ଭଗବାନ କହିଲେ—ଯେଉଁ ଲୋକ ଏକଦିନ, ଏକମାସ, ପକ୍ଷ, ଅର୍ଧପକ୍ଷ କିମ୍ବା ଏକବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମାତାପିତାଙ୍କ ପାଇଁ ଭକ୍ତିରେ ନିଷ୍ଠାରେ ଚାଲିଥାଏ, ସେ ମୋର ଶୁଦ୍ଧ ଧାମକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ। କିନ୍ତୁ ଯଦି କେହି ମାନସିକ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଇଥାଏ, ସେ ନିଶ୍ଚିତ ନରକକୁ ଯିବ; ମାତାପିତାଙ୍କ ପୂଜା କରାଯାଇଛି କି ନାହିଁ, ଏହା ପ୍ରାଚୀନ ସମୟରୁ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ କର୍ମ। ବୃଷ ମୁକ୍ତି କରିଲେ ପିତୃଦେବତାଙ୍କ ପାଇଁ ଭକ୍ତିର ଫଳ ମିଳେ; ଖାଦ୍ୟ, ପୋଷାକ, ଦୁଧ, ମାଂସ ସହିତ କିମ୍ବା ଛଡ଼ି, ସବୁ ଏଥିରେ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ। ସମ୍ବନ୍ଧୀଙ୍କୁ ଯାହା ଦିଆଯାଏ, ତାହା ଲକ୍ଷଗୁଣା ଫଳ ଦିଏ; ଜେଉଁ ପୁତ୍ର ସମସ୍ତ ସମ୍ପତ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରେ, ସେ ପୂର୍ବଜନ୍ମ ସ୍ମୃତି ଓ ପିତୃଭକ୍ତିର ଫଳ ପାଏ। ବଳିମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ, ତିନି ଲୋକରେ ଏଠାରୁ ଉପରି କିଛି ନାହିଁ। ଏଠାରେ ଯେଉଁ ଦାନ କରାଯାଏ, ତାହା ଅକ୍ଷୟ ଭୋଗ ଦିଏ; ସମ୍ବନ୍ଧୀଙ୍କୁ ଦେଇଲେ ଦଶହଜାର ଗୁଣିତ ଫଳ ମିଳେ, ଶତହଜାର ମଧ୍ୟ ଘୋଷିତ। ପିଣ୍ଡଦାନ ପାଇଁ କୋଟି ଗୁଣିତ ଫଳ ଅଛି; ଦ୍ୱିଜାତି ପାଇଁ ତାହା ଅନନ୍ତ; ଗଙ୍ଗା ଜଳ, ଗୟା, ପ୍ରୟାଗ, ପୁଷ୍କରରେ। ବାରାଣସୀ, ସିଦ୍ଧକୁଣ୍ଡ, ଗଙ୍ଗା ଓ ସାଗର ସଙ୍ଗମରେ ଯେଉଁ ଲୋକ ଏଠାରେ ପିଣ୍ଡଦାନ କରେ, ସେ ନିଶ୍ଚିତ ମୋକ୍ଷ ପାଏ। ପିତୃମାନେ ଅକ୍ଷୟ ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ଜନ୍ମର ଫଳ ପାଆନ୍ତି; ବିଶେଷକରି ଯେଉଁ ଲୋକ ଭାଗୀରଥୀ ନଦୀରେ ତିଳଜଳ ଦେଇଥାଏ। ସେ ମୋକ୍ଷ ପଥକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ, ତେବେ ପିଣ୍ଡଦାନ ତ କଥା ଅନ୍ୟ; ନଦୀ କୂଳରେ ଦେଇଲେ ହଜାର ଗୁଣିତ ଫଳ, ନଦୀ ମଧ୍ୟରେ ଦଶହଜାର ଗୁଣିତ ମୂଲ୍ୟ। ସାଧାରଣ ଫଳର ସମ୍ପର୍କରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଶତ ଗୁଣିତ ହୁଏ; ଯୁଗାଦି, ସୂର୍ୟ ଓ ଚନ୍ଦ୍ର ଗ୍ରହଣରେ। ଯେଉଁ ଲୋକ ପର୍ବଣ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରେ, ସେ ଅକ୍ଷୟ ଲୋକ ଭୋଗ କରେ; ସେଉଁଥିରେ ସମସ୍ତ ପିତୃମାନେ ଲକ୍ଷ ଦିନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତୃପ୍ତି ପାଆନ୍ତି। ପିତୃମାନେ ପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଇଚ୍ଛିତ ଆଶୀର୍ବାଦ ଓ ଅନନ୍ତ ସୁଖ ଦେଇଥାନ୍ତି; ଏହାପରେ ପର୍ବ ଦିନରେ ପୁତ୍ରମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ପର୍ବଣ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ। ଏହି କର୍ମ ମାତାପିତାଙ୍କ ପାଇଁ କଲେ ଜନ୍ମବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ; ଦୈନିକ ଶ୍ରାଦ୍ଧକୁ ନିତ୍ୟ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଯେଉଁ ଲୋକ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ଏହି କର୍ମ କରେ, ସେ ଅବିନାଶୀ ଲୋକ ପାଏ; ଦ୍ୱିତୀୟ ପକ୍ଷରେ ମଧ୍ୟ କାମ୍ୟ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ବିଧିନୁସାରେ କରିବା ଉଚିତ। ଏହା ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ କରିଲେ ମନରେ ଯାହା ଅଛି ତାହା ମିଳେ; ପଞ୍ଚମ ପକ୍ଷ ଆଷାଢ଼ୀ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସୀମା। ଏଠାରେ ଦେବୀ ବିଦାୟ କଲେ କି ନାହିଁ, ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ; ସେ ବିଦାୟ ହେଲେ, ପରବର୍ତ୍ତୀ ସୋଳ ଦିନ—ଏହା ଉତ୍ତମ ଦାନ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରାଯାଇଥିବା ବଳି ସମାନ। ଏହି କାମ୍ୟ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ମହାପୁଣ୍ୟ ଦାୟକ ଓ କର୍ତ୍ତାଙ୍କୁ ଶୁଭ ଦିଏ। ଯଦି ଆରମ୍ଭରେ କୃଷ୍ଣପକ୍ଷ ନ ଥାଏ, ତେବେ ତୁଳାରେ କରିବା ଉଚିତ; ବୃଶ୍ଚିକରେ ଅମାବାସ୍ୟା ଆସିଲେ, ଆଶା ହରାଇଥିବା ପିତୃମାନେ ପୁନଃ ନିଜ ଲୋକକୁ ଫେରିଯାନ୍ତି, ଭୟଙ୍କର ଶାପ ଦିଅନ୍ତି; ଏହି ଶାପରେ ପୁତ୍ରଙ୍କ ସମ୍ପତ୍ତି ନଶ୍ଟ ହୁଏ, ଏହା ସ୍ମୃତିରେ ରଖିବା ଉଚିତ। ଧନ, ପୁତ୍ର, କୀର୍ତ୍ତି, ଇଚ୍ଛିତ ବସ୍ତୁ, ଦୀର୍ଘାୟୁ—ଏ ସବୁ ମାନବ ଜନ୍ମ ପରେ ଜନ୍ମ ପାଆନ୍ତି। ଏବଂ ଏହି ସବୁ କେବଳ ପିତୃମାନଙ୍କ ଆଶୀର୍ବାଦରେ ମିଳେ; ତେଣୁ ଏହାକୁ ଅବହେଳା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ବିବାହ, ବ୍ରତ କିମ୍ବା ବଳିର ଆରମ୍ଭରେ, ଦ୍ୱିଜାତିମାନେ ନାନ୍ଦୀମୁଖ କରିବା ଦରକାର। ଏହା ଅକ୍ଷୟ ପୁଣ୍ୟ ଦେଇଥାଏ, ଏବଂ ବଂଶ ସମୃଦ୍ଧି ହୁଏ; ଯେଉଁ ଲୋକ ଏହା ଉଲ୍ଟା କରେ, ସେ ନରକକୁ ଯାଏ। ବଂଶ ନଶ୍ଟ ହୁଏ, ଏବଂ ସେ ଆତ୍ମା ଦୁଃଖିତ ହୁଏ; ତେଣୁ ପ୍ରଥମେ ଶିବପୁତ୍ର ଗଣେଶଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ। ତା’ପରେ ଷୋଡଶ ମାତୃମାନେ, ଏବଂ ପରେ ପିତୃଗଣଙ୍କୁ; ସମସ୍ତ ନାନ୍ଦୀମୁଖ କ୍ରିୟାରେ ପ୍ରପୂର୍ବଜ ଆରମ୍ଭରୁ। ନାନ୍ଦୀମୁଖରେ, ପଣ୍ଡିତମାନେ ସମସ୍ତ ଦ୍ୱିଜାତିଙ୍କୁ ପୂର୍ବଦିଗରେ ବସାଇବା ଉଚିତ; ବନ୍ଦନା ବାକ୍ୟ ପାଠ କରିବା ଓ ଅନ୍ୟଠାରେ ‘ସ୍ୱଧା’ ଯୋଗ କରିବା ଦରକାର। ଚନ୍ଦ୍ର କିମ୍ବା ସୂର୍ୟ ଗ୍ରହଣରେ, ଯେଉଁ ଲୋକ ପିଣ୍ଡ ଓ ଜଳ ଦେଇଥାଏ, ସେ ଅକ୍ଷୟ ସ୍ୱର୍ଗ ପାଏ ଓ ପିତୃମାନଙ୍କ ପୋଷଣ ବଢ଼ାଏ। ଯଦି କେହି ଏଠାରେ ସ୍ନାନ କରେନି, କିମ୍ବା ସକ୍ଷମ ହୋଇ ମଧ୍ୟ ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ପିଣ୍ଡ ଓ ଜଳ ଦେଇନାହାନ୍ତି, ସେ ଚାଣ୍ଡାଳ ଭାବକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ। ସମସ୍ତ ଭୂଦାନ ସମାନ, ସମସ୍ତ ଦ୍ୱିଜାତି ବ୍ୟାସ ସମାନ; ସମସ୍ତ ଜଳ, ଚନ୍ଦ୍ରରେ ରାହୁ ଧରିଥିବାବେଳେ, ଗଙ୍ଗା ଜଳ ସମାନ। ଚନ୍ଦ୍ର ପାଇଁ ଲକ୍ଷଗୁଣିତ, ସୂର୍ୟ ପାଇଁ ଦଶଲକ୍ଷ ଫଳ; ଏହି ସମୟରେ ଯଦି ଗଙ୍ଗା ଜଳ ମିଳେ, ସୂର୍ୟ ପାଇଁ କୋଟି ଓ ଚନ୍ଦ୍ର ପାଇଁ ଦଶ କୋଟି ଫଳ। ଏ ଶୁଦ୍ଧ ଭାବରେ ଏକ ଲକ୍ଷ ଗାଈ ଦାନର ଫଳ, ଗଙ୍ଗାରେ ଚନ୍ଦ୍ର ଗ୍ରହଣ ସ୍ନାନ କରିଲେ ମିଳେ। ସୂର୍ୟ କିମ୍ବା ଚନ୍ଦ୍ର ଗ୍ରହଣରେ ଗଙ୍ଗା ସ୍ନାନ କରିଲେ, ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥ ସ୍ନାନ ହେଇଯାଏ, ପୃଥିବୀରେ ଭ୍ରମଣ କରିବା ଦରକାର ନାହିଁ। ସୂର୍ୟ ରବିବାରେ କିମ୍ବା ଚନ୍ଦ୍ର ସୋମବାରେ ଗ୍ରସିଲେ, ଏହା 'ମୌକୁଟ ମଣି' ଭାବରେ ଅନନ୍ତ ଫଳ ଦିଏ। ଏହି ଦିନ ଉପବାସ ରହି, ତୀର୍ଥରେ ପିଣ୍ଡ, ଜଳ, ଦାନ କରିଲେ, ସେ ସତ୍ୟଲୋକରେ ବସିଥାଏ। ତା'ପରେ ଦ୍ୱିଜାତିମାନେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—ଏ ସମସ୍ତ ମହାଯଜ୍ଞ ଓ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ପିତାଙ୍କ ପାଇଁ; ପିତାର ଅନ୍ତିମ ସମୟରେ ପୁତ୍ର କଣ କରିବା ଉଚିତ? କି କରିଲେ ପୁତ୍ର ଅନେକ ଜନ୍ମରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଲାଭ ପାଇପାରିବ? ଭଗବାନ କହିଲେ—ପୂର୍ବରେ ଜଣେ 'ପୁତ୍ର' ଓ ଅନ୍ୟଜଣ 'ପିତା' ଭାବରେ ଜଣାଯାନ୍ତି; ପରେ, ପିତାଙ୍କ ଆଧାର ପୁତ୍ର ହୁଏ, କେବଳ ପୂଜକ ନୁହେଁ। ପିତାଙ୍କୁ ଦେବତା ଭାବେ ସମ୍ମାନ କରିବା ଉଚିତ, ପୁତ୍ର ପ୍ରତି ପ୍ରେମ ଦେବା ଭଳି, ପିତାଙ୍କ ଉପଦେଶ କେବେ ଉଲ୍ଲଙ୍ଘନ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, ମନରେ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ। ଯେଉଁ ପୁତ୍ର ରୋଗାଗ୍ରସ୍ତ ପିତାଙ୍କୁ ଚିକିତ୍ସା ଓ ସେବା କରେ, ସେ ଅକ୍ଷୟ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ ଓ ଦେବତାମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସଦା ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ। ଯଦି ପିତା ମୃତ୍ୟୁଶୟ୍ୟାରେ ଅଛନ୍ତି ଓ ପୁତ୍ର ମୃତ୍ୟୁ ଚିହ୍ନ ଦେଖି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କ୍ରିୟା କରେ, ସେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ସମାନ ଗତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।