ସମୟଟିରେ ତିନି ଲୋକ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ବିନାଶ ହେଇଯିବାକୁ ଥିଲା; ଏହି ଦୁର୍ବିବେକ ଦେଖି ସ୍ଵରା ଦେବୀ କହିଲେ, “ଏହି ଶାପ ଉଠାଯିବା ଉଚିତ, କାରଣ ଦେବଗଣଙ୍କ ଅନ୍ତରେ ବିବେକର ଅଭାବ ହେଇଛି।” ସ୍ଵରା ଦେବୀ ବିଜ୍ଞାପନ କଲେ, “ଗଣପତିଙ୍କୁ ଯଜ୍ଞର ଆରମ୍ଭରେ ପୂଜା ଦିଆଯିବା ନଥିବାରୁ, ମୋ ରୋଷରୁ ଏହି ବାଧା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି। ମୋର କଥା କେବେ ଅସତ୍ୟ ହୁଏନାହିଁ; ଏହି ଅଭିଜ୍ଞାନୁସାରେ, ତମେ ସବୁଜଣେ ନିଜ-ନିଜ ଅଂଶରେ ନିର୍ବଳ ହୋଇ ନଦୀ ଭାବେ ପ୍ରବାହିତ ହେବା।” “ଆମେ ଦୁଇ ଜଣେ ସହପତ୍ନୀ ମଧ୍ୟ ନିଜ-ନିଜ ଅଂଶରେ ପଶ୍ଚିମ ଦିଗକୁ ପ୍ରବାହିତ ହେବା ନଦୀ ଭାବେ ଏଠାରେ ଉପସ୍ଥିତ ହେବା।” ଏହି କଥା ଶୁଣି, ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ମହେଶ୍ଵର ତାଙ୍କର ଅଂଶରେ ନିର୍ବଳ ହୋଇ ଏହି ସମୟରେ ନଦୀ ଭାବେ ପରିଣତ ହେଲେ। ବିଷ୍ଣୁ ନଦୀ କୃଷ୍ଣା, ମହେଶ୍ଵର ନଦୀ ବେଣୀ, ବ୍ରହ୍ମା କକୁଦ୍ମିନୀ-ଗଙ୍ଗା ଭାବେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଅଲଗା ଭାବରେ ପରିଣତ ହେଲେ। ପ୍ରଜ୍ଞାବାନ୍ ଦେବଗଣ ନିଜ ଓ ପିତାଙ୍କ ଅଂଶକୁ ନିର୍ବଳ କରି ସହ୍ୟ ପାହାଡରୁ ବିଶିଷ୍ଟ ନଦୀ ଭାବେ ପ୍ରବାହିତ ହେଲେ। ଦିବ୍ୟ ଅଂଶରେ ପ୍ରଧାନ ନଦୀଗୁଡିକ ପୂର୍ବ ଦିଗକୁ ପ୍ରବାହିତ ହେଲେ; ଗାୟତ୍ରୀ ଓ ସ୍ଵରା ପଶ୍ଚିମ ଦିଗକୁ ପ୍ରବାହିତ ହେଲେ। ଯୋଗ ଶକ୍ତିରେ ଏହି ଦୁଇ ନଦୀ ସାବିତ୍ରୀ ନାମରେ ପରିଚିତ ହେଲେ; ଏଠାରେ ବ୍ରହ୍ମା ହରି ଓ ହରାଙ୍କୁ ଯଜ୍ଞରେ ବିସ୍ଥାପିତ କଲେ। ଏହି ଦୁଇ ଦେବତା ମହାଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭାବେ ନଦୀ ନାମରେ ପରିଣତ ହେଲେ; ଏହି ଦୁଇ ନଦୀର ମହତ୍ତ୍ୱକୁ ବିବରଣ କରିବାକୁ ମୁଁ ସମର୍ଥ ନୁହେଁ। ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତା ନିଜ-ନିଜ ଅଂଶରେ ଗଲେ, ଏବଂ ନଦୀମାନେ ଅବଶିଷ୍ଟ ରହିଗଲେ। ଯେଉଁଠି କୃଷ୍ଣା ନଦୀର ଉତ୍ପତ୍ତି କଥା ଶୁଣିବା କିମ୍ବା ଭକ୍ତିଭାବରେ ପଠିବା କରେ, ସେ ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞ ଫଳ ଓ ଦେଖିବା କିମ୍ବା ସ୍ନାନ କରିବାରୁ ଯେଉଁ ଫଳ ମିଳେ, ତାହା ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥାଏ। ଏପରି ଗୋବିନ୍ଦ ପଦ୍ମ ମହାପୁରାଣର ଉତ୍ତରଖଣ୍ଡର କାର୍ତିକ ମହତ୍ତ୍ୱର ବିବରଣ, ସତ୍ୟଭାମାଙ୍କ ସହ ସଂବାଦର ଏକାଦଶ ଅଧ୍ୟାୟ, “କୃଷ୍ଣା ଓ ବେଣୀ ମହତ୍ତ୍ୱ ବିବରଣ” ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା। ଏଉଁ ପରେ ଈଶ୍ଵର କହିଲେ, “ମାଘ ମାସରେ ସ୍ନାନର ମହତ୍ତ୍ୱ ଶୁଣ। ଏହି ଜଗତରେ ତୁମେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ସର୍ବୋତ୍ତମ ଭକ୍ତ, ତୁମେ ଅତି ପ୍ରଜ୍ଞାବାନ୍। ଚକ୍ରତୀର୍ଥରେ ହରିଙ୍କୁ କିମ୍ବା ମଥୁରାରେ କେଶବଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ମାଘ ସ୍ନାନର ଫଳ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ। ଯେଉଁ ଜଣେ ନିୟନ୍ତ୍ରିତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ, ଶାନ୍ତ ମନ ଓ ଉତ୍ତମ ଆଚରଣରେ ମାଘ ସ୍ନାନ କରେ, ସେ ପୁନଃ ଜନ୍ମରେ ବନ୍ଧିତ ହୁଏନାହିଁ।” ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କହିଲେ, “ତୁମ ସାମ୍ନାରେ ଶୁକର ତୀର୍ଥର ମହତ୍ତ୍ୱ କହିବି, ଏହା ଜାଣିଲେ ମୋର ସନ୍ନିଧି ସଦା ମିଳିଥାଏ।” ସୂତ କହିଲେ, “ଏପରି କହି, ପୂଜ୍ୟ କୃଷ୍ଣା ସତ୍ୟାଙ୍କୁ ବହୁ ଭାବରେ ଗାଇଲେ। ଏହା ଏବେ ମୁଁ କହିବି, ଶୁଣ, ତପସ୍ୱୀମାନେ। ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କହିଲେ, “ଶୁକରରେ, ହରିଙ୍କର ମନ୍ଦିର ପାଞ୍ଚ ଯୋଜନ ଚଉଡ଼ା, ସେଠାରେ ଥିବା ଏକ ଗଧା ମଧ୍ୟ ଚାରି ଭୁଜା ଅର୍ଜନ କରେ। ଶୁକରର ମାପ ତିନି ହଜାର ହାତ, ତିନି ଶହ ହାତ, ଏବଂ ତିନି ହାତ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ। ଦେବୀ, ଅନ୍ୟ ସ୍ଥାନରେ ଯେଉଁଠି ଷାଠି ହଜାର ବର୍ଷ ତପ କରିବାର ଫଳ ଶୁକରରେ ଅଧା ଦିନରେ ମିଳିଯାଏ। କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରରେ ରାହୁ ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଗ୍ରସିଲେ ତୁଳାପୁରୁଷ ଦାନର ଫଳ ମିଳିଯାଏ। କାଶୀରେ ଦଶଗୁଣ, ବେଣୀରେ ଶତଗୁଣ, ଗଙ୍ଗା-ସାଗର ସଙ୍ଗମରେ ଏହା ହଜାରଗୁଣ ହୁଏ। ଶୁକରରେ ହରିଙ୍କର ମନ୍ଦିରରେ ଏହା ଅନନ୍ତ ଫଳ ଦିଏ; ଅନ୍ୟ ସ୍ଥାନରେ କାର୍ତିକ ମାସରେ ଯଥାବିଧି ଏକ ଲକ୍ଷ ଦାନ ଦିଏ। ଶୁକରରେ ଏକ ଦାନ ଦିଲେ ଏହି ଫଳ ମିଳିଯାଏ; ଏହି ଫଳ ଶୁକର, ବେଣୀ, ଗଙ୍ଗା-ସାଗର ସଙ୍ଗମରେ ମିଳେ। ଏଠାରେ ଏକ ସ୍ନାନ କଲେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟା ପାପ ଦୂର ହୁଏ; ପୁରାତନ କାଳରେ ଅଲର୍କ ଶୁକର କ୍ଷେତ୍ରର ମହତ୍ତ୍ୱ ଶୁଣି ଏକ ଏକ ଭୂମି ଅର୍ଜନ କରିଥିଲେ। ମାର୍ଗଶୀର୍ଷ ଶୁକ୍ଳ ଦ୍ୱାଦଶୀରେ ଯିବା ଉଚିତ। କାର୍ତିକେୟ କହିଲେ, “ପ୍ରଭୁ, ମୁଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପ୍ରତିଜ୍ଞା, ତାହାର ପ୍ରକ୍ରିୟା ଓ ଏକ ମାସ ଉପବାସର ଫଳ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ।” ପ୍ରତିଜ୍ଞା ମନୁଷ୍ୟ ଯଥାବିଧି ପାଳନ କରିବା ଉଚିତ; ପୂର୍ବରୁ ଆରମ୍ଭ ଏବଂ ନିୟମାନୁସାରେ ଶେଷ କରିବା ଦରକାର। “ମହେଶ୍ଵର, କେତେ ଥର ଏହି ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରିବା ଉଚିତ? ଏହି ପ୍ରତିଜ୍ଞା ସୁଖ ଓ ସମୃଦ୍ଧି ଦେଇଥାଏ—ଏହା ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ବିବରଣ କର, ନିର୍ପାପ ଜଣେ।” ଶ୍ରୀ ରୁଦ୍ର କହିଲେ, “ଉତ୍ତମ ଜଣେ, ତୁମେ ଯାହା ପ୍ରଶ୍ନ କରିଛ, ମୁଁ ସବୁ କଥା କହିବି, ଭକ୍ତିଭାବରେ ଶୁଣ।” “ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ବିଷ୍ଣୁ, ତପସ୍ୱୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ପାହାଡ ମଧ୍ୟରେ ମେରୁ, ପକ୍ଷୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଗରୁଡ, ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଗଙ୍ଗା, ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟରେ ବଣିକ, ଏହି ପ୍ରତିଜ୍ଞା ମାସ ଉପବାସ ସମସ୍ତ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ। ସମସ୍ତ ପ୍ରତିଜ୍ଞା, ତୀର୍ଥ, ଦାନର ଫଳ ଏକ ମାସ ଉପବାସରେ ମିଳିଯାଏ। ଅଗ୍ନିଷ୍ଟୋମ ଦିଆଯାଉଥିବା ବିଭିନ୍ନ ଯଜ୍ଞରେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଫଳ ମିଳିଏନାହିଁ। ଯାହା ପଠାଯାଏ, ଦିଆଯାଏ, ତପ କରାଯାଏ, ସ୍ୱଧା କରାଯାଏ, ସବୁ କାର୍ଯ୍ୟ ଏହି ମାସ ଉପବାସରେ ନିୟମାନୁସାରେ ହେଇଯାଏ। ମୋ, ଜନାର୍ଦନଙ୍କୁ ବୈଷ୍ଣବ ଯଜ୍ଞରେ ପୂଜା କରି, ଗୁରୁଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ନେଇ, ଏକ ମାସ ଉପବାସ କରିବା ଉଚିତ। ସମସ୍ତ ବୈଷ୍ଣବ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ଓ ଶୁଭ ଦ୍ୱାଦଶୀ ଓ ଅନ୍ୟ ଦିନରେ ଉପବାସ କରି, ପରେ ଏକ ମାସ ଉପବାସ କରିବା ଉଚିତ। ଗୁରୁ କିମ୍ବା ପଣ୍ଡିତ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଅନୁସାରେ କଠିନ ପାରାକ ଓ ଚାନ୍ଦ୍ରାୟଣ ତପସ୍ୟା କରି, ପରେ ଏକ ମାସ ଉପବାସ କରିବା ଦରକାର। ଆଶ୍ଵିନ ଶୁକ୍ଳ ପକ୍ଷରେ ଏକାଦଶୀ ଉପବାସ କରି ଏହି ପ୍ରତିଜ୍ଞା ତିରିଶି ଦିନ ପାଳନ କରିବା ଉଚିତ। କାର୍ତିକ ମାସରେ ପୂରା ମାସ ଭରି ବାସୁଦେବଙ୍କୁ ପୂଜା କରି, ଏକ ମାସ ଉପବାସ କରିଥିବା ଲୋକ ମୋକ୍ଷ ଫଳର ଭାଗୀ ହୁଏ। ଅଚ୍ୟୁତଙ୍କ ନିବାସରେ ଭକ୍ତିଭାବରେ ଦିନକୁ ତିନିଥର, କୁମୁଦ, ମାଲତୀ, ନୀଳୋତ୍ପଳ ଓ ସୁଗନ୍ଧି ଲୋଟସ ଫୁଲ ଦେଇ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।