ମନୁଷ୍ୟ ଜନ୍ମ ପରେ ଜନ୍ମ ଧରି ଧନ, ସନ୍ତାନ, କୀର୍ତି, ଇଚ୍ଛିତ ବସ୍ତୁ ଏବଂ ଦୀର୍ଘାୟୁ ଲାଭ କରିଥାନ୍ତି। ଏହି ସମସ୍ତ ଲାଭ କେବଳ ପିତୃଗଣଙ୍କର ଆଶୀର୍ବାଦରେ ହୁଏ, ତେଣୁ ଏହାକୁ ଅବହେଳା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ବିବାହ, ବ୍ରତ କିମ୍ବା ଯଜ୍ଞାର ଆରମ୍ଭରେ, ଦ୍ୱିଜ ଲୋକମାନେ ନାନ୍ଦୀମୁଖ ନାମକ ନିୟମ କରିବା ଦରକାର। ଏହି ନାନ୍ଦୀମୁଖ କ୍ରିୟା କରିଥିଲେ ଅକ୍ଷୟ ପୁଣ୍ୟ ଲାଭ ହୁଏ ଓ ବଂଶ ଉନ୍ନତି ହୁଏ; ଯେଉଁଠାରେ ଏହି ନିୟମ ଭଙ୍ଗ କରାଯାଏ, ସେ ନରକକୁ ଯାଏ। ପରିବାର ନାଶ ହୁଏ ଓ ଏହି ଆତ୍ମା ଦୁଃଖୀ ହୁଏ; ତେଣୁ ପ୍ରଥମେ ଶିବଙ୍କ ପୁତ୍ର ଗଣେଶଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଦରକାର। ତାପରେ ଷୋଳ ମାତୃମାନେ ଓ ପରେ ପିତୃଗଣଙ୍କୁ, ଏବଂ ନାନ୍ଦୀମୁଖ କ୍ରିୟାରେ ପ୍ରଥମେ ପ୍ରପିତାମହ ଆଦି ପିତୃମାନେ ପୂଜିତ ହୁଅନ୍ତି। ନାନ୍ଦୀମୁଖ ନିୟମରେ ଜ୍ଞାନୀ ଦ୍ୱିଜମାନେ ପୂର୍ବଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି ବସିବାକୁ ଦରକାର; ନମସ୍କାର ଶବ୍ଦ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ସହିତ 'ସ୍ୱଧା' ଯୋଗ କରିବା ଉଚିତ୍। ଚନ୍ଦ୍ର କିମ୍ବା ସୂର୍ଯ୍ୟ ଗ୍ରହଣ ସମୟରେ, ଯେଉଁମାନେ ପିଣ୍ଡ ଓ ଜଳ ଦେଇଥାନ୍ତି, ସେମାନେ ଅକ୍ଷୟ ସ୍ୱର୍ଗ ଲାଭ କରିଥାନ୍ତି ଓ ପିତୃମାନେ ପୋଷଣ ହୁଅନ୍ତି। ଯଦି କେହି ଏହି ସମୟରେ ସ୍ନାନ କରନ୍ତି ନାହିଁ, କିମ୍ବା ସମର୍ଥ ହେବା ସତ୍ତ୍ୱେ ପିଣ୍ଡ ଓ ଜଳ ଦେଇନାହିଁ, ସେ ଚାଣ୍ଡାଳ ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି। ଏହି ସମୟରେ ଦିଆଯାଇଥିବା ସମସ୍ତ ଭୂଦାନ ସମାନ, ସମସ୍ତ ଦ୍ୱିଜ ବ୍ୟାସ ସମାନ, ଓ ସମସ୍ତ ଜଳ ଗଙ୍ଗା ଜଳ ସମାନ ହୁଏ। ଚନ୍ଦ୍ର ଗ୍ରହଣରେ ଏକ ଲକ୍ଷ ଗୁଣା ପୁଣ୍ୟ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଗ୍ରହଣରେ ଦଶ ଲକ୍ଷ ଗୁଣା; ଏହି ସମୟରେ ଗଙ୍ଗା ଜଳ ମିଳିଲେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ଦଶ ମିଳିଅନ ଓ ଚନ୍ଦ୍ର ପାଇଁ କୋଟି ଗୁଣା ପୁଣ୍ୟ ହୁଏ। ଏହି ସମୟରେ ଗଙ୍ଗାରେ ସ୍ନାନ କରିଲେ ଏକ ଲକ୍ଷ ଗାଉଁ ଦାନର ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ। ଚନ୍ଦ୍ର କିମ୍ବା ସୂର୍ଯ୍ୟ ଗ୍ରହଣ ସମୟରେ ଗଙ୍ଗାରେ ସ୍ନାନ କରିଲେ, ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରିଥିବା ପରି ହୁଏ; ଏହା ପରେ ଏହି ପୃଥିବୀରେ ଘୁଞ୍ଚିବା ଦରକାର ନାହିଁ। ସୋମବାରରେ ଚନ୍ଦ୍ର ଗ୍ରହଣ, ରବିବାରରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଗ୍ରହଣ ହେଲେ, ଏହାକୁ ମୁକୁଟମଣି ଭାବେ ଗଣାଯାଏ ଓ ଅନନ୍ତ ଫଳ ଦେଇଥାଏ। ଏହି ଦିନରେ ତୀର୍ଥରେ ଉପବାସ କରି ଓ ପିଣ୍ଡ, ଜଳ, ଦାନ ଦେଇଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ସତ୍ୟ ଲୋକରେ ସ୍ଥିତି ଲାଭ କରିଥାଏ। ଏହାପରେ ଦ୍ୱିଜମାନେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ: "ମହାଯଜ୍ଞ ଓ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଯାହା ଆପଣ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି, ସେ ପିତା ପାଇଁ। ପିତାଙ୍କ ଜୀବନର ଶେଷରେ ପୁତ୍ର କଣ କରିବା ଉଚିତ୍?" "କେଉଁ କ୍ରିୟା କରିଲେ ଜ୍ଞାନୀ ପୁତ୍ର ଅନେକ ଜନ୍ମରେ ସ୍ରେଷ୍ଠ ଫଳ ଲାଭ କରିପାରିବେ?" ପ୍ରଭୁ କହିଲେ: "ପ୍ରଥମେ ଜଣେ 'ପୁତ୍ର' ଓ ଅନ୍ୟେ 'ପିତା' ହୁଅନ୍ତି; ପରେ ପୁତ୍ର, ପିତାଙ୍କର ଆଧାର ହୁଏ, କେବଳ ପୂଜାକାରୀ ନୁହେଁ। ପିତାଙ୍କୁ ଦେବତା ଭାବେ ସମ୍ମାନ କରିବା ଉଚିତ୍, ପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଯେପରି ଆଦର କରାଯାଏ, ସେପରି ଆଦର କରିବା ଉଚିତ୍; ତାଙ୍କ କଥା ଭଙ୍ଗ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ମନରେ ମଧ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।" "ଯେଉଁ ପୁତ୍ର ଦୁଃଖୀ ପିତାଙ୍କର ଚିକିତ୍ସା ଓ ଦେଖାଶୁନା କରେ, ସେ ଅବିନାଶୀ ସ୍ୱର୍ଗ ଲାଭ କରିଥାଏ ଓ ଦେବମାନେ ସେକୁ ସମ୍ମାନ କରନ୍ତି। ଯଦି ପିତା ମୃତ୍ୟୁର ନିକଟରେ ଅଛନ୍ତି ଓ ପୁତ୍ର ମୃତ୍ୟୁ ଚିହ୍ନ ଦେଖି ଯଥାଯଥିକ କ୍ରିୟା କରେ, ସେ ଦେବମାନେ ସମାନ ଅବସ୍ଥା ଲାଭ କରେ।" "ଉପବାସ ନିୟମରେ, ପୁତ୍ର ପିତାକୁ ସ୍ୱର୍ଗ ଦେଇପାରିଲେ ନାହିଁ, ତେବେ ଏହି ନିଷ୍ଠାବାନ ପୁତ୍ରର ପୁଣ୍ୟ ଶୁଣ। ଏହି ସମୟରେ ଉପବାସ କରିଲେ ଏକ ହଜାର ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ ଓ ଏକ ଶତ ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞ ଠାରୁ ଅଧିକ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ, ଏବଂ ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରିଥିବା ଠାରୁ ଦଶ ମିଳିଅନ ଗୁଣା ଅଧିକ।" "ଯେଉଁ ମଣିଷ ଭାଗୀରଥୀ ଜଳରେ ମୃତ୍ୟୁ ହୁଏ ଓ ମା ଦୁଧ ନ ପିଉଥିବା, ସେ ମୋକ୍ଷ ଲାଭ କରେ। କେହି ବାରାଣସୀରେ ଚାହିଁ କିମ୍ବା ଅଚାହିଁ ଜୀବନ ତ୍ୟାଗ କରିଥିଲେ, ସେ ଇଚ୍ଛିତ ଫଳ ଭୋଗ କରି ମୋର ସ୍ୱରୂପରେ ଲୀନ ହୁଏ।" "ଯୋଗୀ, ଋଷିମାନେ ଯେଉଁ ଅବସ୍ଥା ଲାଭ କରନ୍ତି, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ସାତ ପୁତ୍ର ମଧ୍ୟରେ ମୃତ୍ୟୁ ହୁଏ ଏହି ଅବସ୍ଥା ଲାଭ କରେ। ବିଶେଷ ଭାବରେ ଲୋହିତ ନଦୀର ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଜୀବନ ତ୍ୟାଗ କରିଲେ, ସେ ମୋ ସମାନ ଅବସ୍ଥା ଲାଭ କରେ।" "ଉର୍ବଶୀକେଶ ତୀର୍ଥରେ ମୃତ୍ୟୁ ହେଲେ, ସେ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ହୋଇ ମନ୍ ଚାହିଁଥିବା ସମସ୍ତ ଫଳ ପାଇଥାଏ। ଘରରେ ମୃତ୍ୟୁ ହେଲେ, ଶରୀର ଘର ସହିତ ବାନ୍ଧିଥିଲେ ଯେତେଦିନ ବାନ୍ଧି ରହିଥାଏ, ବନ୍ଧନ ରହିଥାଏ। ପ୍ରତିବର୍ଷ ଏକ ଏକ ବନ୍ଧନ ଛୁଟିଥାଏ, ତଥାପି ପୁତ୍ର, ଆତ୍ମୀୟ ଦେଖୁଥିବା ସମୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ମୁକ୍ତି ମିଳେ ନାହିଁ।" "ପାହାଡ, ଜଙ୍ଗଲ, ଅପରିଚିତ ନିର୍ଜଳ ସ୍ଥାନରେ ମୃତ୍ୟୁ ହେଲେ, ଖରାପ ଅବସ୍ଥା ଲାଭ କରି କୀଟ ଆଦି ରୂପରେ ଜନ୍ମ ନେଉଥାଏ। ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ଦିନ ଶେଷ ହେବା ପରେ ଅନ୍ତ୍ୟେଷ୍ଟି କ୍ରିୟା କରିଲେ, ସେ କୁମ୍ଭୀପାକ ନରକରେ ଷଠି ହଜାର ବର୍ଷ ରହିଥାଏ।" "ଅସ୍ପୃଶ୍ୟ ସଂସ୍ପର୍ଶ କିମ୍ବା ଅଶୁଚିତାରେ ମୃତ୍ୟୁ ହେଲେ, ଦୀର୍ଘ ନରକ ଭୋଗ କରି ମ୍ଲେଛ ଜନ୍ମ ହୁଏ। ଏପରି, ଅନେକ ପ୍ରକାର କୀଟ ଓ ନିମ୍ନ ଜନ୍ମ ମିଳେ; ତେଣୁ ଶୁଭ ଅଶୁଭ ବିଚାର କରିବା ଦରକାର।" "ମୃତ୍ୟୁ ସମୟରେ କିଆଁ କରାଯାଇଥିବା କର୍ମ ଅନୁଯାୟୀ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ମଣିଷର ଗତି ନିର୍ଣ୍ଣୟ ହୁଏ। ତୀର୍ଥରେ ମୃତ୍ୟୁ ହେଲେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ନାମ ଚିନ୍ତା କରି, ପାପ ଦୂର କରି, ସ୍ୱର୍ଗ ଲାଭ କରି ଦୋଷ ଲାଗେ ନାହିଁ।" "ଯଦି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପୁତ୍ର ପିତାଙ୍କ ଶବକୁ ବହିଥାଏ, ପ୍ରତି ପଦେ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ଲାଭ କରେ। ଶ୍ମଶାନରେ ପୁତ୍ର ମନ୍ତ୍ର ଅନୁସାରେ ପିତାଙ୍କ ଶବର ମୁଖରେ ଅଗ୍ନି ଦେଇ ଶବକୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ଦାହ କରିବା ଦରକାର।" "ଏହି ଶରୀର ଲୋଭ ଓ ମୋହରେ ଭରିଥିବା, ପାପ ଓ ପୁଣ୍ୟରେ ଢାକିଥିବା; ଏହାକୁ ଦାହ କରି ଆତ୍ମାକୁ ଦିବ୍ୟ ଲୋକକୁ ପଠାଇବା ଦରକାର।" "ଦାହ ପରେ ପୁତ୍ର ଅନ୍ତିମ ହାଡ଼ ଉଠାଇବା ପାଇଁ ପାର ଦେଇଯିବା ଦରକାର, ଦଶମ ଦିନ ଆସିଲେ ଭିଜା ଜାମା ପରିତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ୍।" "ରକ୍ତ ଲାଗିଥିବା ବସ୍ତ୍ର କାଟି ଅଗ୍ନି କିମ୍ବା ଜଳରେ ଫେଙ୍ଗିବା ଉଚିତ୍; ଏହାପରେ ଏକାଦଶୀ ଦିନରେ ଜ୍ଞାନୀ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କ୍ରିୟା କରିବା ଦରକାର।