ସେଇ ସୁନ୍ଦର ନଗରରେ, ଏକ ଧନୀ ବ୍ୟକ୍ତିର ଘରେ ନଗରବାସୀଙ୍କ ଅନେକ ଧନ-ସମ୍ପତ୍ତି ରଖାଯାଇଥିଲା, ଯାହାକୁ ରାଜା ଚୁରି କରିଥିଲେ । ଏହି ଘଟଣା ସମୟରେ ସମସ୍ତଙ୍କ କାନକୁ ପହଞ୍ଚିଲା । ଏହା ଶୁଣି ରାଜା କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ରାତିରେ ପହରା ଦେଉଥିବା ସମସ୍ତ ପାଳାକୁ ଡାକି କହିଲେ, "ତମେ ଯଦି ବଞ୍ଚିବାକୁ ଚାହୁଁଛ, ତେବେ ଆଜି ମୋତେ ଚୋରକୁ ଧରି ଦେଉ ।" ରାଜାଙ୍କ ଆଦେଶ ପାଇ ଏହି ଲୋକମାନେ ଗୁପ୍ତଚରମାନେ ସହିତ ଉତ୍ସାହ ଓ ଚିନ୍ତାରେ ଚୋରକୁ ଖୋଜିବାକୁ ଲାଗିଲେ । ସେମାନେ ରାଜାଙ୍କ ଆଦେଶ ଅନୁସାରେ ଶକ୍ତି ବ୍ୟବହାର କରି ଚୋରକୁ ଧରିଲେ । ଏହି ସମୟରେ ନଗର ସୀମାନ୍ତରେ ଏକ ଘନ ଜଙ୍ଗଲ ମଧ୍ୟରେ ଗଛ ତଳେ ବିଶିଷ୍ଟ ତପସ୍ବୀ, ମହାର୍ଷି ମଣ୍ଡବ୍ୟ, ଯିଏ ତପସ୍ୟାରେ ଲୀନ ଥିଲେ, ସେଠାରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ହୋଇ ଦଢ଼ ଭାବେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଥିଲେ । ତାଙ୍କର ଶରୀର ଅଗ୍ନି ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ତିନି ନିଜ ଶ୍ୱାସକୁ ଅନ୍ତର୍ଗତ ନାଡୀରେ ବନ୍ଦ କରି ରହିଥିଲେ, ବାହ୍ୟ ଜଗତ ସମ୍ପର୍କରେ ଅଜ୍ଞାନ ଥିଲେ । ଏହି ମହାମୁନିଙ୍କୁ ଦେଖି, ଦୁଷ୍ଟ ଲୋକମାନେ କହିଲେ, "ଏହିଁ ହେଉଛନ୍ତି ଚୋର, ଅଜଣା ଅପରିଚିତ ଚରିତ୍ରର ଏକ ଦୁର୍ଜନ, ଜଙ୍ଗଲରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ରହିଛନ୍ତି ।" ଏଭଳି କହି ସେମାନେ ଏହି ଉତ୍ତମ ମୁନିଙ୍କୁ ବାନ୍ଧିଦେଲେ, ମୁନି କିଛି କହିଲେ ନାହିଁ, କିମ୍ବା ଏଇ ଅତି କ୍ରୁର ଲୋକଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ ନାହିଁ । ତାପରେ ରାଜା କହିଲେ, "ଚୋରକୁ ମୁଁ ଧରିଛି, ଏହାକୁ ନଗର ଦ୍ୱାରରେ ଭୟଙ୍କର ଶିକ୍ଷା ଦିଅ ।" ଏହିପରି ଆଦେଶରେ ମଣ୍ଡବ୍ୟ ମୁନିଙ୍କୁ ନଗର ଦ୍ୱାରରେ ଶୂଳରେ ଚଢ଼ାଇଦିଆଗଲା; ଶୂଳ ତାଙ୍କ ଗୁଦ ଦ୍ୱାରା ଶିର ଯାଏଁ ଲାଗିଗଲା । ଶରୀର ଶୂଳରେ ବିନ୍ଧା ହେଲେ ମଧ୍ୟ ସେ କୌଣସି ବେଦନା ଅନୁଭବ କଲେ ନାହିଁ; ଅନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ଦଣ୍ଡିତ ହେଲେ, କିନ୍ତୁ ମୁନି ତାଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ । ଏହି ସମୟରେ ଏକ ଭକ୍ତିଶୀଳା ସ୍ତ୍ରୀ ରାତିର ଗଭୀର ଅନ୍ଧକାରରେ ତାଙ୍କ ପତିଙ୍କୁ ପିଠିରେ ଚଢ଼ାଇ ନେଇ ଚାଲିଗଲେ । ମଣ୍ଡବ୍ୟଙ୍କ ଦେହ ସ୍ପର୍ଶ କରିବାରୁ ସେ ପୁରୁଷ କୁଷ୍ଠରୋଗୀ ହେଲେ; ଏହି କୁଷ୍ଠରୋଗୀ ସ୍ପର୍ଶରେ ମୁନିଙ୍କ ଧ୍ୟାନ ଭଙ୍ଗ ହେଲା । ତେବେ ମଣ୍ଡବ୍ୟ କହିଲେ, "ଯିଏ ଏମିତି ଭୟଙ୍କର ଦେହ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଇଛି, ସେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ସମୟରେ ଭସ୍ମ ହେଉ ।" ମଣ୍ଡବ୍ୟ ଏପରି କହିବା ସହିତ ଭୂମିକୁ ପଡ଼ିଗଲେ; ତେବେ ଭକ୍ତିଶୀଳା ସ୍ତ୍ରୀ କହିଲେ, "ମୋର ପତି ନିଶ୍ଚୟ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିନାହାନ୍ତୁ ।" ସେ ତାଙ୍କୁ ଘରକୁ ନେଇ ତିନି ଦିନ ରହିଲେ, ଶାପ ଦ୍ୱାରା ଘରରେ ଥିଲେ; ସେ ଭକ୍ତିଶୀଳା ସ୍ତ୍ରୀ ତାଙ୍କ ପତିଙ୍କ ପାଖରେ ଶୁଭ ଶଯ୍ୟାରେ ରହିଲେ । ଶାପ ଦେଇ ମୁନି ନିଜ ଇଚ୍ଛିତ ସ୍ଥାନକୁ ଚାଲିଗଲେ; ତିନି ଦିନ ଧରି ସୂର୍ଯ୍ୟ ଜଗତରେ ଉଦୟ ହେଲା ନାହିଁ । ସମସ୍ତ ତିନି ଲୋକ ଚରାଚର ଜୀବ ଦୁଃଖିତ ହେଉଥିବା ଦେଖି, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଦେବତାମାନେ ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ । ସ୍ୱର୍ଗବାସୀମାନେ ସମସ୍ତ ଘଟଣା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ କହିଲେ, "ଆମେ କାରଣ ଜାଣିନାହୁଁ; ଆପଣ ଏହା ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରନ୍ତୁ, ଆମ ପାଇଁ କ'ଣ କରିବା ଉଚିତ?" ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ, "ଏହି ଭକ୍ତିଶୀଳା ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ଆଚରଣ, ମଣ୍ଡବ୍ୟ ମୁନିଙ୍କ ଉପରେ ଘଟିଥିବା ଘଟଣା, ଏବଂ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ନ ହେବାର କାରଣ—ଏହା ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଦେବତାମାନେ ସ୍ପଷ୍ଟ କରିଦେଲେ ।" ତାପରେ ଦେବତାମାନେ ନିଜ ଦିବ୍ୟ ରଥରେ, ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଶୀଘ୍ର ଭାବେ ଭୂଲୋକକୁ ଆସିଲେ । ସେମାନଙ୍କ ରଥ ଓ ଋଷିମାନଙ୍କ ତେଜରେ ସମସ୍ତ ଦିଗ ଶତ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଇଯାଇଥିଲା, କିନ୍ତୁ ଘର ଭିତରେ ଏହି ଆଲୋକ ପ୍ରବେଶ କରିନଥିଲା । ସେଇ ସ୍ତ୍ରୀ ଭୟରେ ଚିତ୍କାର କଲେ, "ହାୟ, ମୁଁ ନଷ୍ଟ ହେଲି! କେମିତି ସୂର୍ଯ୍ୟ ମୋ ଘରକୁ ଆସିଗଲା?" ଏବେ ଦେବତାମାନେ ହଂସ ପରି ଦିବ୍ୟ ରଥରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଇଗଲେ । ସେଇ ସମୟରେ ବ୍ରହ୍ମା ଏହି ଭକ୍ତିଶୀଳା ସ୍ତ୍ରୀ, ସମସ୍ତ ଦେବତା, ଦ୍ୱିଜ ଓ ଗାଈମାନେ ପାଖକୁ କହିଲେ, "ମା, ସମସ୍ତଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ତୁମକୁ କିପରି ପ୍ରସନ୍ନ କରିପାରେ? ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ହେବା ପାଇଁ ତୁମ ରୋଷ ତ୍ୟାଗ କର ।" ସେଇ ସ୍ତ୍ରୀ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, "ମୋ ପାଇଁ ସମସ୍ତ ଲୋକ ଉପରେ ମୋ ପତି ଗୁରୁ ସମାନ; ତାଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ମୁନିଙ୍କ ଶାପରେ ହେବ, ଯଦି ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ହୁଏ ।" "ଏହି କାରଣରୁ ମୁଁ ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଶାପ ଦେଲି, କ୍ରୋଧ, ମୋହ, ଲୋଭ, ଆସକ୍ତି କିମ୍ବା ଇର୍ଷ୍ୟାରୁ ନୁହେଁ ।" ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ, "ଏଠି ଏକମାତ୍ର ଜଣଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁରେ ତିନି ଲୋକର ମଙ୍ଗଳ ହେବ; ଏହିପରି କରିଲେ ତୁମେ ଅଧିକ ପୁଣ୍ୟ ଲାଭ କରିବେ ।" ସେଠାରେ, ଦେବମାନେ ସାମ୍ନାରେ ସେଇ ଭକ୍ତିଶୀଳା ସ୍ତ୍ରୀ କହିଲେ, "ମୁଁ ମୋ ପତିକୁ ତ୍ୟାଗ କରି, ନିଶ୍ଚୟ ଆନ୍ୟ କିଛି ଚାହେଁ ନାହିଁ ।" ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ, "ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ହେବା ସମୟରେ ତୁମ ପତି ଭସ୍ମ ହେବେ, ଏବଂ ତିନି ଲୋକ ଶାନ୍ତି ପାଇବେ; ତାପରେ ମୁଁ ତୁମ ପାଇଁ ମଙ୍ଗଳ କରିବି ।" "ତାଙ୍କ ଭସ୍ମରୁ ଏକ ଦ୍ୱିଜ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେବେ, ଯିଏ କାମଦେବ ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ ହେବେ, ସମସ୍ତ ଗୁଣରେ ଯୁକ୍ତ ଏବଂ ରତିଙ୍କ ପତି ସମାନ ଗୁଣ ଧାରଣ କରିବେ ।" "ଯେପରି ହରିକୁ ଦେବତାମାନେ ପୂଜନ୍ତି ଓ ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରନ୍ତି, ସେପରି ତୁମେ ଦୁହେଁ ସ୍ୱର୍ଗରେ ଦମ୍ପତି ଭାବେ ପୂଜିତ ହେବ; ଏହିପରି ମୋ ଆଦେଶ ଅନୁସରଣ କର ।" ସେଇ ସ୍ତ୍ରୀ କହିଲେ, "ମୋ ପତି ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ, ମୁଁ ବିଧବା ହେବି, ସମାଜରେ ଅପମାନିତ ହେବି; ଏଭଳି ଭାଙ୍ଗିଯାଇ ଏବଂ ଦୁଷିତ ହୋଇ ମୁଁ କେଉଁ ଲୋକକୁ ଯିବି?" ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ, "ଏହିପରି, ତୁମେ କୌଣସି ଦୋଷ କରିନାହାଁ, ତୁମ ପତି ବସ୍ତବରେ ଏବେ ମୃତ ନୁହଁନ୍ତି; ଆମ ଆଦେଶରେ କୁଷ୍ଠରୋଗୀ କାମଦେବ ସମାନ ହେଇଯିବେ ।" ଏହିପରି କଥା ଶୁଣି ସେ କିଛି ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଚିନ୍ତା କରି "ଏମିତି ହେଉ" ବୋଲି ସ୍ୱୀକୃତି ଦେଲେ । ତାପରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ହେଲା । ସେ କୁଷ୍ଠରୋଗୀ ଭାବେ ଭସ୍ମ ହେଲେ, ମୁନିଙ୍କ ଶାପ ଦ୍ୱାରା ପୀଡିତ; ତାଙ୍କ ଭସ୍ମ ମଧ୍ୟରୁ ଏକ ଦ୍ୱିଜ ଉଦ୍ଭବ ହେଲେ, ଯିଏ କାମବିଧୁର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଥିଲେ । ଏହା ଦେଖି ସମସ୍ତ ନଗରବାସୀ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଚକିତ ହେଲେ; ଦେବତାମାନେ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ, ଲୋକମାନେ ଅନେକ ଶାନ୍ତି ଅନୁଭବ କଲେ ।