ସମସ୍ତ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଜୟ କରି ବିଶ୍ୱକୁ ଧର୍ମରେ ଶାସନ କରିଥିଲେ ଏହି ରାଜା, ଏବଂ ସଫଳ ଭାବରେ ଶୁଦ୍ଧ ଏବଂ ଅତି କଷ୍ଟସାଧ୍ୟ ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞ କରିଥିଲେ। ସେ ସ୍ବର୍ଣ୍ଣପାତ୍ର ଓ ରାଜସମ୍ବଲରେ ପ୍ରତିଦିନ ଚଉଁଠି ଅଠାଉଁ ହଜାର ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଭୋଜନ ଯୋଗାଇଥିଲେ। ସେମାନେ ଭୋଜନ କରିବା ପରେ ଓ ପାତ୍ର ଦାନ କରିବା ପରେ, ରାଜା ସେମାନେ ଚାହିଁଥିବା ଅନ୍ୟ କିଛି ଜିନିଷ ବା ଧନ ମଧ୍ୟ ଦେଇ ବିଦାୟ କରିଥିଲେ। ଏହିପରି ଭାବରେ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଦରିଦ୍ର ନ ହେବା ପରେ ସେମାନେ ଗଲେ; ଏହିପରି ଭାବରେ ସେ ସତତଃ ସୋଳହ ହଜାର ଶିଷ୍ୟଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଭୋଜନ ଦେଇଥିଲେ, ଏବଂ ରାଜା ସତ୍ୟବାଦୀ ଓ ଇର୍ଷ୍ୟାହୀନ ଥିଲେ। ଏହି ଶିଷ୍ୟମାନେ ଏହି ରାଜାଙ୍କ ଘରେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ରହିଥିଲେ, ବିଜୟ ଆଶାରେ; ରାଜାଙ୍କ ଜୀବମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ଦୟା ଦ୍ୱାରା ସେ ସମସ୍ତ ଦୁନିଆକୁ ଜୟ କରିଥିଲେ। ସତ୍ୟର ପ୍ରଭାବରେ, ଅସୁର ରାଜା ବଲି ଇନ୍ଦ୍ର ହେବେ; ତାଙ୍କ ନିମ୍ନଲୋକରେ ରହିବା ସମୟରେ ମୁଁ ତାଙ୍କ ଘରେ ବସିଥାଏ। ମୁଁ ସତତଃ ସେଉଁଠି ବସିଥାଏ, ଯାହାର କାର୍ଯ୍ୟ କେବଳ ପୁଣ୍ୟ; କିମ୍ବା ଏକଥର ବାନ୍ଧି ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଦାନବ ଜନ୍ମରୁ ମୁକ୍ତ କରିଥିଲି। ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ନିମ୍ନଲୋକ, ଅମରତ୍ୱ ଓ ଇନ୍ଦ୍ର ପଦ ଦେଇଥିଲି; ରାଜା ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ର ସତ୍ୟରେ ତାଙ୍କ ସମସ୍ତ ସାଥୀସହିତ ସତ୍ୟ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥିଲେ। ଶୁଦ୍ଧ ଦେହରେ ସେ ସତ୍ୟ ଲୋକରେ ବସିଥିଲେ; ଏହିପରି ଅନେକ ଅନ୍ୟ ରାଜା ଓ ତପସ୍ୱୀ ମହାର୍ଷିମାନେ ମଧ୍ୟ। ସମସ୍ତ ବୁଦ୍ଧିଜୀବୀ ଓ ତପସ୍ୱୀମାନେ ସତ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଅବିନାଶୀ ହୋଇଯାନ୍ତି; ତେଣୁ ଏହି ଜଗତରେ ସତ୍ୟରେ ନିଷ୍ଠା ଥିବା ଲୋକ ପୁନର୍ଜନ୍ମ ଚକ୍ରରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇପାରିବେ। ମହାତ୍ମା ତୁଳାଧାରା, ସତ୍ୟବାଦୀରେ ଦୃଢ଼, ତାଙ୍କ ସତ୍ୟବାଦୀତା ଦ୍ୱାରା ଏହି ଜଗତରେ ତାଙ୍କ ସମାନ କେହି ନାହିଁ। ସତ୍ୟକୁ ଏକ ହଜାର ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ ସହିତ ତୁଳନା କଲେ ମଧ୍ୟ, ସତ୍ୟ ଏକ ହଜାର ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞରୁ ଉପରି। ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ସତ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ସଫଳ ହୁଏ, କାରଣ ସତ୍ୟ ଅପରିହାର୍ଯ୍ୟ; ସତ୍ୟବାଦୀ ଉଚ୍ଚାରଣ ଦ୍ୱାରା ଗାଈ ବହୁଳା ସ୍ୱର୍ଗ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥିଲେ। ସମସ୍ତ ରାଜ୍ୟ ନିର୍ବାହ କରିବା ପରେ ପୁନଃ ଫେରିବା କଷ୍ଟସାଧ୍ୟ; ତେଣୁ ସେ ସଦା ସାକ୍ଷୀ ଓ କେବେ ମିଥ୍ୟା କଥା କହିନଥିଲେ। କ୍ରୟ ବିକ୍ରୟରେ ଦାମ ବଡ଼ କିମ୍ବା ଛୋଟ ଯେହେଉଁଠି, ବୁଦ୍ଧିଜୀବୀମାନେ ବିଶେଷତଃ ସତ୍ୟବାଦୀ ସାକ୍ଷୀ ହେବା ଉଚିତ। ସତ୍ୟ କଥା କହିଥିବା ସାକ୍ଷୀମାନେ ଅକ୍ଷୟ ସ୍ୱର୍ଗ ପାଆନ୍ତି; ଉଚ୍ଚାରଣ କୁଶଳ ଲୋକ, ସଭାରେ ପ୍ରବେଶ କରି, ସତ୍ୟ କହିଥାଏ, ସେ ଶବ୍ଦର ନାୟକ ହୁଏ। ସେ ବ୍ରହ୍ମା ଲୋକକୁ ଯାନ୍ତି, ଯାହା ଅନ୍ୟ ଯଜ୍ଞ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରାପ୍ତ କରିବା ଦୁଃସାଧ୍ୟ; ସଭାରେ ସତ୍ୟ କଥା କହିଥିବା ଲୋକ ଅଶ୍ୱମେଧ ଫଳ ପାଆନ୍ତି। ଲୋଭ କିମ୍ବା ଦ୍ୱେଷରୁ ମିଥ୍ୟା କହିଲେ, ରୌରବ ନାମକ ନରକକୁ ଯାଇଥାଏ; ତୁଳାଧାରା ସାର୍ବଜନୀନ ସାକ୍ଷୀ ଓ ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ ନାୟକ। ବିଶେଷତଃ ଲୋଭକୁ ତ୍ୟାଗ କରି, ଲୋକ ସ୍ୱର୍ଗର ଅମର ପଦକୁ ପାଇପାରିବେ; ଏଉଁ ଜଗତରେ ଏକ ଅତି ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଶୂଦ୍ର ଅଛନ୍ତି, ଯେ କେବେ ଲୋଭରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିନଥିଲେ। ସେ ପତ୍ର ଏକଠା କରି ଓ ଧାନ ଚିଁଡ଼ି ଦୁଃଖରେ ଜୀବନ ଯାପନ କରିଥିଲେ; ତାଙ୍କ ଜୋଡ଼ା ପୋଷାକ ଛିଣ୍ଡା ଏବଂ ତାଙ୍କ ହାତ ଦେଖିବା ଥାଲି ହିସାବରେ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ। ଲାଭ ହରାଇଲେ ମଧ୍ୟ ସେ କେବେ ଅନ୍ୟର ସମ୍ପତି ନେଇନଥିଲେ; ତାଙ୍କ ଉପରେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଦେଖି, ମୁଁ ତାଙ୍କ ଜୋଡ଼ା ପୋଷାକ ନେଇଥିଲି। ନଦୀ ତୀରରେ ଏକ ଏକାନ୍ତ ସ୍ଥାନରେ ମୁଁ ସମ୍ମାନରେ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ରଖିଥିଲି; ତାଙ୍କ ଜୋଡ଼ା ପୋଷାକ ଦେଖି ସେ ଲୋଭରେ ମନକୁ ଆକ୍ରମଣ କରିବାକୁ ଦେଇନଥିଲେ। ସେ ଜାଣିଲେ ଏହି ପୋଷାକ ଅନ୍ୟର, ତେଣୁ ସେ ଧୈର୍ୟ ରଖି ଘରକୁ ଫେରିଗଲେ; ତାପରେ ମନେ ଚିନ୍ତା କରି, ଏହା ଏକ ସାଧାରଣ ଘଟଣା ଭାବିଲେ, ହେ ଦ୍ୱିଜ। ତାପରେ ମୁଁ ଏକ ଅଞ୍ଜିର ଫଳ, ସ୍ବର୍ଣ୍ଣରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଏହି ଏକାନ୍ତ ନଦୀ ତୀରରେ ଗୁପ୍ତ ସ୍ଥାନରେ ରଖିଥିଲି। ସେ ଏହି ସ୍ଥାନକୁ ଗଲେ ଓ ଏହି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଦେଖିଲେ; ଏହି ବ୍ୟବସ୍ଥା ଯଥେଷ୍ଟ ଏବଂ ପ୍ରକୃତ ନୁହେଁ। ବାସ୍ତବରେ ଏହା ନେଇଲେ, ତାଙ୍କ ଲୋଭ ନାଶ ହୋଇଗଲା; ଏହି ଜିନିଷକୁ ରକ୍ଷା କରିବାରେ ଅହଂକାର ଭାର ଆସିଥାଏ। ଯେଉଁଠି ଲୋଭ ଅଛି, ସେଉଁଠି ଲାଭ ଅଛି, ଏବଂ ଲାଭରୁ ଲୋଭ ବଢ଼ିଯାଏ; ଲୋଭରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ଲୋକ ପାଇଁ ଚିର ନରକ ଅଛି। ଯଦି ଧନରେ ଧର୍ମ ନାହିଁ ଏବଂ ଏହା ମୋ ଘରେ ରହିଯାଏ, ତେଣୁ ପ୍ରମାଦ ମୋ ଜନାନୀ ଓ ପୁଅମାନେ ଉପରେ ଆସିଯାଏ। ପ୍ରମାଦରୁ ଆଶା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଆଶାରୁ ବିକୃତି, ବିକୃତିରୁ ମନର ଅସ୍ଥିରତା; ଅସ୍ଥିରତାରୁ ମୋହ, ମୋହରୁ ଅହଂ, ଅହଂରୁ କ୍ରୋଧ ଓ ଲୋଭ ଆଉ ବଢ଼ିଯାଏ। ଏହି ବିକାର ବଢ଼ିଗଲେ, ତପସ୍ୟା ଶକ୍ତି କମିଯାଏ; ତପସ୍ୟା ଶକ୍ତି ହରାଇଲେ, ମନର ମୃଦ ଭାବ ବଢ଼ିଯାଏ। ଏହି ଶୃଙ୍ଖଳ ଓ ବନ୍ଧନରେ ବନ୍ଧା ଲୋକ ମୁକ୍ତି ପାଇନାହିଁ; ଏହା ଭାବି, ସେ ଶୂଦ୍ର ଘର ଛାଡ଼ି ଚାଲିଗଲେ। ଏଠାରେ ଦେବତାମାନେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ, "ଭଲ କଲେ, ଭଲ କଲେ!" ଭାବେ କହି, ଭିକ୍ଷୁ ରୂପରେ ତାଙ୍କ ଘରକୁ ଗଲେ। ସେଉଁଠି ଯାଇ, ମୁଁ ଦିବ୍ୟ ସଂବାଦ ଓ ଜୀବମାନଙ୍କ ଆଚରଣ ବିଷୟରେ କହିଥିଲି; ତାପରେ ଅଭ୍ୟାସର ଶକ୍ତି ଓ ଲୋକମାନେ ଭ୍ରମରେ ପଡ଼ିଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ତାଙ୍କ ଜନାନୀ ଆସି ଦିବ୍ୟ ଘଟଣାର କାରଣ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ; ତେଣୁ ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ମନରେ ଯାହା ଆସିଲା ତାହା କହିଦେଲି। ଏକାନ୍ତରେ ମୁଁ ଉତ୍ତପାତର କାରଣ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କଲି; ତାଙ୍କ ପତିର ମନରେ ଯାହା ଥିଲା, ଆଜି ଭାଗ୍ୟଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କୁ ଦିଆଯାଇଛି, ଯେପରି ଜ୍ଞାନ ନଥିଲା। ତ୍ୟାଗ କରି, ମହିଳା, ଏଠାରେ ତୁମର ଧନ ଅଛିନାହିଁ; ଯେପରି ତାଙ୍କ ଜୀବନ ଅଛି, ତେପରି ଦୁଃଖ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଉପଭୋଗ କରିବେ। ଘରକୁ ଯାଅ, ମା, ଏବଂ ଅପ୍ରାପ୍ତ ଜିନିଷ ବିଷୟରେ ପ୍ରଶ୍ନ କର; ପତି ସମ୍ମୁଖରେ ଏହି ଶୁଭ ବାକ୍ୟ ଶୁଣି— ସେ ଗଲେ ଏବଂ ଦୁଷ୍ଟ ପୁରୁଷକୁ କହିଲେ; ଏହା ଶୁଣି ସେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହୋଇ, ଚିନ୍ତା କରି, ସେ ତାଙ୍କ ସହିତ ମୋ ପାଖକୁ ଆସିଲେ।