ଏହି ଉପଖ୍ୟାନ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ ଯେଉଁଠାରେ ଏକ ମାୟାବୀ ଭ୍ରମରେ, ଗୌତମ ଋଷି ତାଙ୍କର ଭାର୍ୟାଙ୍କୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୁନ୍ଦର ରୂପରେ ଦେଖିଥିଲେ। ସେ ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଦୃଶ୍ୟ ଉପରେ ଚିନ୍ତା କରି, ପୁନଃ ତାଙ୍କର ଆସନକୁ ଯାଇଥିଲେ। ଏହି ଭାବେ ଏକ ଅନ୍ୟ ପରିସ୍ଥିତିରେ ମଧ୍ୟ, ଗୌତମ ଏହି ଭ୍ରମରେ ତାଙ୍କର ଭାର୍ୟାଙ୍କୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୁନ୍ଦର ଦେଖି, ପୁନି ତାଙ୍କର ଆସନକୁ ଯାଇଥିଲେ। ଏହିପରେ ଘଟିଥିବା କଥା ଶୁଣ। ଗୌତମ ଏକ ଦିନ ପୁଷ୍କରକୁ ସ୍ନାନ କରିବାକୁ ଗଲେ। ତାଙ୍କର ପତିବ୍ରତା ଭାର୍ୟା ଘରକୁ ସାଫ କରିବାରେ ଲାଗିଥିଲେ, ଘରର ସମସ୍ତ ଜିନିଷକୁ ଯଥାଯଥ ରଖି, ଗୃହଦେବତାଙ୍କ ପାଇଁ ନୈୱେଦ୍ୟ ତିଆରି କରୁଥିଲେ। ସେ ଜଳାଣି ଆଣି, ନିତ୍ୟ ହୌମ କାର୍ଯ୍ୟରେ ବ୍ୟସ୍ତ ଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ଇନ୍ଦ୍ର ମହାର୍ଷି ଉପରେ ମନ ଦେଇ ତାଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ଆସିଲେ। ଇନ୍ଦ୍ର, ଗୌତମଙ୍କ ରୂପ ଓ ବେଶ ଧାରଣ କରି, ଆନନ୍ଦରେ ଆଶ୍ରମକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଭକ୍ତିଶୀଳା ପତ୍ନୀ ତାଙ୍କ 'ସ୍ୱାମୀ' ଭାବି ଦୃଢ଼ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ସ୍ବାଗତ କଲେ। ସେ ଦେବସ୍ଥାନ ପାଇଁ ଦ୍ରବ୍ୟ ଆଣିବାକୁ ତିଆରି ହେଉଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ତାଙ୍କୁ ଗୌତମଙ୍କ ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିବା ହରି କ୍ଲେଶ ଭାବେ କହିଲେ—"ସୁନ୍ଦରି, ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କ ପ୍ରଭାବରେ ମୋତେ ଏକ ଚୁମ୍ବନ ଓ ଅଧିକ ଦିଅ।" ସେ ଲଜ୍ଜା ଭରିତ ଭାବେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ—"ନାଥ, ଆପଣ ଦେବକାର୍ଯ୍ୟ ଛାଡ଼ି ଏମିତି କଥା କହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଆପଣ ଧର୍ମ ଜ୍ଞାନୀ, ନୀତି ଜାଣନ୍ତି। ଏପରି କଥା ଏହି ସମୟରେ ଉପଯୁକ୍ତ ନୁହେଁ।" କିନ୍ତୁ ଇନ୍ଦ୍ର, ତାଙ୍କର ଅଙ୍ଗ ପ୍ରତି ଅପାର ଆକର୍ଷଣ ଦେଖି, କାମନା ଭରିଗଲେ। ସେ କହିଲେ—"ବହୁତ କଥା ହେଲା, ମୋର ହୃଦୟରେ ଆକାଂକ୍ଷା ଜାଗିଛି। ପତିଙ୍କ ଆଦେଶ ଅନୁସାରେ କ'ଣ କରିବା ଉଚିତ୍ ଓ କ'ଣ ନୁହେଁ ନିର୍ଣ୍ଣୟ ହୁଏ।" "ଯେଉଁ ନାରୀ ସଦା ପତିଙ୍କ ଇଛାନୁସାରେ ଚାଲେ, ସେଉଁଠିକି ପତିବ୍ରତା। କିନ୍ତୁ ଯଦି ସେ ଅନୁଶାସନ ଭଙ୍ଗ କରେ, ବିଶେଷକରି ସାମୀପ୍ୟରେ, ତାହାଲେ ତାଙ୍କର ପୁଣ୍ୟ ନାଶ ହୁଏ ଓ ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟ ଆସେ।" ସେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ—"ଏହି ନୈୱେଦ୍ୟ ଦେବତାଙ୍କ ପାଇଁ, ମୁନି। ଅନ୍ୟ ଦୈନିକ କାର୍ଯ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଅଛି—କାହିଁକି ଏହାକୁ ବିଘ୍ନ କରୁଛନ୍ତି?" ତେବେ ସେ କହିଲେ—"ମୋତେ ଏକ ଆଲିଙ୍ଗନ ଓ ଅଧିକ ଦିଅ। ଭୟ ଛାଡ଼, ମୁଁ ଏହି ସମସ୍ତ ଦେଇଛି।" ଏହା କହି, ସେ ତାଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ ଓ ତାଙ୍କ କାମନା ପୂରଣ କଲେ। ଏପରି ଘଟଣା ସମୟରେ, ଶୁଦ୍ଧ ହୃଦୟ ଧାରଣ କରିଥିବା ଗୌତମ ଋଷି କିଛି ଅସାମାନ୍ୟ ଅନୁଭବ କଲେ। ଧ୍ୟାନରେ ବସି, ଶଚୀପତି ଇନ୍ଦ୍ର କରିଥିବା କାର୍ଯ୍ୟ ବୁଝିପାରିଲେ। ସେ ତ୍ୱରିତ ଦ୍ୱାରକୁ ଯାଇ, ଆଶ୍ରମକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ। ଇନ୍ଦ୍ର ଗୌତମଙ୍କୁ ଦେଖି, ଆଶ୍ରମ ଛାଡ଼ିଦେଲେ। ବିଲେଇ ରୂପ ନେଇ ଯାଉଥିବା ଇନ୍ଦ୍ରକୁ ଗୌତମ ଚିହ୍ନିଲେ ଓ ପଚାରିଲେ—"କିଏ ତୁମେ, ବିଲେଇ ରୂପ ଧାରଣ କରିଛ?" ଋଷିଙ୍କ ଭୟରେ, ଇନ୍ଦ୍ର ହାତ ଜୋଡ଼ି ତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଦଢ଼ିଲେ। ମଘବାନ୍କୁ ଦେଖି, ଉତ୍ତମ ଋଷି ରୁଷ୍ଟ ହେଲେ। ସେ କହିଲେ—"ତୁମେ ନିଜ ଆନନ୍ଦ ପାଇଁ ଏପରି ଧୃତିହୀନ ଓ ହିଂସ୍ର କାର୍ଯ୍ୟ କରିଛ, ତେଣୁ ତୁମ ଦେହରେ ହଜାର ଯୋନି ଚିହ୍ନ ପ୍ରକଟ ହେବ।" ଏଠାରେ, "ଏହି ଅପବିତ୍ର ଚିହ୍ନ ପଡ଼ିବ; ମୋ ପ୍ରସ୍ଥିତିରେ ଦେବଲୋକକୁ ଯାଅ, ମୂର୍ଖ।" "ମଣିଷ, ସିଦ୍ଧ ଓ ସର୍ପମାନେ ଏହା ଦେଖିବେ, ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ।" ଏହିପରି କହି, ଗୌତମ ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ସେ କନ୍ଦୁଥିଲେ ଓ ପତିପରାୟଣ ଥିଲେ—"ଏହି ଭୟଙ୍କର ଦୁଃଖ କିପରି ତୁମ ଉପରେ ଆସିଲା?" ସେ ଭୟ ଓ କ୍ଷୁଦ୍ରତାରେ କମ୍ପିଥିବା ଭାବେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ—"ଯେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟ ଅଜ୍ଞାନରେ ହୋଇଛି, ଆପଣ ମାନ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ୍, ସ୍ୱାମୀ।" ଗୌତମ କହିଲେ—"ତୁମେ ଅନ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ସ୍ପର୍ଶିତ, ଅପବିତ୍ର, ଦୁଷ୍ଟ କର୍ମ କରିଛ। ତୁମେ ଚର୍ମ ଓ ଅସ୍ଥି ମାତ୍ର ଥିବା ଦେହରେ, ମାଂସ ଓ ନଖ ବିନା, ଏକାକି ଦୀର୍ଘକାଳ ରହିବା। ନାରୀମାନେ ତୁମକୁ ଦେଖିବେ।" ସେ ଦୁଃଖିତ ଭାବେ କହିଲେ—"ଏହି ଶାପର ଶେଷ ହେଉ।" ତାଙ୍କ ଦୟା ଓ କ୍ରୋଧ ମିଶିଥିବା ହୃଦୟରେ, ଗୌତମ କହିଲେ—"ଦଶରଥନନ୍ଦନ ରାମ ଶୀତା ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହିତ ଅରଣ୍ୟକୁ ଆସିବେ, ତାବେ ତୁମେ ଏହି ଦୁଃଖିତ, ଶୁଷ୍କ, ଦେହହୀନ ରୂପରେ ପଥପାର୍ଶ୍ୱରେ ଦଢ଼ିବା। ରାମ ହସିବା ଭାବେ ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ପଚାରିବେ—'ଏହି ଶୁଷ୍କ ଅସ୍ଥିପଞ୍ଜର ଦେହ କ'ଣ? ଏପରି ଅଦ୍ଭୁତ ଘଟଣା ପୃଥିବୀରେ ମୁଁ କେବେ ଦେଖିନଥିଲି, ବ୍ରାହ୍ମଣ।'" "ତାପରେ ବସିଷ୍ଠ ରାମଙ୍କୁ ପୂର୍ବ ଘଟିଥିବା କଥା କହିବେ। ବସିଷ୍ଠଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଧର୍ମବିଦ୍ ରାମ କହିବେ—'ଏହି ନାରୀଙ୍କ ଦୋଷ ନାହିଁ; ଦୋଷ ଶାସ୍ତାଙ୍କ ଉପରେ।' ରାମ ଏହିପରି କହିଲେ, ତୁମେ ଏହି ଘୃଣିତ ରୂପ ଛାଡ଼ି, ଦିବ୍ୟ ଦେହ ଧାରଣ କରି, ମୋ ଘରକୁ ଆସିବା।" ଏଭଳି ଶାପ ଦେଇ, ଗୌତମ ତପସ୍ୟା ପାଇଁ ଅରଣ୍ୟକୁ ଚାଲିଗଲେ; ତାଙ୍କର ପତ୍ନୀ ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ଷୀଣ ହୋଇ, ପଥପାର୍ଶ୍ୱରେ ରହିଲେ। କେବଳ ରାମଙ୍କ କଥାରେ, ସେ ପୁନି ଗୌତମଙ୍କୁ ମିଳିଲେ; ଏବଂ ଗୌତମ ତାଙ୍କ ସହିତ ଏବେ ସ୍ୱର୍ଗରେ ବାସ କରୁଛନ୍ତି। ଏଠାରେ ଇନ୍ଦ୍ର ମଧ୍ୟ ଲଜ୍ଜାରେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପାଇଁ ପାଣିରେ ରହିଲେ; ଏବଂ ସେଠାରେ ଇନ୍ଦ୍ରାକ୍ଷୀ ନାମକ ଦେବୀଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ। ଦେବୀ ତାଙ୍କର ସ୍ତୁତିରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, "ମୋ ଠାରୁ ଏକ ଵର ମାଗ" ବୋଲି କହିଲେ। ତେବେ ଇନ୍ଦ୍ର, ଶତ୍ରୁନଗର ବିଜେତା, ଦେବୀଙ୍କୁ କହିଲେ—"ଆପଣଙ୍କ କୃପାରେ, ମହାଦେବୀ, ଋଷିଙ୍କ ଶାପରେ ଯେଉଁ ବିକୃତି ଆସିଛି—" ଆଜି ମୁଁ ଏପରି ଚିନ୍ତା କରିବି, ଯାହାଦ୍ୱାରା ଲୋକେ ମୋତେ ଚିହ୍ନିପାରିବେ ନାହିଁ। "ତୁମ ଯୋନି ଚିହ୍ନ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ହଜାର ଚକ୍ଷୁ ପ୍ରକଟ ହେବ; ତୁମେ 'ଶତକ୍ଷି' ଭାବରେ ପରିଚିତ ହେବା ଓ ଦେବତାମାନଙ୍କର ରାଜ୍ୟ ପାଇବା। ମୋ ବରଦାନରେ, ତୁମର ଲିଙ୍ଗ ମେଷର ଅଣ୍ଡକୋଷ ସମାନ ହେବ।" ଏହା କହି, ଜଗତ୍ଜନନୀ ସେଠାରେ ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହେଲେ।