ଭୀଷ୍ମ ଜିଜ୍ଞାସା କଲେ—'ଏହି ସଂସାରରେ ସବୁଠୁ ବଡ଼ ପୁଣ୍ୟ କ'ଣ? ଯାହା ସମସ୍ତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସଦା ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ, ପୂର୍ବଜମାନେ ଯାହାକୁ ନିଜ ଇଚ୍ଛାଏ କରିଥିଲେ, ଏହା ମୋତେ କହ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ।' ପୁଲସ୍ତ୍ୟ ଉତ୍ତର ଦେଲେ—'ଏକଥା ଏକଥିବେଳେ ବ୍ୟାସଙ୍କର ସମସ୍ତ ଦ୍ୱିଜଶିଷ୍ୟ ଆଦର ସହିତ ବ୍ୟାସଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ଧର୍ମ ବିଷୟରେ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଥିଲେ, ଏବଂ ମୋତେ ମଧ୍ୟ ତୁମେ ଯେପରି ପ୍ରଶ୍ନ କରୁଛ।' ସେମାନେ ପଚାରିଲେ—'ସମସ୍ତ ଗୁଣମଧ୍ୟରୁ ସବୁଠୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଏବଂ ପରମ ପୁଣ୍ୟ କ'ଣ? କ’ଣ କରିଲେ ମନୁଷ୍ୟ ଏହି ଲୋକରେ ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ଅକ୍ଷୟ ଫଳ ପାଇପାରିବେ?' ତେବେ ସେମାନେ ଆଉ ପଚାରିଲେ—'ସମସ୍ତ ଜାତି, ବୟସ୍କ ଓ କନିଷ୍ଠ, ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ଶୁଦ୍ଧ ଓ ସାଧ୍ୟ କର୍ମ କ'ଣ?' 'ଯେହି କର୍ମ କରିଲେ ଲୋକ ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପୂଜ୍ୟ ହୁଏ, ଏବଂ ଧର୍ମ ଶିକ୍ଷା ଦିଅ।' ତେବେ ବ୍ୟାସ କହିଲେ—'ମୁଁ ପଞ୍ଚ ପ୍ରକାର ମହାତ୍ମ୍ୟ କହିବି; ଏହା ଆରମ୍ଭରୁ ଶୁଣ। ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଯେକୌଣସି ଏକ କରିଲେ ମୁକ୍ତି, ସ୍ୱର୍ଗ ଓ କୀର୍ତ୍ତି ମିଳେ।' 'ପିତାମାତାଙ୍କର ପୂଜା, ପତିଙ୍କ ପୂଜା, ସମସ୍ତ ପ୍ରଜାପ୍ରତି ସମଭାବ, ବନ୍ଧୁଙ୍କୁ ଧୋକା ନଦେବା, ଏବଂ ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତି—ଏହି ପଞ୍ଚଟି ମହାୟଜ୍ଞ।' 'ପିତାମାତାଙ୍କ ପୂଜା ଦ୍ୱାରା ଏପରି ଧର୍ମ ଲାଭ ହୁଏ, ଯାହା ଶତଶୋଂଖ ସଂଖ୍ୟାର ଯଜ୍ଞ କିମ୍ବା ତୀର୍ଥସ୍ନାନ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ଲାଭ ହୁଏନା।' 'ପିତା ହେଉଛନ୍ତି ଧର୍ମ, ସ୍ୱର୍ଗ, ଏବଂ ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ତପସ୍ୟା; ପିତା ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ ସମସ୍ତ ଦେବତା ପ୍ରସନ୍ନ।' 'ଯେଉଁ ଲୋକ ନିଜ ପିତାମାତାଙ୍କୁ ସେବା କରି ତାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରେ, ସେ ପ୍ରତିଦିନ ଗଙ୍ଗାସ୍ନାନ କରିଥିବା ପରି ପବିତ୍ର ହୁଏ।' 'ମାତା ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥର ମୂର୍ତ୍ତି, ପିତା ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ମୂର୍ତ୍ତି; ଯିଏ ମାତାପିତାଙ୍କୁ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରେ, ସେ ପୃଥିବୀର ସପ୍ତଦ୍ୱୀପ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରେ।' 'ଯିଏ ହାତ ଓ ଘୁଁଡି ଦେଇ ମାତାପିତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରେ, ତାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଭୂମିକୁ ଛୁଏ, ସେ ଏ ଭୂମିରେ ପତିତ ହୋଇ ଅକ୍ଷୟ ସ୍ୱର୍ଗ ପାଏ।' 'ତାଙ୍କ ଦେହରେ ମାତାପିତାଙ୍କ ଚରଣର ଧୂଳି ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରହିଥାଏ, ସେଉଁଠାରେ ପରିଷ୍କୃତ ହୁଏ। ଯିଏ ମାତାପିତାଙ୍କ ପଦପଦ୍ୟ ଜଳ ପିଏ, ସେ ଶତକୋଟି ଜନ୍ମର ତାପ ଦୂର କରିଥାଏ।' 'ସେ ପୃଥିବୀରେ ଧନ୍ୟ ଓ ସବୁ ଦୋଷ ରହିତ ହୁଏ। ଏକ ଜନ୍ମରେ ସେ ବିନାୟକ ପଦ ଲାଭ କରେ; କିନ୍ତୁ ଯିଏ କୁପୁତ୍ର ହୋଇ ପିତାମାତାଙ୍କୁ ଅପମାନ କରେ, ସେ ସଂସାର ସଂହାର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନରକରେ ରହେ।' 'ଯିଏ ନିଜ ପିତାଙ୍କୁ ରୋଗ, ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା କିମ୍ବା ଅପରାଧରେ ଛାଡ଼ି ଦିଏ, ସେ କୀଟ ଯୋନିରେ ଏକ କଳ୍ପ ଧରି ନରକରେ ରହେ।' 'ଯିଏ ଦୃଷ୍ଟି କିମ୍ବା ଶ୍ରବଣ ହୀନ ପିତାକୁ ତ୍ୟାଗ କରେ, ସେ ରୌରବ ନରକକୁ ଯାଏ, ଅନ୍ତେ ଚଣ୍ଡାଳ, ମ୍ଲେଛ, ନିଚ ଯୋନିରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ।' 'ପିତାମାତାଙ୍କୁ ଅବହେଳା କଲେ ସମସ୍ତ ପୁଣ୍ୟ ନଷ୍ଟ ହୁଏ; ତୀର୍ଥ, ଦେବତା ଆଦିକୁ ପୂଜିଲେ ମଧ୍ୟ ପିତାମାତାଙ୍କୁ ମାନ୍ୟ କରିନଥିଲେ କୌଣସି ଫଳ ମିଳେନାହିଁ।' 'ସେ ପୃଥିବୀରେ କୀଟ ପରି ଭ୍ରମଣ କରେ; ଏହି ବିଷୟରେ ଏକ ପୁରାତନ ଘଟଣା କହିବି, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ମନୋଯୋଗ ଦେଇ ଶୁଣ।' 'ଏହି କଥା ଶୁଣିଲେ ଆପଣମାନେ ପୁନି ଭ୍ରମରେ ନ ପଡ଼ିବେ। ପୂର୍ବେ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଥିଲେ, ସେ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଥିଲେ।' 'ସେ ନିଜ ପିତାମାତାଙ୍କୁ ଅବହେଳା କରି ତୀର୍ଥସେବା ପାଇଁ ଯାଇଥିଲେ। ସେ ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥ ଦେଖିବାକୁ ଯାଉଥିଲେ।' 'ସେ ତୀର୍ଥସ୍ନାନ ପରେ ଜପା ପୋଶାକ ଆକାଶରେ ଶୁଖାଉଥିଲେ, ତାଙ୍କ ମନରେ ଅହଂକାର ପ୍ରବେଶ କଲା।' 'ସେ କହିଲେ, "ମୋ ପରି ଧର୍ମିକ କିମ୍ବା ପ୍ରସିଦ୍ଧ କେହି ନାହିଁ।" ଏହିପରି କହିବା ସମୟରେ ଏକ କଂକ ତାଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲା।' 'ବ୍ରାହ୍ମଣ ରୁଷ୍ଟ ହୋଇ ତାହାକୁ ଶାପ ଦେଲେ; କଂକ ଭୂମିରେ ପଡ଼ି ଛାଇଁ ହେଇଗଲା।' 'ଏହି ଘଟଣାରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଭୟ ଓ ମହାମୋହରେ ପଡ଼ିଲେ; ତାଙ୍କର ପାପ ଦ୍ୱାରା ସେ ଆକାଶକୁ ଉଠିପାରିଲେନାହିଁ, ତାଙ୍କ ପୋଶାକ ମଧ୍ୟ ଉଠିଲା ନାହିଁ।' 'ସେ ତୁରନ୍ତ ନିରାଶ ହେଲେ; ତାପରେ ଆକାଶ ତାଙ୍କୁ କହିଲା, "ଏ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଚଣ୍ଡାଳ ମୁକଙ୍କଠାରେ ଯାଅ।' 'ସେଠାରେ ତୁମେ ଧର୍ମ ଶିଖିବେ, ତାଙ୍କ କଥାରେ ତୁମ ମଙ୍ଗଳ ହେବ।" ଏହି କଥା ଶୁଣି ବ୍ରାହ୍ମଣ ମୁକଙ୍କ ଘରକୁ ଗଲେ।' 'ସେ ଦେଖିଲେ ମୁକ ନିଜ ପିତାମାତାଙ୍କୁ ନିତ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟରେ ସେବା କରୁଛନ୍ତି; ଶୀତକାଳରେ ଉପଯୁକ୍ତ ଗରମ ପାଣି ଦେଉଛନ୍ତି।' 'ତେଲ ମାଲିଶ ପାଇଁ, ପାନ, କୋମଳ କପଡ଼ା, ମିଷ୍ଟାନ୍ନ, ଦୁଧ, ଚିନି ଦେଉଛନ୍ତି।' 'ବସନ୍ତକାଳରେ ସୁଗନ୍ଧିତ ମାଳା ଓ ବିଭିନ୍ନ ଆବଶ୍ୟକ ଜିନିଷ ଦେଉଛନ୍ତି।' 'ଗରମରେ ଚାହାଲି ହାତପଖା ଦେଉଛନ୍ତି, ସେ ସଦା ପିତାମାତାଙ୍କୁ ସେବା କରନ୍ତି; ପିତାମାତାଙ୍କୁ ସେବା କରି ତାପରେ ଖାଆନ୍ତି।' 'ସେ ତାଙ୍କ ଦୁଃଖ ଓ କ୍ଲାନ୍ତି ଦୂର କରନ୍ତି; ଏହି ପୁଣ୍ୟରେ ବିଷ୍ଣୁ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ତାଙ୍କ ଘରେ ବାସ କରନ୍ତି।' 'ଘରରେ ଏକ ନିରାଧାର ସ୍ଥଳରେ ଖେଳ କରୁଥିବା ବିଷ୍ଣୁ, ତିନି ଲୋକର ନାଥ, ସେଠାରେ ନିତ୍ୟ ବାସ କରନ୍ତି।' 'ଏକ ସୁନ୍ଦର ବ୍ରାହ୍ମଣ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ଅନ୍ୟେ ଯାହାକୁ ଦେଖିପାରିବେନାହିଁ, ଅତି ଦୀପ୍ତିମାନ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଏବଂ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଘରକୁ ଆଲୋକିତ କରିଥିଲେ।' 'ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ବ୍ରାହ୍ମଣ ଅବାକ ହେଲେ ଏବଂ ମୁକଙ୍କୁ କହିଲେ—"ମୋ ନିକଟକୁ ଆସ, ମୁଁ ତୁମଠାରୁ ନିତ୍ୟ ଧର୍ମ ଶିଖିବାକୁ ଚାହେଁ।"' 'ତୁମେ ସତ୍ୟ କଥା କହ, ଯାହା ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ।' 'ମୁକ କହିଲେ—"ଆଜି ମୁଁ ମୋ ପିତାମାତାଙ୍କ ପୂଜା କରୁଛି; ଏହି ଦିନ ମୁଁ କିପରି ତୁମ ପାଖକୁ ଆସିପାରିବି?"' '"ମୁଁ ପିତାମାତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରି ସାରିଲେ ନିଶ୍ଚିତ ତୁମ ଆବଶ୍ୟକତା ପୂରଣ କରିଦେବି; ତୁମେ ଦ୍ୱାରେ ଅପେକ୍ଷା କର, ମୁଁ ତୁମକୁ ଆତିଥ୍ୟ ଦେବି।"' 'ଚଣ୍ଡାଳ ଏପରି କହିବା ସହ ବ୍ରାହ୍ମଣ କ୍ରୁଧ୍ଧ ହେଲେ—"ମୋତେ ଛାଡ଼ି, ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣକୁ ଅବହେଳା କରି, ତୁମର ତୁଳନାରେ କୌଣସି ବଡ଼ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ଅଛି କି?