ଏକ ଦିନ, ପାର୍ବତୀୟ ପ୍ରଭୁ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ — “ଏହି ମନ୍ତ୍ରକୁ ଏକଥର ପଠିଲେ ମାନବ ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ପାଇଥାଏ; ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ଦେବତାମାନେ ଯେଉଁ ସମ୍ମାନ ପାଆନ୍ତି, ଏହି ମନ୍ତ୍ର ପଠିଲେ ତାହିଁ ପାଇଯାଏ।” ତାପରେ ଭଗବାନ କହିଲେ — “ଅହିଂସାର ମହାତ୍ମ୍ୟ ଏପରି ଯେ, ଏହା ସମସ୍ତ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ଅସହ୍ୟ; ଅନ୍ୟଙ୍କ ପତ୍ନୀ ପାଇଁ ଆକାଂକ୍ଷାକୁ ଜୟ କରିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ସମସ୍ତ ଉପରେ ବିଜୟୀ ହୋଇଥାଏ। ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ଜ୍ଞାନୀ, ଋଷି, ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ, ଦେବ, ଅସୁର, ମାନବ — ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ବି ଅତ୍ୟନ୍ତ କଷ୍ଟସାଧ୍ୟ; କିନ୍ତୁ ଅହିଂସାପରାୟଣ ବ୍ୟକ୍ତି ଏହି ଦୁର୍ଲଭ ସମତାକୁ ଅଧିଗମ କରିଥାଏ। ପ୍ରକୃତିକ୍ରମେ, ମାନବମାନେ ଅନ୍ୟଙ୍କ ପତ୍ନୀ ପାଇଁ ଆକାଂକ୍ଷାକୁ କିଏ ଜୟ କରିପାରିବେ? କେବଳ ଅହିଂସାପରାୟଣ ବ୍ୟକ୍ତି ଏହି ଜଗତର ନିଜେ ନିଜେ ବିଜୟୀ। ଏହି ଅନ୍ୟ ପତ୍ନୀ ଅପହରଣ କାରଣରୁ ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଏକ ଦୁଷ୍ଟ ଚିହ୍ନ ଲାଗିଥିଲା; କିନ୍ତୁ ଦେବୀର କୃପାରେ ଅତେଇ, ସେ ହଜାର ଚକ୍ଷୁ ଧାରୀ ଭାବରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ। ଏହି ଘଟଣା ସମସ୍ତ ଜଗତରେ, ତିନି ଲୋକରେ, ସମସ୍ତ ଚରାଚର ଜୀବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଜଣାଶୁଣା। ଦ୍ୱିଜ କହିଲେ — “ପ୍ରଭୁ, ଦେବତାମାନଙ୍କ ଦେବ ଇନ୍ଦ୍ର କିପରି ଅହଲ୍ୟାଙ୍କୁ ଅପହରଣ କଲେ?” “ହଜାର ଚକ୍ଷୁ ଧାରୀ ଦେବତା କିପରି ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ଚିହ୍ନ ପାଇଲେ? ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଦେବ ଏପରି ଚିହ୍ନ ପାଇନାହିଁ; ଦେବମହାରାଜ କିପରି ଏହା ଅଧିଗମ କଲେ?” “ପ୍ରଭୁ, ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଏହି ଦୁଃଖଦ ଅପବାଦ ବିଷୟରେ ମୁଁ ସତ୍ୟ କଥା ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ।” ତାପରେ ଭଗବାନ କହିଲେ — “ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ, ବିଶ୍ୱର ମହାମନା ମହାପ୍ରଭୁ ତାଙ୍କ ସ୍ୱୟଂଜାତ କନ୍ୟା ଅହଲ୍ୟାକୁ ଗୌତମଙ୍କୁ ବିବାହ କରାଇଦେଲେ, ସମସ୍ତ ଦିଗପାଳମାନଙ୍କ ସାକ୍ଷୀରେ। ତାପରେ, ଦିଗପାଳମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କିଛି ମନେ ପ୍ରେମରେ ଅନ୍ଧ ହେଲେ; ଶଚୀପତି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ହୃଦୟରେ ତୀବ୍ର ଅନ୍ତର୍ବେଦନା ହେଲା। ଅନ୍ୟ ଦିଗପାଳମାନଙ୍କୁ ଉପେକ୍ଷା କରି, ଅହଲ୍ୟା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶୋଭା ଓ ରୂପରେ ଶୋଭିତ ଥିଲେ, ଏକ ମଣି ଭଳି ଗୌତମଙ୍କୁ ଦିଆଯାଇଥିଲା; ‘ମୁଁ ଆଉ କି କରିପାରିବି?’ ଏହିଭଳି ଭାବି, ଯବନ ଫୁଲିଥିଲେ, ଏକଥର ମାୟାରେ ଇନ୍ଦ୍ର ଅହଲ୍ୟାଙ୍କ ଅତି ରୂପବତୀ ଦେହକୁ ଦେଖିଲେ; ଏହି ଭାବରେ ଚିନ୍ତା କରି, ସେ ଗୌତମଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ଯାଇଲେ। ଏହି ଭଳି ମାୟାରେ ଅହଲ୍ୟାଙ୍କ ଦେହ ଦେଖି, ଗୌତମ ଆଶ୍ରମକୁ ଯାଇଲେ। ଏବେ ଗୌତମ ଆଶ୍ରମ ଛାଡି ପୁଷ୍କରକୁ ସ୍ନାନ ପାଇଁ ଗଲେ। ଅହଲ୍ୟା ଗୃହକଳ୍ୟାଣ ଓ ଦେବତାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଭୋଗ ପ୍ରସ୍ତୁତିରେ ବ୍ୟସ୍ତ ଥିଲେ; ଶୁଦ୍ଧ ଅଗ୍ନି ପାଇଁ ଜଳ, କାଣ୍ଡ ଆଦି ଜଗାଉଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ଇନ୍ଦ୍ର ଗୌତମଙ୍କ ରୂପ ଧରି ଆଶ୍ରମକୁ ଆସିଲେ। ଅହଲ୍ୟା ତାଙ୍କ ‘ପତି’କୁ ଦେଖି ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ନମସ୍କାର କଲେ। ସେ ଦେବତା ପାଇଁ ବସ୍ତୁ ଆଣିବାକୁ ଯାଉଥିଲେ; ଏବେ, ଗୌତମର ବେଶ ଧରି ଇନ୍ଦ୍ର ଦୁଃଖରେ କହିଲେ — “ଓ ସୁନ୍ଦରୀ, ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ପ୍ରଭାବରେ, ମୋତେ ଚୁମ୍ବନ ଓ ଅଧିକ ଦିଅ।” ଅହଲ୍ୟା ଲଜ୍ଜାରେ କହିଲେ — “ଓ ପ୍ରଭୁ, ଦେବତାମାନଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ଛାଡି ଏପରି କଥା କହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଆପଣ ଧର୍ମ ଓ ତତ୍ତ୍ୱ ଜ୍ଞାନୀ।” “ଏପରି କାର୍ଯ୍ୟ ଏହି ସମୟରେ ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।” ତାପରେ ଇନ୍ଦ୍ର ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ଅତି ଆକାଂକ୍ଷାରେ କହିଲେ — “ଅପେକ୍ଷାର ଆବଶ୍ୟକ ନାହିଁ, ମୋ ହୃଦୟରେ ଅଭିଲାଷ ଉପଜିଛି; ପତିର ଆଜ୍ଞା ଅନୁସାରେ କି କରିବା ଉଚିତ୍ ଓ ଅନୁଚିତ୍।” “ଏକ ସତୀ ନାରୀ ସଦା ପତିର ଆଜ୍ଞା ଅନୁସାରେ ଚାଲେ; ଯଦି ତା ଉଲ୍ଲଂଘନ କରେ, ବିଶେଷ କରି ଏହି ମିଳନରେ — ତାହାର ପୁଣ୍ୟ ନଷ୍ଟ ହେଉଛି, ଦୁଃଖ ଉପଜାଏ।” ଅହଲ୍ୟା କହିଲେ — “ଓ ଋଷି, ଦେବତାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଭୋଗ ପ୍ରସ୍ତୁତି ହେଉଛି; ଆଉ ଦୈନିକ କାର୍ଯ୍ୟ ଅଛି — କିପାଇଁ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ଅଟକାଇବେ?” ତାପରେ ଇନ୍ଦ୍ର କହିଲେ — “ଭୟ ଛାଡ; ମୁଁ ତୋତେ ଏହି ସମସ୍ତ ଦେଲି।” ଏପରି କହି, ଅହଲ୍ୟାଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ; ଏହିପରି ତାଙ୍କ ଅଭିଲାଷ ପୂରଣ ହେଲା। ଏହି ସମୟରେ, ଶୁଦ୍ଧ ହୃଦୟ ଗୌତମ ଏକ ଅଭିନ୍ନ ଅନୁଭୂତି ହେଲେ; ଧ୍ୟାନରେ ବସି, ଶଚୀପତି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ଜାଣିଲେ। ସେ ଶୀଘ୍ର ଦ୍ୱାର ପାଖକୁ ଗଲେ; ଇନ୍ଦ୍ର ଗୌତମକୁ ଦେଖି ଆଶ୍ରମ ଛାଡିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ଇନ୍ଦ୍ର ଏକ ବିଲେଇର ରୂପ ଧରି ବାହାରୁଥିଲେ; ଗୌତମ ଦେଖି ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ — “କିଏ ତୁମେ, ବିଲେଇ ରୂପ ଧରିଛ?” ଗୌତମଙ୍କ ଭୟରେ, ଇନ୍ଦ୍ର ହାତ ଜୋଡି ସାମ୍ନାରେ ଦଢ଼ିଲେ। ମଘବାନ୍କୁ ଦେଖି, ଗୌତମ ରିଷି ରୁଷ୍ଟ ହେଲେ। ସେ କହିଲେ — “ତୁମେ ଏପରି ଧୂର୍ତ୍ତ ଓ ହିଂସାମୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଛ, ଏହି କାରଣରୁ ତୁମ ଦେହରେ ହଜାର ଯୋନି ଚିହ୍ନ ଦେଖାଯିବ।” “ଓ ପାପୀ, ଏଠାରେ ତୁମର ଚିହ୍ନ ପଡ଼ିବ; ମୋ ସାମ୍ନାରେ ଦେବଲୋକକୁ ଯାଅ।” “ମାନବ, ସିଦ୍ଧ, ନାଗମାନେ ଏହି ଦେଖିବେ;” ଏହିପରି କହି, ଗୌତମ ଅହଲ୍ୟାଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ — ତାଙ୍କ ଲୁହା ଝରୁଥିଲା, କିନ୍ତୁ ସେ ପତିନିଷ୍ଠା ଥିଲେ। ସେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ — “ତୁମେ କିପରି ଏପରି ଭୟଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ କରିଛ?” ଅହଲ୍ୟା ଭୟରେ କାନ୍ପୁଥିଲେ, ତାଙ୍କ ପତିକୁ କହିଲେ — “ଯେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟ ଅଜ୍ଞାନରେ ହେଇଛି, ମୁଁ ଚାହେଁ ଆପଣ ମୋତେ ମାଫ କରନ୍ତୁ।” ଗୌତମ କହିଲେ — “ତୁମେ ଅନ୍ୟଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଆସିଛ, ଅଶୁଦ୍ଧ, ଦୁଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଛ।” “ତୁମେ କେବଳ ଚମ୍ଡା ଓ ହାଡ଼ ଧରି ରହିବ, ମାଂସ ନାହିଁ, ନଖ ନାହିଁ, ଏକା ରହିବାକୁ ବାଧ୍ୟ, ଯେପରି ନାରୀମାନେ ଦେଖିପାରିବେ।” ଅହଲ୍ୟା ବିପଦରେ କହିଲେ — “ଏହି ଶାପର ଶେଷ ହେଉ।” ତାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଗୌତମ କ୍ରୋଧ ଓ କରୁଣାରେ ଏହିପରି କହିଲେ — “ଦଶରଥପୁତ୍ର ରାମ, ସୀତା ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହିତ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଆସିବାବେଳେ, ତୁମେ ଏହିପରି ଦୁଃଖୀ, ଶୁଷ୍କ, ଦେହହୀନ ଅବସ୍ଥାରେ ପଥପାଖରେ ଦଢ଼ିବାକୁ ଦେଖିବେ; ରାମ, ବସିଷ୍ଠ ସାମ୍ନାରେ ହସି କହିବେ — ‘ଏହି ଶୁଷ୍କ ଦେହ, ହାଡ଼ ରୁପି ମୃତ ଶରୀର କଣ? ମୁଁ ଏପରି ଦୃଶ୍ୟ କେବେ ଦେଖିନାହିଁ।’ ତାପରେ ବସିଷ୍ଠ ରାମଙ୍କୁ ଏହି ପୂର୍ବ ଘଟଣା ଏକ ମହାପ୍ରଭୁ ଭଳି ବ୍ୟଖ୍ୟା କରିବେ।