ଏକ ସମୟର କଥା, ଜଣେ ପିତା ତାଙ୍କ କନ୍ୟାଙ୍କୁ ଅନୁଚିତ କଥା କହିଲେ। କନ୍ୟା ସମ୍ମାନପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ କହିଲେ, "ପିତାଜୀ, ଏପରି କଥା କହିବା ଆପଣଙ୍କ ପାଇଁ ଉଚିତ ନୁହେଁ।" କିନ୍ତୁ ସେ ବୃଦ୍ଧ କହିଲେ, "ମୋ ପାଖରେ ବହୁତ ଧନ ଅଛି।" ସେ ପୁଣି କହିଲେ, "ମୁଁ ଏହା ତୁମକୁ ଦେବି, ହେ ସୁଭାଗ୍ୟଶାଳି, ଦ୍ୱାର ଖୋଲ।" କିନ୍ତୁ ତାହାର ଉତ୍ତରରେ କନ୍ୟା ପୁଣି କହିଲେ, "ଆପଣ ମୋର କାନୁନ ଅନୁଯାୟୀ ପିତା।" ସେ କହିଲେ, "ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ମହାନୁଭାବ, ଆପଣ ମୋତେ, ଆପଣଙ୍କ କନ୍ୟାକୁ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କାହାରି ଜନନୀକୁ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ।" ଏହି ଚିନ୍ତା କରି, ସେ ଗୃହରେ ଏକ ସଂକୀର୍ଣ୍ଣ ରାସ୍ତା ଦ୍ୱାରା ପ୍ରବେଶ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ। ହାତ ଉଠାଇ ଚେଷ୍ଟା କଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ଦ୍ୱାର ଖୋଲିପାରିଲେ ନାହିଁ। ତାହା ପରେ, ସେ ଗଲେ, ତାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ସେହି ସଂକୀର୍ଣ୍ଣ ରାସ୍ତାରେ ଅଟକିଗଲା। ଗୃହରେ ପ୍ରବେଶ କରିଲେ, କିନ୍ତୁ ବାହାରିପାରିଲେ ନାହିଁ, ଏବଂ ଶେଷରେ ସେଠାରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ। ପ୍ରଭାତ ହେଲାପରେ ରକ୍ଷକମାନେ ଓ ସେବକମାନେ ଆସିଲେ। ସେମାନେ ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଶବ ଦେଖି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ ଏବଂ ସେ ମହିଳାଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ, "ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, ଏହି ମୃତ୍ୟୁ କିପରି ଘଟିଲା କହ।" ସେ ସମସ୍ତ ଘଟଣା ବର୍ଣ୍ଣନା କଲେ ଏବଂ ଚାହିଁଥିବା ସ୍ଥାନକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ। ଏହିପରି ଇଚ୍ଛାର ମହିମା, ମନୁଷ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହାକୁ ଦମନ କରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ। ଏହି ଇଚ୍ଛା ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନେ—ଦେବତା, ଦାନବ କିମ୍ବା ମନୁଷ୍ୟ—ମଧ୍ୟରେ ଉପସ୍ଥିତ ହୁଏ। ସେହି ନିର୍ମଳ ଏବଂ ସୁନ୍ଦରୀ ମହିଳାକୁ ଦେଖି, ସମସ୍ତ ଜଗତଙ୍କ ପିତା, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଶୁକ୍ର ସେଠାରେ ପତିତ ହେଲା, ଯାହାକୁ ଲାଲିମା ଅନୁଭୂତି ଭାବେ ମନେ କରାଯାଏ। ସେ ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ପବିତ୍ର କରନ୍ତି, କାରଣ ସେ ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର ଜଳର ଆକାର। ତାଙ୍କୁ ଆଶ୍ରୟ କଲେ, ମନୁଷ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଶାନ୍ତିମୟ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ। ତେବେ ଦ୍ୱିଜମାନେ ପଚାରିଲେ: "ବ୍ରହ୍ମା କିପରି ମୋହିତ ହେଲେ, ଏହି ନିର୍ମଳ ଓ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ମହିଳା କିଏ?" ମୁଁ ସତ୍ୟ ସହିତ ଶ୍ରବଣ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରେ, ତୀର୍ଥରାଜ ଉତ୍ପତ୍ତି କିପରି ହେଲା? ଭଗବାନ କହିଲେ: ଏକ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ମୁନି, ଯିଏ ପଦ୍ମଯୋନି ସମାନ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରୁଥିଲେ। ସେ ଶାନ୍ତନୁ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ; ତାଙ୍କର ସ୍ତ୍ରୀ ଦମ୍ପତି ଭକ୍ତିଶୀଳ ଥିଲେ, ତାଙ୍କୁ ଅମୋଘା ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୁନ୍ଦର ଓ ଯୁବତୀ ଥିଲେ। ଏକ ଦିନ ବ୍ରହ୍ମା ତାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ଖୋଜିବାକୁ ସେ ଘରକୁ ଆସିଲେ। ସେହି ସମୟରେ ମୁନି ଫୁଲ ଓ ଅନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ଅରଣ୍ୟକୁ ଗଲେ। ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଦେଖି, ସେ ପାଦପ୍ରକ୍ଷାଳନ ଓ ଅନ୍ୟ କ୍ରିୟା ପାଇଁ ଜଳ ଦେଲେ। ଦୂରରୁ ଶିର ନମାଇ, ସେ ଘରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଯୁବତୀ ଓ ସୁନ୍ଦରୀ ଅମୋଘାକୁ ଦେଖି, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ବ୍ରହ୍ମା ଅତିଶୟ କାମନାରେ ମୋହିତ ହେଲେ। ତାଙ୍କ ମନ ଏକାଗ୍ର କରି, ସେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖୁଥିଲେ। ଏହି ଭାବନାରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଶୁକ୍ର ଶୟନାସନ ଉପରେ ପତିତ ହେଲା। ଏହା ଦେଖି ବ୍ରହ୍ମା ଭୟଭୀତ ହୋଇ, ଶୀଘ୍ର ଚାଲିଗଲେ। ପରେ ମୁନି ଘରକୁ ଫେରି, ଶୟନାସନ ଉପରେ ଶୁକ୍ର ଦେଖି, ତାଙ୍କ ସୁନ୍ଦରୀ ସ୍ତ୍ରୀକୁ ପଚାରିଲେ, "ଏଠାରେ କିଏ ଆସିଥିଲେ?" ତେବେ ଅମୋଘା କହିଲେ, "ବ୍ରହ୍ମା ଏଠାରେ ଆସିଥିଲେ, ସ୍ୱାମୀ। ସେ ଆପଣକୁ ଖୋଜିଥିଲେ, ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଏହି ଆସନ ଦେଇଥିଲି।" ମୁନି କହିଲେ, "ଏଠାରେ ଯେଉଁ ଶୁକ୍ର ଅଛି, ତାର କାରଣ ତୁମେ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଜାଣ।" ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଦ୍ୱିଜ ଏହି ସତ୍ୟ ଅନୁଭବ କଲେ। "ହେ ସୁଧାର୍ମିକା, ମୋ ଆଜ୍ଞାରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଶୁକ୍ରକୁ ରକ୍ଷା କର। ଏଠାରୁ ତୁମେ ଏକ ପୁତ୍ର ପାଇବେ, ସେ ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ପବିତ୍ର କରିବ।" ତାଙ୍କ ଭକ୍ତିଶୀଳ ସ୍ତ୍ରୀ ଏହି ଆଜ୍ଞା ଗ୍ରହଣ କଲେ ଏବଂ ସେଠାରୁ— ସେ ଶୁଭା ନାରୀ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଶୁକ୍ରକୁ ପାନ କଲେ, ଯାହା ଗଭୀର ଝରଣା ପରି ପ୍ରକାଶିତ ହେଲା, ଏବଂ 'ରୌଦ୍ରଗର୍ଭ' ଭାବେ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା। ଅମୋଘା ଏହି ଗର୍ଭକୁ ଧାରଣ କରିପାରିଲେ ନାହିଁ, ଏବଂ ଶାନ୍ତନୁଙ୍କୁ କହିଲେ, "ପ୍ରଭୁ, ମୁଁ ଏହି ଗର୍ଭକୁ ଧାରଣ କରିପାରୁ ନାହିଁ। କ'ଣ କରିବି? ମୋର ପ୍ରାଣ ବି ଯାଉଛି। ମୋତେ ଆଜ୍ଞା ଦିଅ, କେଉଁଠି ଏହି ଗର୍ଭକୁ ତ୍ୟାଗ କରିବି?" ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଅନୁଯାୟୀ, ସେ ଏହି ଗର୍ଭକୁ ଯୁଗନ୍ଧର ପର୍ବତରେ ତ୍ୟାଗ କଲେ। ଏହି ଗର୍ଭ ଦୁଧ ଓ ଆଲୋକର ଭାବରେ ନିର୍ମଳ ଏବଂ ଗୁଣମୟ ଥିଲା। ତାହାର ମଧ୍ୟରୁ ଏକ ପବିତ୍ର ପୁରୁଷ, ମୁକୁଟଧାରୀ, ନୀଳବସନ ପିନ୍ଧିଥିବା, ମାଣିମାଳା ଧାରଣ କରିଥିବା, ଦେଖିବାକୁ ଦୁର୍ଲଭ ଏବଂ ଦୀପ୍ତିମାନ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ସେହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଦେବମାନେ ଆକାଶରୁ ପୁଷ୍ପ ବୃଷ୍ଟି କଲେ। ସେ ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥରେ ଜନ୍ମିଥିଲେ ଏବଂ 'ତୀର୍ଥରାଜ' ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ। ତାହାପରେ ମୁଁ ଭୃଗୁବଂଶରେ ଜନ୍ମିଥିବା ରାମ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲି; ମୁଁ ଏହି କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ପିତୃହନନ୍ତା ଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କୁ ସେମାନଙ୍କର ସେନା ସମେତ ବିନାଶ କଲି। ଏହି ଭୟଙ୍କର କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ମିଶି ମୃଦ୍ଧି ହୋଇ ଯୁଦ୍ଧରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ, ତାହା ସମାନ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟା ଦୋଷ ମୋ ଘରକୁ ଆସିଲା। ମୁଁ ମୋ କୁଠାରକୁ ମୃଦ୍ଧିରେ ଧୋଇଲି, କିନ୍ତୁ ଏହା ପବିତ୍ର ହେଲା ନାହିଁ। ତେବେ ଆକାଶରୁ ଏକ ସ୍ୱର ଶୁଣିଲି: "ରାମ, ଯାହା ମୁଁ କହେ, ତାହା କର।" "ଯେଉଁ ତୀର୍ଥରେ ତୁମର କୁଠାର ନିର୍ମଳ ହେବ, ସେଠାରେ ତୁମ ସମସ୍ତ ପାପ ନାଶ ହେବ। ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ, ମାନ୍ୟଦାତା, ସେଠାରେ ରୁହ; ସମସ୍ତ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ତୀର୍ଥକୁ ଯାଅ।" "ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ଯେଉଁ ମହାତୀର୍ଥରେ ତୁମର କୁଠାର ପବିତ୍ର ହେବ, ସେଠିକୁ ମୋକ୍ଷଦାୟକ ତୀର୍ଥ ଭାବେ ଜାଣ।" ଏହି ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ଜାମଦଗ୍ନ୍ୟ ତୀର୍ଥଗୁଡ଼ିକୁ ଯାଇଲେ: ଗଙ୍ଗା, ପବିତ୍ର ସରସ୍ୱତୀ, କାଭେରୀ, ଏବଂ ସରୟୂ। ଏହାସହ ଗୋଦାବରୀ, ଯମୁନା, କଦ୍ରୁ, ବସୁଦା ଏବଂ ପୂର୍ବଦିଗରେ ଥିବା ଅନ୍ୟ ଏକ ଶୁଭ, ପୁଣ୍ୟମୟ, ଆନନ୍ଦଦାୟିନୀ ଗୌରୀ ତୀର୍ଥକୁ ଯାଇଲେ। ସେ ମୁକ୍ତିପଦ ସମାନ ଧୃଢ଼ ଭାବେ ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥକୁ ଦେଖିଲେ, କିନ୍ତୁ ପ୍ରତ୍ୟେକ ତୀର୍ଥରେ କୁଠାର ପବିତ୍ର ହେଲା ନାହିଁ।