ଏହି ପବିତ୍ର ଶାସ୍ତ୍ରରେ ଏକ ଦିନ, ଏହି ପ୍ରକାର ଉପଦେଶ ଦିଆଯାଇଛି—ମନୁଷ୍ୟଙ୍କୁ ଅପରିଚିତ ଶୈଳୀରେ ଶୋଇବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ପୂର୍ବ ଓ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ଶୋଇବା ଉଚିତ୍। ଖାଇବା ବେଳେ ପୂର୍ବ ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରିଲେ ଦୀର୍ଘାୟୁ ମିଳେ, ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରିଲେ କଳଙ୍କ ମିଳେ। ପଶ୍ଚିମ ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି ଖାଇଲେ ଧନ ରାଶି ମିଳେ, ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି ଖାଇଲେ କୀର୍ତି ମିଳେ; ପୂର୍ବ ଦିଗ ଦୀର୍ଘାୟୁକୁ ଦେଇଥାଏ, ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗ ମୃତ୍ୟୁକୁ ଆଣିଥାଏ। ପଶ୍ଚିମ ଦିଗ ରୋଗକୁ ଆଣିଥାଏ, ଉତ୍ତର ଦିଗ ଦୀର୍ଘାୟୁ ଓ ଧନକୁ ଦେଇଥାଏ। ଦେବତାମାନେ ଏକଥର ଖାନ୍ତି, ମନୁଷ୍ୟମାନେ ଦୁଇଥର ଖାନ୍ତି। ପିତୃ ଓ ଦୈତ୍ୟମାନେ ତିନିଥର ଖାନ୍ତି, ଶବ ଭକ୍ଷକମାନେ ଚାରିଥର ଖାନ୍ତି। ଦେବତାମାନେ ମାଂସ ବିନା ଭକ୍ଷଣ କରନ୍ତି, ମନୁଷ୍ୟମାନେ ମାଛ ଓ ମାଂସ ଭକ୍ଷଣ କରନ୍ତି। ଅନ୍ୟମାନେ ଦୁର୍ଗନ୍ଧ, ପୁରୁଣା, ଅପସ୍କୃତ ଖାଦ୍ୟ ଖାନ୍ତି, ଏବଂ ଖୋଲା ଖାଦ୍ୟ ଭକ୍ଷଣ କରନ୍ତି। ସ୍ୱର୍ଗରେ ଅବସ୍ଥିତ ଏହି ଚାରି ଗୁଣ ଏହି ଜଗତରେ ମନୁଷ୍ୟର ହୃଦୟରେ ବସିଥାଏ—ଉତ୍ତମ ଦାନ, ମଧୁର କଥା, ଦେବତା ଉପାସନା, ବ୍ରାହ୍ମଣ ତୃପ୍ତି। ମିଶ୍ରତା, ନିଜ ଲୋକଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ନିନ୍ଦା, ଦରିଦ୍ରତା, ନିମ୍ନଜନଙ୍କ ଭକ୍ତି, ଅତିକ୍ରୋଧ ଓ କଠୋର କଥା—ଏହି ସବୁ ନରକର ଚିହ୍ନ। ନବନୀତ ଭଳି କଥା, କରୁଣା, ମୃଦୁ ହୃଦୟ ଧରିଥିବା ଲୋକ ଧର୍ମର ମୂଳରୁ ଜନ୍ମିଥିବାର ଚିହ୍ନ। ହୃଦୟରେ କରୁଣା ନଥିବା, ଦାରୁ କଟାର ଭଳି କଠୋର କଥା କହିଥିବା ଲୋକ ପାପର ମୂଳରୁ ଜନ୍ମିଥିବାର ପ୍ରମାଣ। ଯେଉଁ ଲୋକ ଧର୍ମ ଓ ତାହା ସମ୍ପର୍କିତ କଥା ଶୁଣିଥିବା କିମ୍ବା ପାଠ କରିଥିବା, ସେ ଉତ୍ତମ କର୍ମର ଫଳ ପାଇଁ ଶୁଦ୍ଧ ହୁଏ ଓ ସ୍ୱର୍ଗରେ ଅବିନାଶୀ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥାଏ। ଏହି ସମୟରେ ଭୀଷ୍ମ ଜିଜ୍ଞାସା କରିଛନ୍ତି—ଏହି ଜଗତରେ ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନୃତ୍ୟ କ’ଣ, ଯାହା ପ୍ରାଚୀନ ଲୋକମାନେ ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ କରିଥିଲେ? ପୁଲସ୍ତ୍ୟ ଉତ୍ତର ଦେଇଛନ୍ତି—ଏକଥା ଏକ ସମୟରେ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ବ୍ୟାସଙ୍କ ଶିଷ୍ୟ, ବ୍ୟାସଙ୍କୁ ଧର୍ମ ନିମିତ୍ତେ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଥିଲେ, ଏବଂ ମୋତେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଥିଲେ। ଦ୍ୱିଜମାନେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—ସବୁ ଗୁଣ ମଧ୍ୟରେ କ’ଣ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କର୍ମ? କ’ଣ କରିଲେ ମନୁଷ୍ୟ ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ଅକ୍ଷୟ ଫଳ ଭୋଗ କରିପାରିବେ? ସମସ୍ତ ଜାତି ଏବଂ ବୟସ୍କ-କମ୍ବୟସ୍କ ମଧ୍ୟରେ କ’ଣ ଏକ ଶୁଦ୍ଧ ଓ ସମ୍ଭବ କର୍ମ? ଯେଉଁ କର୍ମ କରିଲେ ମନୁଷ୍ୟ ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପୂଜ୍ୟ ହେବେ, ତାହା ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଦୟାକରି ଆମକୁ ଧର୍ମ ଶିଖାନ୍ତୁ। ତେବେ ବ୍ୟାସ କହିଲେ—ମୁଁ ପାଞ୍ଚ ଧର୍ମ କଥା କହିବି; ଏହାର ଆରମ୍ଭରୁ ଶୁଣ। ଏହି ପାଞ୍ଚ କର୍ମ ମଧ୍ୟରୁ ଯେକୌଣସି ଏକ କରିଲେ ମୁକ୍ତି, ସ୍ୱର୍ଗ ଓ କୀର୍ତି ମିଳେ। ପିତାମାତା ପୂଜା, ପତି ପୂଜା, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସମତା, ମିତ୍ରଙ୍କୁ ଧୋଖା ଦେବାରୁ ବଞ୍ଚିବା, ଓ ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତି—ଏହି ପାଞ୍ଚ ମହାଯଜ୍ଞ। ପିତାମାତା ପୂଜା କରି ଧର୍ମ ପୂରଣ କଲେ ମନୁଷ୍ୟ ଏହି ପୃଥିବୀରେ ଶତ ଯଜ୍ଞ, ତୀର୍ଥ ଦର୍ଶନ ଦ୍ୱାରା ଯାହା ପାଇଁ ନିପୁଣ ହେବା ଯାଏ, ତାହା ଦିନାନିଦି ଲାଭ କରିପାରିବେ। ପିତା ହେଉଛନ୍ତି ଧର୍ମ, ହେଉଛନ୍ତି ସ୍ୱର୍ଗ, ହେଉଛନ୍ତି ସବୁଠାରୁ ଉତ୍ତମ ତପସ୍ୟା; ପିତା ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ ସମସ୍ତ ଦେବତା ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି। ଯେଉଁ ଲୋକ ପିତାମାତାଙ୍କୁ ସେବା ଓ ଉତ୍ତମ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରିଥାଏ, ସେ ପ୍ରତିଦିନ ଗଙ୍ଗାସ୍ନାନ କରିଥିବା ପରି ଫଳ ପାଏ। ମାତା ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥର ଅବତାର, ପିତା ସମସ୍ତ ଦେବତାର ଅବତାର; ଯେଉଁ ଲୋକ ପିତାମାତାଙ୍କୁ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରେ, ସେ ସପ୍ତଦ୍ୱୀପ ସହିତ ପୃଥିବୀକୁ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରେ। ଯେଉଁ ଲୋକ ନିଜ ଘୁଅ ଓ ହାତ ଦ୍ୱାରା ପିତାମାତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରେ, ତାଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ ଭୂମିକୁ ଛୁଏ। ସେ ଭୂମିକୁ ପଡ଼ି ଅକ୍ଷୟ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥାଏ; ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପିତାମାତାଙ୍କ ପାଦଧୂଳି ତାଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ରହିଥାଏ, ସେ ଶୁଦ୍ଧ ହୁଏ। ଯେଉଁ ଲୋକ ପିତାମାତାଙ୍କ ଚରଣର ଜଳ ପିଏ, ତାଙ୍କର ଅନେକ କୋଟି ଜନ୍ମର ପାପ ନଶ୍ଟ ହୁଏ; ସେ ଲୋକ ଜଗତରେ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଓ ଶୁଦ୍ଧ ହୁଏ। ଏକ ଜନ୍ମରେ ମନୁଷ୍ୟ ବିନାୟକ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିପାରିବେ; ଯେଉଁ ନିମ୍ନ ଜନ୍ମର ଲୋକ ଶବ୍ଦରେ ପିତାମାତାଙ୍କୁ ଅପମାନ କରେ, ସେ ଜଗତର ଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନରକରେ ରହିଥାଏ। ଯେଉଁ ପୁତ୍ର ଦୁଷ୍ଟ ହୋଇ ପିତାମାତାଙ୍କୁ ଗୌରବ ଦେଇ ନାହିଁ, ସେ କୀଟ ମାନ୍ଦିରରେ ଏକ କଳ୍ପ ସମୟ ରହିଥାଏ। ଯେଉଁ ଲୋକ ପିତାଙ୍କୁ ରୋଗ, ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କଷ୍ଟ ଦେଇ ତାଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କରେ, ସେ ରୌରବ ନରକକୁ ଯାଏ, ଏବଂ ଚଣ୍ଡାଳ, ଅନ୍ୟ ଦେଶୀ, ନିମ୍ନଜନ୍ମରେ ଜନ୍ମ ନେଉଥାଏ। ପିତାମାତାଙ୍କୁ ଅଦୱେଷ କରିଲେ ସମସ୍ତ ଉପାର୍ଜିତ ଫଳ ନଶ୍ଟ ହୁଏ; ଯଦି ପୁତ୍ର ତୀର୍ଥ ଦର୍ଶନ କରେ, ଦେବତା ପୂଜା କରେ, କିନ୍ତୁ ପିତାମାତାଙ୍କୁ ଗୌରବ ଦେଇ ନାହିଁ, ତାହାର କୌଣସି ଫଳ ମିଳେ ନାହିଁ, ସେ ପୃଥିବୀରେ ଶୁକ୍ରାଣୁ ପରି ଘୂମିଯାଏ। ଏବଂ, ମୁଁ ଏକ ପ୍ରାଚୀନ ଘଟଣା କଥା କହିବି। ଏହା ଶୁଣିଲେ, ପରବର୍ତ୍ତୀ ଜନ୍ମରେ ଆପଣମାନେ ମୋହରେ ପଡ଼ିବେ ନାହିଁ। ପୂର୍ବରୁ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଥିଲେ, ଜନମାନ୍ୟ ଲୋକମାନେ ସେଉଁଠି ସର୍ବୋତ୍ତମ ମନୁଷ୍ୟ ଭାବରେ ଚିହ୍ନିଥିଲେ। ସେ ପିତାମାତାଙ୍କୁ ଅଦୱେଷ କରି, ତୀର୍ଥ ସେବା ପାଇଁ ଯାଇଥିଲେ। ସେ ତୀର୍ଥଗୁଡ଼ିକୁ ଦର୍ଶନ କରିବା ସମୟରେ, ତାଙ୍କର ସ୍ନାନବସ୍ତ୍ର ଦିନେଦିନେ ଆକାଶରେ ଶୁଖିଯାଉଥିଲା। ଏହି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ମନରେ ଅଭିମାନ ଆସିଗଲା। ସେ କହିଲେ—'ମୋ ଭଳି ଉତ୍ତମ କର୍ମ ଓ ବଡ଼ କୀର୍ତି କାହାରି ନାହିଁ।' ସେଉଁଠି ଏକ କଉଁଠି ଉତ୍ତର ଦେଲା। ବ୍ରାହ୍ମଣ କଉଁଠି ଉପରେ କ୍ରୁଧିତ ହୋଇ ଶାପ ଦେଲେ; କଉଁଠି ଭୂମିକୁ ପଡ଼ିଲା, ତାହାର ଦେହ ଭସ୍ମ ହୋଇଗଲା। ମୃତ୍ୟୁ ସମୟରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଭୟ ଓ ବଡ଼ ମୋହରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ହେଲେ; ତାଙ୍କର ପାପ ଦ୍ୱାରା, ତାଙ୍କର ବସ୍ତ୍ର ଓ ନିଜ ଦେହ ଆକାଶକୁ ଉଠିଲା ନାହିଁ। ସେ ତୁରନ୍ତ ନିରାଶାରେ ପଡ଼ିଲେ; ତାପରେ ଆକାଶ ତାଙ୍କୁ କହିଲା—'ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଗୋଉଁଥି ମୂକ ଚଣ୍ଡାଳଙ୍କୁ ଯାଅ, ସେଉଁଠି ତୁମେ ଧର୍ମ ଶିଖିବା; ତାଙ୍କର କଥାରୁ ତୁମର ମଙ୍ଗଳ ହେବ।