟାନ ଦ୍ୱାରା ସେ ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କୁ ଏହି ଲୀଳା କରୁଥିବା ଦେଖିଲେ। ତିନି ଜାଣିଲେ ଯେ, ପ୍ରଭୁ ନାରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଛନ୍ତି, ଏହା ଦେଖି ତାଙ୍କ ରୋଷ ଉଦ୍ଭବ ହେଲା। ତିନି କ୍ଷେମଙ୍କରୀ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ସେଠାକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଦୂର ଆକାଶରେ ଏକ କାମଦେବ ସମ ଦୀପ୍ତିମାନ୍, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶୁଭ୍ର, ସର୍ବପୁରୁଷମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଚାରିପାଖରେ ନାରୀମାନେ ଅଛନ୍ତି—ଏମିତି ପୁରୁଷଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ। ସେଉଁଠି ହରଙ୍କୁ ଅନେକ ନାରୀମାନେ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ଚୁମ୍ବନ କରି, ଆବେଗରେ ଲୀଳା କରୁଥିଲେ। ଏହା ଦେଖି, କ୍ଷେମଙ୍କରୀ ସାମ୍ନାକୁ ଯାଇ, ସେମାନଙ୍କର କେଶ ଧରି, ପାଦରେ ଆଘାତ କଲେ। ଶର୍ବ ଲଜ୍ଜାରେ ଅପସାରି ଗଲେ; ତାଙ୍କ ରୋଷରେ ସେମାନଙ୍କର କେଶ ଟାଣି, ଭୂମିରେ ପଡ଼ାଇଲେ। ଏହି ନାରୀମାନେ ତୁରନ୍ତ ଅପମାନିତ ହୋଇ, ମୁହଁ ବିକୃତ ହେଲା; ଉମାଙ୍କ ଶାପରେ ସେମାନେ ମ୍ଲେଛ ଶକ୍ତିରେ ବଶ ହେଲେ। ସେମାନେ ଚଣ୍ଡାଳ ନାରୀ ବୋଲି ପରିଚିତ ହେଲେ, ବା ବହିଷ୍କୃତଙ୍କ ସହ ଯୁକ୍ତ ହେଲେ; ଏଯାଁ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଉମାଙ୍କ ଶାପ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ବ୍ୟାପିଛି। ତାପରେ ଗୌରୀ ଶତଧା ରୂପ ଧାରଣ କରି, ପ୍ରଭୁଙ୍କ ସମୀପକୁ ଗଲେ; ଏପରି ଭାବେ, ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, କାମର ଶକ୍ତି ସଦା ବିରାଜମାନ। ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ, ସେ ତାଙ୍କ ସହ କୈଳାସ ମନ୍ଦିରକୁ ଗଲେ; ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ଲୋକମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ। ତାଙ୍କର ଅଙ୍ଗ ଅରୁଣ ଏବଂ ମୁହଁ ଦୋଳିଚାନ୍ଦନ ଓ ଚନ୍ଦ୍ର ପରି ଧଳା। ଏଇ କ୍ଷେମଙ୍କରୀ ଦେବୀଙ୍କୁ ମୁଁ ନମସ୍କାର କରେ, ସେ ସର୍ବମଙ୍ଗଳଦାୟିନୀ; ସେ ସମ୍ମୁଖ କିମ୍ବା ପୃଷ୍ଠ, ଯୋଗିନୀମାନଙ୍କ ସମାନ। ଯିଏ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ନମସ୍କାର କରେନି, ସେ ଯୁଦ୍ଧରେ ପରାଜିତ ହୁଏ; କିନ୍ତୁ ନମସ୍କାର କଲେ, ରାଜସଭା ଓ ଶିକ୍ଷାରେ ବିଜୟ ମିଳେ। ଏହିପରି କାମର ମହିମା, ଭବ ମୋହରେ ପଡ଼ିଲେ; ତାଙ୍କର କ୍ଷମା ବଳେ ସେ ଦେବ-ଦାନବ ଉପରେ ପ୍ରଭୁତ୍ୱ ଲାଭ କଲେ। ଏମିତି ଲୋକେ ଭଗିନୀଙ୍କ ପରି ଅନ୍ୟ କେହି ନାହିଁ; ସେ ଶୋଭାମୟୀ, ରାମଙ୍କ କୋଳରେ ବସିଛନ୍ତି, କ୍ଷମାଶୟ୍ୟାରେ ଶୟାନ। ତିନି ବିରକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଦେବ-ଦାନବଙ୍କ ପ୍ରାପ୍ତି ଦୁର୍ଲଭ ଲୋକ ଲାଭ କଲେ; ଏପରି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବୈଷ୍ଣବ ଦେବ-ଦାନବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ। ଯିଏ ଆମକୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭୋଜନ ଦେଉନାହିଁ, ସେ ନିଜେ ଶେଷ ଭାଗ ଖାଏ; ଏପରି ଅଭ୍ୟାସ ଓ ଧୈର୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଦୀର୍ଘକାଳରେ ସୁଖ ମିଳେ। ଏହାର ପୂର୍ବରୁ, ନିଜ ସ୍ତ୍ରୀକୁ ଦେଖି ସେ ଆନନ୍ଦରେ ମୋତେ ଦାନ କଲେ; ଦ୍ୱାଦଶ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେ ମୋତେ ଉପଭୋଗ କଲେ। ଏହି କାରଣରୁ ମୁଁ ସଦା ତାଙ୍କ ଘରକୁ ସୁରକ୍ଷା ଦେବାକୁ ବସିଥାଏ; ଏପରି ଭାବେ ମୁଁ ଧାତ୍ରୀ ଫଳର ଫଳ ଅନୁଭବ କରିବାକୁ ଚାହେଁ। ଏହିପରି ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବୈଷ୍ଣବ ନିଜେ ବୈଷ୍ଣବ, ଯେଉଁମାନେ ପୂର୍ବରୁ ମୋର ଭକ୍ତ ଥିଲେ, ଦେବତାମାନେ ମୋର ପଥ ଅନୁସରଣ କଲେ। ଯାହା ସେମାନେ କରିପାରିଲେନି, ସେ ଏକା ନିଜେ କଲେ; ଏହିପାଇଁ ମୁଁ 'ବୈଷ୍ଣବସ୍ୟ ସର୍ବ' ନାମକୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିଛି। ମୁଁ ତାଙ୍କ ଘରେ ବସିଥାଏ, କ୍ଷଣମାତ୍ର ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଛାଡ଼େନାହିଁ; ଏହିପରି ଭକ୍ତିଶୀଳ ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ମୁଁ ସହଜରେ ଉପଲବ୍ଧ। ଆଜି ମୁଁ ସେମାନଙ୍କୁ ଆମର ସ୍ୱପଥ ଦେଉଛି; ଆମ ମଧ୍ୟରେ ସମାନ ମାନ, ଭୋଜନ ଓ ସ୍ୱପ୍ନ ଏକା ଅଂଶ। ଦେଖ, ଦେବଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏଠାରେ ଏକତା ଓ ମିତ୍ରତା ବିରାଜିଥାଏ; ଏପରି ଭାବେ ସମସ୍ତ ମୂକ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ହରିଙ୍କୁ ସ୍ୱାଗତ କଲେ। ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଲୋକମାନେ ତାଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀ, ପରିବାର ସହ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯିବାକୁ ଚାହିଲେ; ଯେଉଁମାନେ ଘର ନିକଟରେ ଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କ ଘରର ଗୋହାଳି, ଗେକୋ ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ପୋକାପତଙ୍ଗ ମଧ୍ୟ ସେମାନଙ୍କ ସହ ଚଲିଗଲେ। ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ଏହି ସମୟରେ ଦେବତା, ସିଦ୍ଧ ଓ ମହାର୍ଷିମାନେ ଆକାଶରୁ ଫୁଲ ବର୍ଷା କରି, 'ଶାବାଶ! ଶାବାଶ!' ବୋଲି ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ; ଦିବ୍ୟ ଢୋଳ ତାଳ ଆକାଶ ଓ ଜଙ୍ଗଲରେ ଧ୍ୱନିତ ହେଲା। ସେମାନେ ନିଜ ରଥରେ ଚଢ଼ି, ହରିଙ୍କ ପଥର ସହରକୁ ଗଲେ। ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଜନାର୍ଦନଙ୍କୁ କଥା କହିଲେ।