ମୁକା ନାମକ ଚଣ୍ଡାଳ ପ୍ରତିଦିନ ତାଙ୍କ ପିତାମାତାଙ୍କୁ ତେଲ ମାସାଜ, ପାନ, ମୂଦୁ କପାସ ଶୂକ୍ତି, ମିଠା ଖାଦ୍ୟ, ଦୁଧ ଏବଂ ଚିନି ଦେଇ ସେବା କରୁଥିଲେ। ବସନ୍ତ ଋତୁରେ ସେ ସୁଗନ୍ଧିତ ମାଳା ଦେଇଥିଲେ ଏବଂ ଅନେକ ଆନନ୍ଦଦାୟକ ଆବଶ୍ୟକ ଜିନିଷ ଦେଇଥିଲେ। ତାଙ୍କ ପିତାମାତାଙ୍କୁ ଗରମରେ ଉଡାଇ ଦେଇ ସେ ସଦା ସେବା କରୁଥିଲେ; ତାଙ୍କ ସେବା ପରେ ସେ ନିଜେ ଖାଇଥିଲେ। ସେ ତାଙ୍କ ପିତାମାତାଙ୍କୁ କ୍ଲାନ୍ତି ଓ ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତ କରୁଥିଲେ; ଏହି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ବିଷ୍ଣୁ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ତାଙ୍କ ଘରେ ବସିଥିଲେ। ଆକାଶରେ, କୌଣସି ସ୍ଥମ୍ଭ ବିନା ଏକ ଦିବ୍ୟ ସ୍ଥାନରେ, ଏବଂ ତାଙ୍କ ଘରରେ ମଧ୍ୟ, ତିନି ଲୋକଙ୍କ ନାଥ ସଦା ବସିଥିଲେ। ଏକ ଆକର୍ଷଣୀୟ ବ୍ରାହ୍ମଣ ରୂପ ନେଇ, ଅନ୍ୟମାନେ ନ ଦେଖିପାରିବା, ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଦୀପ୍ତିମାନ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବ୍ରାହ୍ମଣ ରୂପେ ବିଷ୍ଣୁ ମନ୍ଦିରକୁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କରିଥିଲେ। ଏହା ଦେଖି ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଚିତ୍ତ ହେଲେ ଏବଂ ମୁକାଙ୍କୁ କହିଲେ: "ମୋ ନିକଟକୁ ଆସ, କାରଣ ମୁଁ ତୁମରୁ ନିତ୍ୟ ଜିନିଷ ଚାହୁଁଛି।" ବ୍ରାହ୍ମଣ କହିଲେ: "ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ଭଲ ପାଇଁ, ସତ୍ୟ କଥା କହ।" ମୁକା କହିଲେ: "ଆଜି ମୁଁ ମୋ ପିତାମାତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରୁଛି; ଏବେ କିପରି ତୁମ ନିକଟକୁ ଆସିପାରିବି?" "ମୋ ପିତାମାତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରି ପରେ, ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ତୁମ ଆବଶ୍ୟକତା ପୂରଣ କରିବି; ଦ୍ୱାରେ ଅପେକ୍ଷା କର, ମୁଁ ତୁମକୁ ଆତିଥ୍ୟ ଦେବି।" ଚଣ୍ଡାଳ ଏହିପରି କହିବା ପରେ, ବ୍ରାହ୍ମଣ କ୍ରୁଧ୍ଧ ହେଲେ: "ମୋତେ, ବ୍ରାହ୍ମଣକୁ ତ୍ୟାଗ କରି, ତୁମର କଣ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ଅଛି?" ମୁକା କହିଲେ: "ବ୍ରାହ୍ମଣ, ବିଫଳ କ୍ରୋଧ କାହିଁକି? ମୁଁ ଏବେ ତୁମର କାଠା (କାଠା — କଠି) ନୁହେଁ। ତୁମର କ୍ରୋଧ କାଠା ପରି ଅନ୍ୟଠାରେ ବିଫଳ ହେବ।" "ତୁମର ଆକାଶରେ ନିହାତି ପୋଶାକ ନ ଶୁଖେ, ନ ରହେ; ଏହି ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ତୁମେ ମୋ ଘରକୁ ଆସିଛ।" "ଅପେକ୍ଷା କର, ମୁଁ କହିବି; ନାହିଁ ହେଲେ, ପତିବ୍ରତା ନାରୀଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଉ। ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମର ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହେବ।" ତାପରେ ବିଷ୍ଣୁ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ରୂପ ନେଇ, ତାଙ୍କ ଘରରୁ ବାହାରି ଆସି ବ୍ରାହ୍ମଣକୁ କହିଲେ: "ମୁଁ ତାଙ୍କ ଘରକୁ ଯାଉଛି।" ବ୍ରାହ୍ମଣ ଚିନ୍ତା କରି, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସହିତ ଯାଇଥିଲେ; ଯାଉଥିବା ସମୟରେ, ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ, ହରିଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ: "ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତୁମେ କାହିଁକି ଚଣ୍ଡାଳ ଘରରେ ସଦା ରହି, ନାରୀମାନେ ଦ୍ୱାରା ଚିର୍ ଆନନ୍ଦରେ ରହୁଛ?" ହରି କହିଲେ: "ଏବେ ତୁମର ମନ ଶୁଧ୍ଧ ନୁହେଁ; ପତିବ୍ରତା ନାରୀ ଏବଂ ଅନ୍ୟମାନେ ଦେଖି ପରେ, ତୁମେ ମୋତେ ଚିହ୍ନିପାରିବ।" ବ୍ରାହ୍ମଣ ପଚାରିଲେ: "ପତିବ୍ରତା ନାରୀ କିଏ, ପିତା? ଏବଂ କଣ ମହାତ୍ତ୍ବ ମୁଁ ଶୁଣିନାହିଁ? କିପରି ମୁଁ ତାଙ୍କଠାରେ ଯାଉଛି? କହ, ବ୍ରାହ୍ମଣ।" ହରି କହିଲେ: "ନଦୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଗଙ୍ଗା ଶ୍ରେଷ୍ଠ; ନାରୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ପତିବ୍ରତା; ପୁରୁଷମାନେ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଜାପତି; ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଜନାର୍ଦନ।" "ପତିବ୍ରତା ନାରୀ ସେ, ଯିଏ ସଦା ତାଙ୍କ ପତିଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ନିବୃତ୍ତ; ସେ ଦୁଇ ପରିବାରର ଶତଶତ ପୁରୁଷମାନେକୁ ଉଦ୍ଧାର କରେ।" "ସେ ସ୍ୱର୍ଗରେ ରହିଥାଏ, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସଂସାରର ଅନ୍ତ ନ ହୁଏ; ଯଦି ତାଙ୍କ ପତି, ଏକ ଚକ୍ରବର୍ତ୍ତୀ, ସ୍ୱର୍ଗରୁ ପତନ କରନ୍ତି, ସେ ପୁନି ତାଙ୍କ ପତି ହେଇଯାନ୍ତି।" "ତାଙ୍କ ରାଣୀ ହେଇ ସେ ପରେ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି; ପୁନି ପୁନି ସ୍ୱର୍ଗର ରାଜ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି — ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।" "ଏପରି ଶତ ଜନ୍ମ ପରେ, ଅନ୍ତେ ମୋକ୍ଷ ସୁନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।" ବ୍ରାହ୍ମଣ ପଚାରିଲେ: "ପତିବ୍ରତା ନାରୀ କିଏ, ତାଙ୍କ ଲକ୍ଷଣ କଣ?" "କହ, ଦ୍ୱିଜ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଯେପରି ମୁଁ ଏହି ସତ୍ୟ କଥା ଜାଣିପାରିବି।" ହରି କହିଲେ: "ସେ ନାରୀ ତାଙ୍କ ପୁଅ ପାଇଁ ଶତଗୁଣା ଅଧିକ ସ୍ନେହ ଦେଖାନ୍ତି, ରାଜାଙ୍କୁ ଭୟରେ ଦେଖନ୍ତି।" "ଯିଏ ତାଙ୍କ ପତିଙ୍କୁ ପ୍ରଭୁ ଭାବେ ପୂଜନ୍ତି ଏବଂ ଦେଖନ୍ତି, ସେ ପତିବ୍ରତା। କାର୍ଯ୍ୟରେ ଦାସୀ, ଆନନ୍ଦରେ ବେଶ୍ୟା, ଖାଦ୍ୟରେ ମାତା।" "ବିପଦରେ ପତିଙ୍କ ଉପଦେଷ୍ଟା; ଏପରି ନାରୀ ପତିବ୍ରତା। ତାଙ୍କ ପତିଙ୍କ ଆଜ୍ଞାକୁ ଚିନ୍ତା, ବାକ୍ୟ, କ୍ରିୟାରେ ଉଲ୍ଲଂଘନ କରନ୍ତି ନାହିଁ।" "ପତି ଖାଇ ପରେ ସେ ଖାନ୍ତି; ଏପରି ନାରୀ ପତିବ୍ରତା। ପତି ଯେ କେଉଁ ଶୟନରେ ଶୁଆନ୍ତି, ସେ ତାହାର ଯତ୍ନ କରନ୍ତି।" "ସେ ସଦା ପ୍ରତ୍ୟେକ ସ୍ଥାନରେ ପତିଙ୍କ ସହିତ ପୂଜା କରନ୍ତି। ତାଙ୍କର ଇର୍ଷ୍ୟା, କଞ୍ଜୁସି, ଅଭିମାନ ନାହିଁ।" "ଯିଏ ସମ୍ମାନ ଓ ଅପମାନକୁ ସମାନ ଭାବେ ଦେଖନ୍ତି, ସେ ପତିବ୍ରତା। ଏକ ଭଲ ପୋଶାକ ପୁରୁଷ — ଭାଇ, ପିତା, ପୁଅ — ଦେଖିଲେ," "ସେ ତାଙ୍କୁ ଅନ୍ୟ ଭାବେ ଦେଖନ୍ତି, ଧର୍ମାତ୍ମା; ଏପରି ନାରୀ ପତିବ୍ରତା। ତାଙ୍କଠାରେ ଯାଇ, ଦ୍ୱିଜ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଯେଉଁ ଜିନିଷ ଚାହିଁଛ, ପଚାର।" "ତାଙ୍କର ଆଠଟି ପତ୍ନୀ ଅଛନ୍ତି; ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରୂପ, ସୁନ୍ଦର, ଯୁବତୀ, କରୁଣାମୟୀ, ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପତିବ୍ରତା ଅଛନ୍ତି।" "ସେ ଶୁଭା ନାମରେ ପରିଚିତ; ତାଙ୍କଠାରେ ଯାଇ ତୁମ ଭଲ ପାଇଁ ପଚାର।" ଏପରି କହି, ପ୍ରଭୁ ବିଷ୍ଣୁ ସେଠିଁଠିଁ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ। ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଉଥିବା ଦେଖି, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ। ସେ ଶୁଭାଙ୍କ ଘରକୁ ଯାଇ, ପତିବ୍ରତା ନାରୀଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ। ଅତିଥିଙ୍କ ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ଶୁଭା ତ୍ୱରିତ, ଅସ୍ଥିର ହେଉନାହିଁ, ଘରରୁ ବାହାରି ଦ୍ୱାରେ ଉଭେଇ ରହିଲେ। ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ଋଷି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆନନ୍ଦରେ କହିଲେ: "ମୋ ପାଇଁ କଣ ମଧୁର ଏବଂ ଉପକାରୀ, ତୁମେ ଦେଖିଛ, କହ।" ପତିବ୍ରତା ନାରୀ କହିଲେ: "ଏବେ ମୁଁ ପତିଙ୍କ ପୂଜାରେ ବ୍ୟସ୍ତ; ଆମର ସ୍ୱାଧୀନତା ନାହିଁ। ପରେ ଆବଶ୍ୟକ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବି; ଆଜି ଆତିଥ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କର।" ଋଷି କହିଲେ: "ମୋ ଶରୀରରେ ଭୋକ ନାହିଁ, ପିଆସ ନାହିଁ, କ୍ଲାନ୍ତି ମଧ୍ୟ ନାହିଁ। ଚାହିଁଥିବା କଥା କହ, ଭଗ୍ୟବତୀ, ନାହିଁ ହେଲେ ଶାପ ଦେଇବି।" ସେ କହିଲେ: "ମୁଁ କାଠା ନୁହେଁ, ଋଷି ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ଧର୍ମତୁଳାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଉ, ଧର୍ମର ଉତ୍କର୍ଷ କରୁଥିବା, ତାଙ୍କଠାରେ ଯାଇ ତୁମର ଭଲ ପାଇଁ ପଚାର।" ଏପରି କହି, ଶୁଭା ଘରର ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଲେ। ସେଠି ଋଷି ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣକୁ ଦେଖିଲେ, ଚଣ୍ଡାଳ ଘରରେ ଥିବା ପରି।