ଏହି କଥାରେ ଏକ ମହାତ୍ମା ତୁଳାଧାରଙ୍କ ଉଲ୍ଲେଖ ହେଉଛି, ଯିଏ ସତ୍ୟବାଦୀ ଓ ଦୃଢ଼ ସଂକଳ୍ପରେ ଅଟୁଟ ଥିଲେ। ସତ୍ୟ ପ୍ରତି ତାଙ୍କର ଭକ୍ତି ଏପରି ଥିଲା ଯେ, ସାରା ପୃଥିବୀରେ ତାଙ୍କ ସମାନ ଆଉ କେହି ନଥିଲେ। ଏଠି କୁହାଯାଉଛି, ଯଦି ଏକ ହଜାର ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ ଓ ସତ୍ୟକୁ ତୁଳନା କରାଯାଏ, ତେବେ ସତ୍ୟ ଏହି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଅତିକ୍ରମ କରିଯାଏ। ସତ୍ୟ ଅପରିହାର୍ଯ୍ୟ, ସତ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ସାଧିତ ହୁଏ। ଏହି ସତ୍ୟବାଦୀ ବାକ୍ୟର ଫଳରେ ବହୁଳା ନାମକ ଗାଈ ସ୍ୱର୍ଗ ପଥକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇଥିଲା। ଯେଉଁଜଣେ ସମସ୍ତ ରାଜ୍ୟକୁ ନ୍ୟାୟ ଦେଇଥାଏ, ସେ ପୁନଃ ଫେରିବା କଷ୍ଟକର। ସେ ସବୁବେଳେ ସାକ୍ଷୀ ଭାବେ ରହିଥାଏ, କେବେ ମିଥ୍ୟା କହେନାହିଁ। କ୍ରୟ ବିକ୍ରୟରେ ମୂଲ୍ୟ ବଡ଼ କିମ୍ବା ଛୋଟ ଯେଉଁହେଉ, ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ ସତ୍ୟବାଦୀ ଓ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ସାକ୍ଷୀକୁ ବିଶେଷ ଭାବେ ଚୟନ କରିବା ଉଚିତ। ସତ୍ୟ କହୁଥିବା ସାକ୍ଷୀ ଅକ୍ଷୟ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ସଭାରେ ଯେଉଁଜଣେ ସତ୍ୟ କହେ, ସେବେଳେ ସେ ବାଣୀର ନାୟକ ଭାବେ ଦେଖାଯାନ୍ତି। ସେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି, ଯାହା ଅନ୍ୟ ଯଜ୍ଞମାନେ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରାପ୍ତ ହେବା ଦୁର୍ଲଭ। ସଭାରେ ସତ୍ୟ କହିବାରେ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ମିଳେ। ଲୋଭ କିମ୍ବା ଦ୍ୱେଷରେ ମିଥ୍ୟା କହିଲେ ରୌରବ ନାମକ ନରକକୁ ଯିବାକୁ ପଡ଼େ। ତୁଳାଧାର ସମସ୍ତଙ୍କ ସାକ୍ଷୀ ଓ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ନାୟକ। ବିଶେଷ କରି ଯେଉଁମାନେ ଲୋଭକୁ ଛାଡ଼ିଦିଅନ୍ତି, ସେମାନେ ସ୍ୱର୍ଗର ଅମୃତତ୍ୱକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ଏଠି ଏକ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଶୂଦ୍ରଙ୍କ କଥା କୁହାଯାଏ, ଯିଏ କେବେ ଲୋଭରେ କାମ କରିନଥିଲେ। ସେ ଦୁଃଖକର ଶ୍ରମରେ ପତ୍ର ଓ ଧାନ କୁହୁଡ଼ି ଟିକେ-ଟିକେ ଆଣି ଜୀବିକା ଚାଲାଉଥିଲେ, ତାଙ୍କ ଦୁଇଟି ବସ୍ତ୍ର ଝିଣ୍ଡା ହୋଇଯାଇଥିଲା ଓ ତାଙ୍କର ହାତ ହିଁ ତାଙ୍କର ପାତ୍ର ଥିଲା। ସେ ଲାଭ ହରାଇଲେ ମଧ୍ୟ କେବେ ଅନ୍ୟର ସମ୍ପତ୍ତି ନେଇନଥିଲେ। ତାଙ୍କ ବିଷୟରେ ଜାଣିବାକୁ ଆମେ ତାଙ୍କ ଦୁଇଟି ବସ୍ତ୍ର ନେଇ ଏକ ନିର୍ଜନ ନଦୀ କୂଳରେ ଆଦର ସହିତ ରଖିଦେଲୁ। ଦୁଇଟି ବସ୍ତ୍ର ଦେଖି ସେ ଲୋଭରେ ପଡ଼ିଲେ ନାହିଁ, ବୁଝିଲେ ଏହା ଅନ୍ୟର, ଧୈର୍ଯ୍ୟ ସହିତ ଘରକୁ ଫେରିଗଲେ, ଏହାକୁ ଛୋଟ କଥା ଭାବିଲେ। ପୁଣି ଆମେ ଏକ ଅଞ୍ଜିର ଫଳ ଭିତରେ ସୁନା ଭରି ଏହି ନଦୀ କୂଳର ଗୁପ୍ତ ସ୍ଥାନରେ ରଖିଲୁ। ସେ ଯେତେବେଳେ ଦେଖିଲେ, ଏହି ଅପୂର୍ବ ବସ୍ତୁ ଦେଖି ଏହି ବ୍ୟବସ୍ଥା କୃତ୍ରିମ ଭାବରେ ପ୍ରତିତି ହେଲା। ଯଦି ସେ ଏହା ନେଇଥାନ୍ତି, ତେବେ ତାଙ୍କର ଅଲୋଭ ଗୁଣ ଆମ ପାଖରେ ରହିନଥାନ୍ତା। ଏହି ବସ୍ତୁକୁ ରକ୍ଷା କରିବାରେ ଆତ୍ମଭାବ ବୃଦ୍ଧି ପାଏ। ଯେଉଁଠାରେ ଲୋଭ ଥାଏ, ସେଠାରେ ଲାଭ ଓ ଲାଭରୁ ପୁଣି ଲୋଭ ଜନ୍ମ ନେଉଛି। ଲୋଭରେ ଏକ ମନୁଷ୍ୟ ଚିରନ୍ତନ ନରକରେ ପଡ଼ିଯାଏ। ଯଦି ଧନ ତ୍ରୁଟିପୂର୍ଣ୍ଣ ଧର୍ମ ଛାଡ଼ି ଘରେ ରହିଯାଏ, ତେବେ ଜନାନୀ ଓ ପୁଅମାନେ ମଦେ ଆବୃତ ହୋଇଯାନ୍ତି। ଏହି ମଦ ରୁପେ କାମନା, କାମନାରୁ ବିକାର, ବିକାରରୁ ମନୋଭ୍ରମ, ମନୋଭ୍ରମରୁ ମୋହ, ମୋହରୁ ଅହଂକାର, ଅହଂକାରରୁ କ୍ରୋଧ ଓ ଲୋଭ ଆଉ ବଢ଼ିଯାଏ। ଏହି ସବୁ ବଢ଼ିଲେ ତପସ୍ୟା ଶକ୍ତି କ୍ଷୟ ହୁଏ, ତପସ୍ୟା କ୍ଷୟ ହେଲେ ମନର ମାୟା ମାଟି ହୋଇଯାଏ। ଏହି ଶୃଙ୍ଖଳ ଓ ବନ୍ଧନରେ ବନ୍ଧା ମନୁଷ୍ୟ କଦାପି ମୋକ୍ଷ ପାଉନାହିଁ। ଏହି ବିଚାର କରି ଶୂଦ୍ର ଘର ଛାଡ଼ି ଯାଇଥିଲେ। ସେଠାରେ ଦେବତାମାନେ ଖୁସି ହୋଇ, "ଶାବାଶ! ଶାବାଶ!" ବୋଲି କହିଲେ, ଭିକ୍ଷୁର ରୂପ ଧାରଣ କରି ସେମାନେ ତାଙ୍କ ଘରକୁ ଯାଇଥିଲେ। ଆମେ ଯାଇ ଦେବତାଙ୍କର କଥା ଓ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ଆଚରଣ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କଲୁ। ଏହି ଦିନ ଯେତେବେଳେ ତାଙ୍କ ଜନାନୀ ଆସିଲେ, ସେ ଦେବତା କଥାର କାରଣ ପଚାରିଲେ। ଆମେ ତାଙ୍କୁ ଯାହା ମନେ ପଡ଼ିଲା, ତାହା କହିଦେଲୁ। ଏକାନ୍ତରେ ଆମେ ଦ୍ୱିତୀୟ କଥା ଖୋଲି କହିଲୁ, ତୁମ ଘରେ ଏବେ ଧନ ନାହିଁ, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେ ବଞ୍ଚିଛନ୍ତି, ଦୁଃଖ ତାଙ୍କୁ ଉପଭୋଗ କରିବାକୁ ପଡ଼ିବ। ଘରକୁ ଯାଇ ଯାହା ମିଳିନାହିଁ, ତାହା ବିଷୟରେ ପଚାରିବାକୁ ଆମେ କହିଲୁ। ସେ ଯାଇ ଏହି କଥା ଦୁଷ୍ଟ ପୁରୁଷଙ୍କୁ କହିଲେ, ସେ ଶୁଣି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ, ଚିନ୍ତା କରି ସେ ତାଙ୍କ ସହିତ ଆମ ପାଖକୁ ଆସିଲେ। ଏକାନ୍ତରେ ସେ ପଚାରିଲେ, "ଭିକ୍ଷୁର ମାର୍ଗ କଣ?" ତେବେ ଭିକ୍ଷୁ କହିଲେ, "ତୁମେ ଯେଉଁ ଦୃଢ଼ ଶୁଦ୍ଧି ପରେ ଚକ୍ଷୁକୁ ଘାସ ଭଳି ଛାଡ଼ିଦେଲେ, ଏହା କିପରି?" ତୁମେ ଯେଉଁ ଭାବରେ ଛାଡ଼ିଦେଲ, ତାହାରେ କୌଣସି କଣ୍ଟକ ନଥିବା ଭାଗ୍ୟ ନାହିଁ। ଅପୂର୍ବ ସମୃଦ୍ଧି ଓ ପ୍ରଭାବ, ଏହି ସବୁ ଖୋଇଗଲେ ପୁଣି ଅନୁଭୂତିକୁ ଅଟୁଟ ରଖିପାରିବେ ନାହିଁ। ତୁମେ ତୁମ ନିଜ ଜନଙ୍କ ଦୁଃଖ ଦେଖିବ, ଏହା ଜନ୍ମ ଓ ମୃତ୍ୟୁ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଚାଲିଥାଏ। ତୁମେ ନିଜ ଆତ୍ମା ସହିତ ମୃତ୍ୟୁର ନିଶ୍ଚିତ ଫଳ ଦେଖିବ। ତେଣୁ ଶୀଘ୍ର ସେଉଁଠି ଯାଇ ସେ ଧନ ନିଅ, ଏବଂ ନିର୍ମଳ ଭାଗ୍ୟ ଉପଭୋଗ କର। ଏହି ସମୃଦ୍ଧି ଓ ପ୍ରଭାବ ଜଗତରେ ଅପୂର୍ବ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦାନ। ଶୂଦ୍ର କହିଲେ, "ମୋତେ ଧନର ଆକାଂକ୍ଷା ନାହିଁ, ଧନ ସଂସାରର ଫାନ୍ଦ। ଏହି ଫାନ୍ଦରେ ପଡ଼ିଲେ ମନୁଷ୍ୟ ପୁନଃ ମୋକ୍ଷ ପାଉନାହିଁ। ଧନର ଦୁର୍ଗୁଣ ଶୁଣ, ଏହି ଲୋକ ଓ ପରଲୋକ ଦୁଇଟି ଠାରେ— ଚୋର, ସ୍ୱଜନ, ରାଜା ଓ କର ଆଦାୟକାରୀଙ୍କ ଭୟ ଥାଏ।" ସମସ୍ତ ମନୁଷ୍ୟ ପଶୁ, ମାଛ ଓ ପକ୍ଷୀ ଭଳି ହତ୍ୟାରେ ଲିନ। ତେବେ ଧନ ତାଙ୍କ ମାଲିକଙ୍କୁ କେମିତି ସୁଖ ଦେଇପାରିବ? ଧନ ଜୀବନର ସମାପ୍ତି ଓ ଅପମଙ୍ଗଳର କାରଣ, କାଳ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଏଠିରେ ରହନ୍ତି, ଏହା ନାଶର ମୂଳ କାରଣ। ଭିକ୍ଷୁ କହିଲେ, "ଯାହା ପାଖରେ ଧନ ଅଛି, ସେଠି ମିତ୍ର, ସ୍ୱଜନ, ପରିବାର, ଚରିତ୍ର, ଶିକ୍ଷା, ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ, ଭୋଗ, ଖ୍ୟାତି ଓ ସୁଖ ଅଛି। କିନ୍ତୁ ଯେଉଁଠି ଧନ ନାହିଁ, ସନ୍ତାନ ଓ ଜନାନୀ ନାହିଁ, ତାଁଠାରେ କେଉଁଠି ମିତ୍ରତା, କେଉଁଠି ଧର୍ମ, ଏବଂ ଦରିଦ୍ରଙ୍କ ପାଇଁ ଜୀବନର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କଣ?" ଧନ ନଥିଲେ ଦାନ, ଯଜ୍ଞ, ପୋଖରୀ ରଖା, ଏବଂ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ନେଇଯିବା ଦାନ କାର୍ଯ୍ୟ ସଫଳ ହୁଏନାହିଁ। ଯେଉଁଠାରେ କିଛି ନାହିଁ, ସେଠି ବ୍ରତ, ଧର୍ମ ରକ୍ଷା, ଧର୍ମ ଶ୍ରବଣ, ପିତୃତୀର୍ଥ ଯାତ୍ରା ଏହି ସବୁ ହୁଏନାହିଁ।