ଦେବତାମାନଙ୍କର ରଥର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ଏବଂ ଋଷିମାନଙ୍କର କିରଣ ଦ୍ୱାରା ସେଠାରେ ଏମିତି ଏକ ଜ୍ୟୋତି ବିକୀରଣ ହେଲା, ଯେଉଁଥିରେ ଘର ବାହାର ଅଞ୍ଚଳ ଶତ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ଭଳି ଚମକୁଥିଲା, କିନ୍ତୁ ଘର ଭିତରେ ଏହି ଆଲୋକ ପ୍ରବେଶ କରିପାରିଲା ନାହିଁ। ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ସେ ବିଳାପ କରି କହିଲେ, “ହାୟ! ମୁଁ ଧ୍ୱଂସ ହେଲି! ସୂର୍ଯ୍ୟ କିପରି ମୋ ଘରକୁ ଆସିଲା?” ଏହି ଦୁଃଖରେ, ହଂସରଥ ବହନ କରୁଥିବା ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କୁ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଗଲେ। ସେଇ ସମୟରେ, ବ୍ରହ୍ମା ଏହି ଦେବୀ, ଦେବତା, ଦ୍ୱିଜମାନେ ଓ ଗାୟମାନଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରି କହିଲେ, “ମା’! ସମସ୍ତଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ କିପରି ତୁମକୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିପାରିବ? ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ପାଇଁ, ଦୟାକରି ତୁମ ରୋଷକୁ ପରିତ୍ୟାଗ କର।” ତାହାରେ ସେ ଦେବୀ କହିଲେ, “ମୋ ପାଇଁ ସମସ୍ତ ଲୋକ ଉପରେ ମୋ ସ୍ୱାମୀ ଗୁରୁ ସମାନ। ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ କଲେ ଋଷିଙ୍କ ଶାପରୁ ତାଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ନିଶ୍ଚିତ। ଏହି କାରଣରୁ ମୁଁ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଶାପ ଦେଲି, କିନ୍ତୁ ରୋଷ, ମୋହ, ଲୋଭ, କାମନା କିମ୍ବା ଇର୍ଷ୍ୟାରୁ ନୁହେଁ।” ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ, “ମା, ଏହି ତିନି ଲୋକର ମଙ୍ଗଳ ଏକ ମାତ୍ର ମୃତ୍ୟୁ ଦ୍ୱାରା ହେବ; ଏଭଳି କରି, ତୁମେ ଅଧିକ ପୁଣ୍ୟ ଲାଭ କରିବେ।” ଦେବତାମାନଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ସେ ଦେବୀ କହିଲେ, “ମୁଁ ମୋ ସ୍ୱାମୀକୁ ତ୍ୟାଗ କରିଦେଲେ, ଏ ଶୁଭେ, ମୋ ପାଇଁ କିଛି ଆନନ୍ଦ ନାହିଁ।” ତେବେ ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ, “ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ କଲେ ଓ ତୁମ ସ୍ୱାମୀ ଭସ୍ମରେ ପରିଣତ ହେଲେ, ତିନି ଲୋକ ଶାନ୍ତି ପାଇବେ, ତାପରେ ମୁଁ ତୁମ ଭଲରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବି। ତାଙ୍କର ଭସ୍ମରୁ ଏକ ଦ୍ୱିଜ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେବେ, ଯିଏ କାମଦେବ ଭଳି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ସମସ୍ତ ଗୁଣରେ ଯୁକ୍ତ, ଏବଂ ରତିଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ ଭଳି ସମସ୍ତ ଗୁଣ ଥିବେ। ଯେପରିକି ହରିଙ୍କୁ ଦେବତାମାନେ ପୂଜନ୍ତି ଓ ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ମିଳେ, ସେପରି ତୁମେ ଦୁଇଜଣେ ଦେବଲୋକରେ ଦମ୍ପତି ଭାବରେ ପୂଜିତ ହେବ। ଏହିପରି ମୋ ଆଦେଶ ଅନୁସରଣ କର।” ସେ ଦେବୀ କହିଲେ, “ଯଦି ମୋର ସ୍ୱାମୀ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରନ୍ତି, ଓ ବ୍ରହ୍ମା, ମୁଁ ବିଧବା ହେବି, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଲୋକରେ ଅବମାନିତ ହେବି; ଏଭଳି ଭାଙ୍ଗି ପଡ଼ି ଓ ଦୂଷିତ ହୋଇ, କେଉଁ ଲୋକକୁ ଯିବି?” ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ, “ତେଣୁ ତୁମେ ଦୋଷୀ ନୁହଁ, ତୁମ ସ୍ୱାମୀ ବସ୍ତବରେ ଏଠି ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିନାହାନ୍ତି; ଆମ ଆଦେଶରେ, ସେ କୁଷ୍ଠରୋଗୀ ମଧ୍ୟ କାମଦେବ ସମାନ ହେଇଯିବେ।” ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ସେ ଦେବୀ କିଛିକ୍ଷଣ ଚିନ୍ତା କରି, “ଯଥାସ୍ତୁ” ବୋଲି ସ୍ୱୀକୃତି ଦେଲେ। ତେବେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ କଲେ। ସେ କୁଷ୍ଠରୋଗରେ ଭସ୍ମ ସମାନ ଦେହରେ ପରିଣତ ହେଲେ, ଋଷିଙ୍କ ଶାପରେ ପୀଡ଼ିତ ହେଲେ; ତାଙ୍କର ଭସ୍ମରୁ ଏକ ଦ୍ୱିଜ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ, ଯିଏ କାମର ପୀଡ଼ାରେ ବିକଳ ଥିଲେ। ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ସମସ୍ତ ନଗରବାସୀ ଆଶ୍ଚର୍ୟ ହୋଇଗଲେ; ଦେବମଣ୍ଡଳୀ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ, ଲୋକମାନେ ଶାନ୍ତି ଅନୁଭବ କଲେ। ସେ ଧର୍ମପତ୍ନୀ ତାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ ସହ ଦେବତାମାନେ ସହିତ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଦିବ୍ୟ ରଥରେ ଶ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଇଗଲେ। ଏହି ସତୀ ଦେବୀ, ଯିଏ ମୋ ସମାନ ଶୁଭ ଓ ସତୀ, ସେ ପୂର୍ବ, ଭବିଷ୍ୟତ୍ ଓ ସମସ୍ତ ଘଟଣା ଜାଣିଛନ୍ତି। ଏହି ପବିତ୍ର ଏବଂ ଧାର୍ମିକ କଥା ଯେଉଁଠି ଶୁଣାଯିବ, ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ପାପ ନାଶ ହେବ, ଯଥେଷ୍ଟ ଜନ୍ମର ପାପ ମଧ୍ୟ ହେଉ। ଏହା ଶୁଣିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ଅକ୍ଷୟ ସ୍ୱର୍ଗ ଲାଭ କରିବେ, ଦେବମଣ୍ଡଳୀ ସହ ଏକତ୍ରିତ ହେବେ; ବ୍ରାହ୍ମଣ ମାନେ ପ୍ରତି ଜନ୍ମରେ ବେଦ ଲାଭ କରିବେ। ଏହି କଥା ଯେଉଁଠି ଏକଥର ମଧ୍ୟ ଶୁଣାଯିବ, ସେ ପବିତ୍ର ହେବେ, ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହେବେ; ଯଦି ସ୍ୱର୍ଗରୁ ପଡ଼ିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଧନୀ ହେବେ। ଏଉଁପରି ଦ୍ୱିଜ ଜିଜ୍ଞାସା କଲେ, “ମାଣ୍ଡବ୍ୟ ଋଷିଙ୍କ ଦେହ କିପରି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଶୂଳ ଦ୍ୱାରା ଭେଦିତ ହେଲା? ଏବଂ ସତୀ ଦେବୀଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ କିପରି କୁଷ୍ଠରୋଗୀ ହେଲେ?” ହରି କହିଲେ, “ଶିଶୁବେଳେ, ମାଣ୍ଡବ୍ୟ ଅଜ୍ଞାନରେ ଏକ ଶଳାକା କିଏଁଠି ପୋକର ମୂଦ୍ରାରେ ଦେଇ ଛାଡ଼ିଦେଲେ। ଏହି ଅପରାଧ ଓ ଧର୍ମ ଅଜ୍ଞାନରୁ, ସେ ଦ୍ୱିଜ ଜନ୍ମରେ ଦିନ ଓ ରାତି ଭୟଙ୍କର ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗିଲେ। କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କର ଧ୍ୟାନ ଦ୍ୱାରା, ସେ ଶୂଳର ମୂଳ ଅନୁଭବ କରିପାରିଲେ ନାହିଁ; ଯୋଗାଭ୍ୟାସ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ କଷ୍ଟ ସହିଲେ। ଏହି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଦେହରେ କୁଷ୍ଠ ହେଲା, କାରଣ ସେ ପୂର୍ବଜନ୍ମରେ ହତ୍ୟା କଲେ ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ନଥିଲା, ତେଣୁ ଦୁର୍ଗନ୍ଧ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା। କିନ୍ତୁ ସେ ଦେଖ, ପୂର୍ବକାଳରେ ସେ ଚାରିଟି ଗାଈ ଏବଂ ତିନିଟି କନ୍ୟା ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣକୁ ଦାନ କରିଥିଲେ; ଏହି କାରଣରୁ ତାଙ୍କର ପତ୍ନୀ ସତୀ ହେଲେ। ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀ ଦ୍ୱାରା ସେ ମୋ ସମାନ ପଦ ଲାଭ କଲେ; ପ୍ରାଚୀନ ବେଦୀୟ କ୍ରିୟାରେ ଏଥିରେ କୌଣସି ଆଶ୍ଚର୍ୟ ନାହିଁ।” ଦ୍ୱିଜ କହିଲେ, “ଯେଉଁଠି ପତ୍ନୀ ନାହିଁ, ସେଠି ସ୍ୱର୍ଗ ନିଶ୍ଚିତ; ଏହିପରି କ୍ରିୟା କରାଯାଇଛି, ହେ ପ୍ରଭୁ, ସମସ୍ତଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ହେଉ।” ହରି କହିଲେ, “କିଛି ନାରୀମାନେ ଏମିତି ପୁରୁଷ ପାଇଁ କ୍ରିୟା କରନ୍ତି, ଯିଏ ସବୁକିଛି ତ୍ୟାଗ କରିଛନ୍ତି; ଏହାହେଲେ ମଧ୍ୟ, ସେଉଁଠି ରହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ମନରେ ମଧ୍ୟ ଧରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ନାରୀମାନେ କାହାକୁ ଅପ୍ରିୟ କିମ୍ବା ପ୍ରିୟ କରନ୍ତି ନାହିଁ; ତାଙ୍କମାନେ ଜଙ୍ଗଲରେ ତରୁଣ ଘାସ ଖୋଜୁଥିବା ଗାଈମାନେ ପରି ସଦା ନୂତନ ବସ୍ତୁ ଚାହାନ୍ତି। ଏକ ନାରୀ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ଦରିଦ୍ର, ବିକଳାଙ୍ଗ, ଦୁର୍ଗୁଣୀ, ନିମ୍ନଜାତି କିମ୍ବା ଦାସ ପୁରୁଷଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଚାହେ। ଯଦି ଏକ ପତ୍ନୀ ତାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ, ଯିଏ ଗୁଣୀ, ଉଚ୍ଚ ବଂଶୀୟ, ଧନୀ, ସୁନ୍ଦର ଏବଂ କାମକୌଶଳୀ, ତାଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କରି ଏକ ନିମ୍ନଜାତି ପୁରୁଷ ସହ ମିଶିଯାଏ—” ଏହି କଥା ହେଉଛି ଉମା ଓ ନାରଦଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ହୋଇଥିବା ଆଳୋଚନା, ଯାହାଦ୍ୱାରା ନାରୀମାନଙ୍କ ବିଭିନ୍ନ ଚରିତ୍ର ଓ କ୍ରିୟା ବ୍ୟାଖ୍ୟା ହୋଇଛି। ନାରଦ ଋଷି ତାଙ୍କ ନିଜ ମନରେ ଅନ୍ତର୍ଦ୍ଦ୍ୱନ୍ଦ କରି, ସବୁ କଥା ଜାଣିବାକୁ ଉତ୍ସୁକ ହୋଇ, କୈଳାଶ ପର୍ବତକୁ ଗଲେ।