ଏକ ସମୟର କଥା, ଜଣେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ତାଙ୍କର ବିଧବା ପତ୍ନୀ ସହ ଜୀବନ ବ୍ୟତୀତ କରୁଥିଲେ। ବ୍ରାହ୍ମଣ ଏକ ଦିନ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ କହିଲେ, "ମୋତେ ଏକ କୁଷ୍ଠରୋଗୀଙ୍କ ସଂସ୍ପର୍ଶରୁ ବହୁତ କ୍ଷୁଭ୍ତି ହେଉଛି; ଯଦି ସେ ମୋ ଘରକୁ ଆସିବେ, ଏକ ଦିନ ପାଇଁ ମୁଁ ଏହା କରିବି।" ପ୍ରେମମୟା ପତ୍ନୀ ଦୟାର ଭାବରେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, "ଓ ସୁନ୍ଦର, ଆଜି ରାତିରେ ମୁଁ ତୁମ ଘରକୁ ଆସିବି; ମୋ ପତି ଭୋଜନ କରି ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ, ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ପୁନି ମୋ ଘରକୁ ଆଣିବି।" ଏହା ଶୁଣି ଏକ ବେଶ୍ୟା କହିଲେ, "ଓ ଉତ୍ତମ ନାରୀ, ଶୀଘ୍ର ତୁମ ଘରକୁ ଯାଅ; ଆଜି ମଧ୍ୟରାତ୍ରେ ତୁମ ପତି ମୋ ଘରକୁ ଆସିବା ଦିଅ।" ସେ ଅଭିମାନରେ କହିଲେ, "ମୋ ଘରରେ ଅନେକ ପ୍ରିୟଜନ, ରାଜା ଓ ତାଙ୍କ ସମାନ ଅନେକ ଲୋକ ଅଛନ୍ତି; ସେମାନେ ସଦା ମୋ ଘରରେ ରହନ୍ତି।" ଏହି ଦିନ ମୁଁ ତୁମ ଭୟରୁ ମୋ ଘର ଖାଲି କରିଦେବି; ତୁମ ପତି ଆସିବେ, ଆମ ସହିତ ମିଳିବେ, ତାପରେ ଚାଲିଯିବେ। ପ୍ରଭାବିତ ପତ୍ନୀ ନିଜ ଘରକୁ ଫେରିଲେ ଏବଂ ପତିଙ୍କୁ ଖବର ଦେଲେ, "ପ୍ରଭୁ, ତୁମ କାମ ସଫଳ ହୋଇଛି।" ସେ କହିଲେ, "ଆଜି ରାତିରେ ମୁଁ ସେଠି ଯିବି; ସେଠି ଅନେକ ପତି ଅଛନ୍ତି, ତୁମ ପାଇଁ ସମୟ ନାହିଁ।" ବ୍ରାହ୍ମଣ ଚିନ୍ତା କରି କହିଲେ, "ମୁଁ କିପରି ସେଠି ଯିବି? ମୋତେ ଯିବାର ଶକ୍ତି ନାହିଁ; ଏହା ଜାଣି, ଧୈର୍ଯ୍ୟ କିପରି ରହିପାରିବ ଏବଂ କାମ କିପରି ସଫଳ ହେବ?" ପତ୍ନୀ ନିଶ୍ଚୟ କରି କହିଲେ, "ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ପିଠେ ଉଠାଇ ଘରକୁ ନେଇଯିବି; ମୋ କାମ ସଫଳ ହେଲେ, ଏହି ପଥରେ ପୁନି ଫେରିବିନାହିଁ।" ବ୍ରାହ୍ମଣ କୃତଜ୍ଞତାରେ କହିଲେ, "ଓ ଶୁଭା, ତୁମ ଦୟାରେ ମୋ ସମସ୍ତ କାମ ସଫଳ ହେବ; ତୁମେ ଯେ କରିଛ, ଏହା ନାରୀମାନେ ପାଇଁ ଅସହ୍ୟ।" ଏହି ସମୟରେ ସହରରେ ଏକ ଧନୀ ଘରରେ ଏହି ସହରବାସୀଙ୍କ ଅଧିକ ସମ୍ପଦ ରାଜା ଚୋରି କରିଥିଲେ, ଏହି ଘଟଣା ସମୟରେ ଶୁଣାଯିଲା। ଏହା ଶୁଣି ରାଜା କ୍ରୋଧରେ ରାତିର ରକ୍ଷୀମାନେ ଏବଂ ଗୁପ୍ତଚରମାନେ ଆଣି କହିଲେ, "ତୁମେ ବଞ୍ଚିବାକୁ ଚାହୁଁ ଚେ, ଆଜି ଚୋରକୁ ମୋ ପାଖରେ ଦିଅ।" ରାଜାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ମିଳିବା ପରେ ସେମାନେ ଉତ୍ସାହ ଏବଂ ଭୟରେ ଚୋରକୁ ଜୋରପୂର୍ବକ ଧରିଲେ। ସହର ଧାରରେ ଏକ ଗଢ଼ା ଜଙ୍ଗଲର ଗଛ ତଳେ ମହାମୁନି ମାଣ୍ଡବ୍ୟ, ତପସ୍ୱୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଧ୍ୟାନରେ ଲିନ ଥିଲେ, ତାଙ୍କର ତେଜରେ ଦୀପ୍ତିମାନ। ସେ ଅଗ୍ନି ପରି ତେଜସ୍ୱୀ ଥିଲେ, ତାଙ୍କ ଶ୍ବାସ ନାଡୀରେ ଲିନ, ପ୍ରତିତି କିଛି ଜାଣିନଥିଲେ। ଏହି ମହାମୁନିଙ୍କୁ ଦେଖି ଦୁଷ୍ଟ ଲୋକମାନେ କହିଲେ, "ଏହି ଚୋର, ଅଜଣା ଦେଖା, ଜଙ୍ଗଲରେ ଦଠିଆ ଦୁଷ୍ଟ।" ସେମାନେ ମୁନିଙ୍କୁ ବାନ୍ଧି ନିଲେ; ମୁନି କିଛି କହିଲେ ନାହିଁ, ଦୁଷ୍ଟମାନେ ଦେଖିଲେ ନାହିଁ। ତାପରେ ରାଜା କହିଲେ, "ମୁଁ ଚୋରକୁ ଧରିଛି; ସହର ଦ୍ୱାରରେ ଭୟଙ୍କର ଦଣ୍ଡ ଦିଅ।" ସେଠି ମାଣ୍ଡବ୍ୟ ମୁନିଙ୍କୁ ସହର ଦ୍ୱାରରେ ବାଁଶରେ ଠେଲିଦିଆଗଲା; ବାଁଶ ତାଙ୍କ ଗୁଦ ଠାରୁ ମୁଣ୍ଡ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଘୁସିଗଲା। ମୁନି ଦେହ ଭିତରେ ବାଁଶ ଲାଗିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ବେଦନା ଅନୁଭବ କଲେ ନାହିଁ; ଅନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ଦଣ୍ଡିତ ହେଲେ, କିନ୍ତୁ ମୁନି ସେମାନଙ୍କ କାମରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ। ଏହି ସମୟରେ ଗଭୀର ରାତିରେ, ଭୟଙ୍କର ଅନ୍ଧାରରେ, ଭକ୍ତ ପତ୍ନୀ ତାଙ୍କ ପତିକୁ ପିଠେ ଉଠାଇ ଘର ଛାଡି ଯାଇଥିଲେ। ମାଣ୍ଡବ୍ୟ ମୁନିଙ୍କ ଦେହ ସଂସ୍ପର୍ଶରୁ ପତି କୁଷ୍ଠରୋଗୀ ହେଲେ; ମୁନିଙ୍କ ଧ୍ୟାନ ଭଙ୍ଗ ହେଲା, ଏହି କୁଷ୍ଠରୋଗୀ ସଂସ୍ପର୍ଶ ଦ୍ୱାରା। ମାଣ୍ଡବ୍ୟ କହିଲେ, "ଯିଏ ଏବେ ମୋତେ ଏପରି ଭୟଙ୍କର ଦେହ ବେଦନା ଦେଇଛି, ସେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ହେଲେ ଭସ୍ମ ହେଉ।" ମାଣ୍ଡବ୍ୟ ଏହିପରି କହି ଭୂମିରେ ପଡିଗଲେ; ତାପରେ ଭକ୍ତ ପତ୍ନୀ କହିଲେ, "ମୋ ପତି ମୃତ୍ୟୁ ନ ହେଉ।" ତିନି ଦିନ ଘରେ ରହି, ଶାପ ଦ୍ୱାରା, ସେ ଘରରେ ରହିଲେ; ଭକ୍ତ ପତ୍ନୀ ସୁଖଦ ଶୟନରେ ତାଙ୍କ ପତି ପାଖରେ ରହିଲେ। ମୁନି ଶାପ ଦେଇ ଚାହିତା ସ୍ଥାନକୁ ଗଲେ; ତିନି ଦିନ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଏହି ଜଗତରେ ଉଦୟ ହେଲେ ନାହିଁ। ତିନି ଦିନ ଯାଉଁ ଦେଖି, ସମସ୍ତ ତିନି ଲୋକ, ଚଳ ଅଚଳ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ରହିଲେ; ଦେବମାନେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ। ସ୍ୱର୍ଗବାସୀମାନେ ସମସ୍ତ ଘଟଣା ପଦ୍ମଜ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ କହିଲେ, "ଆମେ କାରଣ ଜାଣିନାହିଁ; ଆପଣ ଏକା ଯୋଗ୍ୟ, ଆମ ପାଇଁ କି କରିବା ଉଚିତ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରନ୍ତୁ।" ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ, "ଭକ୍ତ ପତ୍ନୀଙ୍କ ବ୍ୟବହାର, ମୁନି ମାଣ୍ଡବ୍ୟଙ୍କ ଦୁଃଖ, ଏବଂ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ନ ହେବାର କାରଣ—ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଦେବମାନେ ଆଗରେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କଲେ।" ତାପରେ, ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଦେବମାନେ ସ୍ୱର୍ଗୀୟ ରଥ ନେଇ ଏବଂ ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଶୀଘ୍ର ପୃଥିବୀରେ ଆସିଲେ। ତାଙ୍କ ରଥ ଏବଂ ମୁନିମାନଙ୍କ ତେଜରେ ସମସ୍ତ ଜଗତ ଶତ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଲା, କିନ୍ତୁ ଘର ଭିତରେ ଅନ୍ଧାର ରହିଲା। "ହାୟ, ମୁଁ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଇଛି! କିପରି ସୂର୍ଯ୍ୟ ମୋ ଘରକୁ ଆସିଛି?" ସେ ଚିତ୍କାର କଲେ; ଦେବମାନେ ହଂସରଥରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଇଗଲେ। ଏହି ସମୟରେ ବ୍ରହ୍ମା ଭକ୍ତ ପତ୍ନୀ, ସମସ୍ତ ଦେବ, ଦ୍ୱିଜ, ଗୋମାନେଙ୍କୁ କହିଲେ, "ମା, ସମସ୍ତଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ କିପରି ତୁମେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଉଛ? ତୁମ କ୍ରୋଧ ଛାଡ଼; ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ପାଇଁ ଦୟା କର।" ଭକ୍ତ ପତ୍ନୀ କହିଲେ, "ମୋ ପାଇଁ ସମସ୍ତ ଲୋକ ଉପରେ ମୋ ପତି ମାତ୍ର ମୋ ଗୁରୁ; ମୁନିଙ୍କ ଶାପ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ହେବ, ଯଦି ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ହେବ।" "ଏହି କାରଣରେ ମୁଁ ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଶାପ ଦେଇଛି—କ୍ରୋଧ, ମୋହ, ଲୋଭ, ଇଚ୍ଛା, ଇର୍ଷ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ନୁହେଁ।" ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ, "ଏକ ମାନ୍ୟବା ପାଇଁ ତିନି ଲୋକର ମଙ୍ଗଳ ହେବ; ଏପରି, ମା, ତୁମେ ଅଧିକ ପୁଣ୍ୟ ପାଇବେ।" ତାଁଠାରେ, ଦେବମାନେ ଉପସ୍ଥିତ ହେବାରେ, ପତ୍ନୀ କହିଲେ, "ମୁଁ ମୋ ପତିକୁ ଛାଡ଼ି ଦେଇ, ଓ ଶୁଭା, କିଛି ଆନନ୍ଦ ମାନିପାରିବିନାହିଁ।" ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ, "ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ହେଲେ ଏବଂ ତୁମ ପତି ଭସ୍ମ ହେଲେ, ତିନି ଲୋକ ଶାନ୍ତି ପାଇଲେ, ମୁଁ ତୁମ ପାଇଁ ଭଲ କାମ କରିବି।" "ତାଙ୍କ ଭସ୍ମରୁ ଏକ ପୁରୁଷ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେବ, କାମଦେବ ପରି ତେଜସ୍ୱୀ, ସମସ୍ତ ଗୁଣରେ ଉତ୍ତମ, ରତିଙ୍କ ପତି ପରି ସଦା ଗୁଣମୟ ହେବ।" ଏପରି ଭକ୍ତି, ଶକ୍ତି ଏବଂ ଦୟାର ଗାଥା ଏହି ଉପାଖ୍ୟାନରେ ଚିତ୍ରିତ।