ସେହି ସକାଳେ ସହରର ଚଉକରେ କାହାର କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ଗୁଣ ନେଇ ଆଲୋଚନା ହେଉଥିଲା? ମୁଁ ଏହି ବିଷୟରେ କିଛି କହିନଥିଲି, ତଥାପି ଯାହା ପାଇଁ ଏହି କାମ ହେଲା, ସେ ମୋତେ ବହୁତ ପ୍ରିୟ। ସହରର ରାସ୍ତା, ଚଉକ ଓ ବଡ଼ ଗଲିଗୁଡ଼ିକ ଉତ୍ତମ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଉଥିଲା, ଲୋକେ ଏହି ସବୁ ଦେଖି ଆପସରେ ଆଲୋଚନା କରି, ସେଇ ଦିନର ପ୍ରଧାନ ଘଟଣା ବିଷୟରେ କଥା ହେଉଥିଲେ। କିଏ କହିଲେ—“ଆମେ ଏହି କାମ କରିନାହିଁ, ଆମେ ଏହି ସଫା କଲୁନାହିଁ।” ଏହା ଶୁଣି ସେ ମହିଳା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଚକିତ ହେଲେ ଏବଂ ରାତି ସେଷ ହେବାକୁ ଆସିଲା। ସେ ପୁନି ଦୃଶ୍ୟମାନ ହେଲେ, ପୂର୍ବରୁ ଯେପରି, ଫେରି ଆସିଲେ; ଏବଂ ଏହି ମହାନ ଓ ଧର୍ମନିଷ୍ଠା ନାରୀ, ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣୀ ଯିଏ ସ୍ୱାମୀପରାୟଣ ଥିଲେ, ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ। ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣୀ ତାଙ୍କ ପାଖରେ ଯାଇ, ପାଦେ ଶିର ରଖି, କହିଲେ, “ଆହା, ମୋତେ କ୍ଷମା କର; ଜୀବନ, ଦେହ, ଧନ, ଯଶ ଓ ପ୍ରତିଷ୍ଠା—ଏ ସବୁ ମୋତେ ତୁମ ପାଇଁ ହାରାଇ ଦେଖାଯାଉଛି, ହେ ସ୍ୱାମୀପରାୟଣୀ; ତୁମେ ଯାହା ଚାହଁ, ମୁଁ ସେଠିକି ଦେବି।” ସେ ଆଉ କହିଲେ, “ସୁନା, ମଣି, ମୂଲ୍ୟବାନ ରତ୍ନ କିମ୍ବା ବସ୍ତ୍ର—ତୁମେ ଯାହା ଚାହଁ, ମୁଁ ଦେବି।” ଧର୍ମନିଷ୍ଠା ନାରୀ ଉତ୍ତର କଲେ, “ମୋତେ ଧନର ଆବଶ୍ୟକତା ନାହିଁ। ଯଦି ତୁମେ କିଛି କାମ କରିବାକୁ ଚାହଁ, କହ, ଯଦି କରିପାରିବ, ତେବେ ମୋର ହୃଦୟ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବ, କାରଣ ତୁମେ ଆଗରୁ ସବୁ କିଛି ସାଧିଛ।” ତାହାପରେ ସେ ବେଶ୍ୟା କହିଲେ, “ଏହା ନିଶ୍ଚିତ, ମୁଁ ଏହି କାମ ଶୀଘ୍ର କରିଦେବି; କହ, ମୋତେ ରକ୍ଷା କର, ମା; ଯାହା କରିବା ଦରକାର, ଶୀଘ୍ର କହ।” ଲଜ୍ଜାରେ ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣୀ ନିଜ ଇଚ୍ଛା କହିଲେନି, ଦେଖିଲେ, ଏବଂ ଅନ୍ତର୍ଗତ ଚିନ୍ତା କରି, ବେଶ୍ୟା ନିଶ୍ଚୟ କରି କହିଲେ, “ମୁଁ ଏକ କୁଷ୍ଠରୋଗୀଙ୍କ ସଂସ୍ପର୍ଶରେ ବହୁତ କ୍ଷୁବ୍ଧ; ଏକ ଦିନ ପାଇଁ, ଯଦି ସେ ମୋ ଘରକୁ ଆସନ୍ତି, ମୁଁ ଏହି କାମ କରିଦେବି।” ସ୍ୱାମୀପରାୟଣୀ ନାରୀ କହିଲେ, “ମୁଁ ଏ ରାତିରେ ତୁମ ଘରକୁ ଆସିବି, ମୋ ସ୍ୱାମୀ ଭୋଜନ କରି ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ, ତାଙ୍କୁ ଆଣି ମୋ ଘରକୁ ଫେରି ନେଇଯିବି।” ବେଶ୍ୟା କହିଲେ, “ଶୀଘ୍ର ତୁମ ଘରକୁ ଯାଅ, ସ୍ୱାମୀପରାୟଣୀ; ତୁମ ସ୍ୱାମୀ ମଧ୍ୟରାତ୍ରରେ ମୋ ଘରକୁ ଆସନ୍ତୁ।” ସେଠାରେ ବେଶ୍ୟା କହିଲେ, “ମୋର ଅନେକ ପ୍ରିୟପାତି ଅଛନ୍ତି, ରାଜା ଓ ତାଙ୍କ ସମାନ; ସେମାନେ ସବୁବେଳେ ମୋ ଘରେ ରହନ୍ତି। ଯାହାହେଉ, ଆଜି ମୁଁ ତୁମ ଭୟରେ ଘର ଖାଲି କରିଦେବି; ତୁମ ସ୍ୱାମୀ ଆସନ୍ତୁ, ଆମ ସହିତ ମିଶି, ପୁନି ଯିଅନ୍ତୁ।” ଏହି କଥା ଶୁଣି, ସେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠା ନାରୀ ନିଜ ଘରକୁ ଚାଲିଗଲେ; ସେ ତାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ସୂଚନା ଦେଲେ, “ପ୍ରଭୁ, ତୁମ କାମ ସଫଳ ହେଲା। ଏ ରାତିରେ ମୁଁ ସେଠାକୁ ଯିବି; ତାଙ୍କ ଅନେକ ସ୍ୱାମୀ ଅଛନ୍ତି, ତୁମେ ଅଧିକ ସମୟ ରହିପାରିବେନି।” ବ୍ରାହ୍ମଣ କହିଲେ, “ମୁଁ ସେଠାକୁ କିପରି ଯିବି? ମୋତେ ଯିବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ; ଏହି ଅବସ୍ଥା ଜାଣି, କିପରି ଧୈର୍ଯ୍ୟ ରହିବ, କିପରି କାମ ସଫଳ ହେବ?” ସ୍ୱାମୀପରାୟଣୀ କହିଲେ, “ମୁଁ ତୁମକୁ ପିଠିରେ ବୋହି ତାଙ୍କ ଘରକୁ ନେଇଯିବି; ମୋର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପୂରଣ ହେଲେ, ଏହି ପଥରେ ପୁନି ଫେରିବିନାହିଁ।” ବ୍ରାହ୍ମଣ କହିଲେ, “ହେ ଶୁଭେ, ତୁମ ପାଇଁ ମୋର ସମସ୍ତ କାମ ସଫଳ ହେବ; ତୁମେ ଯାହା କରିଛ, ଏହି କାମ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ମଧ୍ୟ ସହିପାରିବେନି।” ଏହି ସମୟରେ ସେଇ ସୁନ୍ଦର ସହରରେ ଏକ ବଡ଼ ଘରରେ ରାଜା ଦ୍ୱାରା ସହରବାସୀଙ୍କ ଅନେକ ଧନ ଚୋରି ହୋଇଥିଲା, ଏହି ଘଟଣା ସମସ୍ତେ ଶୁଣିଥିଲେ। ରାଜା ଏହି ଘଟଣା ଶୁଣି, ରାତିର ରକ୍ଷୀମାନେ ମାନେକୁ ଡାକି ରୋଷେ କହିଲେ, “ଯଦି ତମେ ବଞ୍ଚିବାକୁ ଚାହଁ, ଆଜି ମୋତେ ଚୋରକୁ ଧରି ଦିଅ।” ତେଣୁ, ରାଜାଙ୍କ ଆଦେଶ ମାନି, ସେମାନେ ଓ ଗୁପ୍ତଚରମାନେ ଚେଷ୍ଟାରେ ଚୋରକୁ ଶକ୍ତିବାନ୍ଧି ଧରିଲେ। ସହର ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଏକ ଘନ ଜଙ୍ଗଳ ତଳେ ଗଛ ତଳେ ମହାମୁନି ମାଣ୍ଡବ୍ୟ, ତପୋଧନ୍ୟାନ ରତ, ତପୋଜ୍ୱଳିତ ଅଗ୍ନିପରି ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଇ ଦଢ଼ିଆ ହେଇଥିଲେ। ସେ ମହାମୁନି, ଅଗ୍ନିପରି ଦ୍ୱିପ୍ତିମାନ, ତାଙ୍କ ଶ୍ୱାସ ନାଡିରେ ନିୟନ୍ତ୍ରିତ, କିଛି ଅନୁଭବ କରୁନଥିଲେ। ସେଠାରେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ଦୁଷ୍ଟ ଲୋକେ କହିଲେ, “ଏହି ଅଜଣା ଚେହେରା ଥିବା ଲୋକ, ଏହି ଚୋର ହେବେ, ଜଙ୍ଗଳରେ ଦାଣ୍ଡାୟମାନ ଅପରାଧୀ।” ଏହିଭଳି କହି ସେମାନେ, ସେ ଉତ୍ତମ ଋଷିଙ୍କୁ ବାନ୍ଧିଦେଲେ; ସେ କିଛି କହିଲେନି, ଦୁଷ୍ଟମନ୍ଦିର ଦିଗକୁ ଚାହିଲେନି। ପରେ ରାଜା କହିଲେ, “ମୁଁ ଚୋରକୁ ଧରିଛି; ସହର ଦ୍ୱାରେ ଦୁଷ୍ଟ ଶାସ୍ତି ଦିଅ।” ସେଠାରେ ମାଣ୍ଡବ୍ୟ ଋଷିଙ୍କୁ ସହର ଦ୍ୱାରେ ଶୂଳରେ ଝୁଲାଇଦେଲେ; ଶୂଳ ତାଙ୍କ ଗୁଦ ଦ୍ୱାରା ମୁଣ୍ଡ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଘୁସି ଦେଲେ। ତଥାପି ତାଙ୍କ ଦେହ ଛିଦ୍ର ହେଲେ, ସେ କଷ୍ଟ ଅନୁଭବ କଲେନି; ଅନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ଶାସ୍ତି ପାଇଲେ, କିନ୍ତୁ ସେ ତାଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟରେ ପ୍ରସନ୍ନ ଥିଲେ। ଏହି ମଧ୍ୟରେ ଗଭୀର ରାତିରେ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠା ସ୍ତ୍ରୀ ତାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀକୁ ପିଠିରେ ବୋହି ଚାଲିଗଲେ। ମାଣ୍ଡବ୍ୟଙ୍କ ଦେହ ସଂସ୍ପର୍ଶରୁ ସ୍ୱାମୀ କୁଷ୍ଠ ରୋଗରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ହେଲେ; ମାଣ୍ଡବ୍ୟଙ୍କ ଧ୍ୟାନ ଭଙ୍ଗ ହେଲା, ନିଶ୍ଚୟ କୁଷ୍ଠିୟା ସଂସ୍ପର୍ଶରୁ। ମାଣ୍ଡବ୍ୟ କହିଲେ, “ଯିଏ ଏହି ଭୟଙ୍କର ଶାରୀରିକ କଷ୍ଟ ଦେଲା, ସେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ହେଲେ ଭସ୍ମ ହେଉ।” ଏହିଭଳି କହି, ମାଣ୍ଡବ୍ୟ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ; ସ୍ୱାମୀପରାୟଣୀ ନାରୀ କହିଲେ, “ମୋ ସ୍ୱାମୀ ନିଶ୍ଚୟ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିନାହିଁ।” ଘରକୁ ନେଇ ତିନି ଦିନ ରହିଲେ, ଶାପ ଦ୍ୱାରା ସେ ଘରେ ରହିଲେ; ସେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠା ନାରୀ ତାଙ୍କ ପାଖରେ ଶୋଇ ରହିଲେ। ଶାପ ଦେଇ, ମହାମୁନି ମାଣ୍ଡବ୍ୟ ନିଜ ଚାହିଦା ଅନୁଯାୟୀ ଚାଲିଗଲେ; ତିନି ଦିନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ହେଲାନାହିଁ। ତିନି ଲୋକରେ ଚରାଚର ସମସ୍ତ ପୀଡ଼ିତ ଦେଖି, ଦେବତାମାନେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱ ରେ ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ। ସ୍ୱର୍ଗବାସୀମାନେ ସମସ୍ତ ଘଟଣା କମଳଜନ୍ମାଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଆମେ କାରଣ ଜାଣୁନାହିଁ; ଆପଣ ଏହି ବିଷୟରେ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରନ୍ତୁ।” ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ, “ସ୍ୱାମୀପରାୟଣୀ ନାରୀଙ୍କ ଆଚରଣ, ମାଣ୍ଡବ୍ୟ ମୁନିଙ୍କ ଉପରେ ଘଟିଥିବା ଦୁଃଖ, ଏବଂ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ନ ହେବାର କାରଣ—ଏ ସବୁ ମୁଁ ବିସ୍ତାରରେ ବଝାଇଦେଇଛି।