ପୃଥୁ ରାଜା ନାରଦଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “ଆପଣ କହିଛନ୍ତି ଯେ, କୃଷ୍ଣା ନଦୀ କାଠରେ ଏକ ବଣିକ ର ଦେହ ଠାରୁ ଶିବ ଓ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦେବସେନା ଦ୍ୱାରା ଝଂଝା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିଲା। ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଘଟଣା କି ଏହି ଦୁଇ ନଦୀର ଶକ୍ତି, କିମ୍ବା ସେଇ ଦେଶର ଶକ୍ତି? ଦୟାକରି ମୋତେ ଏହି ଲୋକର ଧର୍ମଜ୍ଞ ଭାବରେ ଅନୁବାଦ କରନ୍ତୁ, କାରଣ ଏହି ଦେଖି ମୁଁ ବହୁତ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଉଛି।” ନାରଦ କହିଲେ, “କୃଷ୍ଣା ନଦୀରେ ଯେ ଅନ୍ଧକାର ରୂପ ଥିବା ପ୍ରଭୁ, ସେ ମହେଶ୍ଵର ଅଟେ, ଯିଏ ବେଣୀ ନଦୀରୁ ପ୍ରକଟ ହେଉଥିଲେ। ଚତୁର୍ମୁଖୀ ବ୍ରହ୍ମା ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ଦୁଇଜଣଙ୍କ ଏକତ୍ୱର ଶକ୍ତି ବିବରଣା କରିପାରିବେ ନାହିଁ। ତଥାପି, ମୁଁ ତାହାର ଉତ୍ପତ୍ତି କଥା ଆପଣଙ୍କୁ କହିବି, ଶୁଣନ୍ତୁ। ଚାକ୍ଷୁଷ ମନ୍ବନ୍ତର ମଧ୍ୟରେ ବ୍ରହ୍ମା, ମନୁଙ୍କ ପିତା, ଅସ୍ତିତ୍ୱ ନେଇଥିଲେ। ସହ୍ୟ ପର୍ବତର ଶୁଭ୍ର ଶିଖରରେ ବ୍ରହ୍ମା ଏକ ବଳି କରିବାକୁ ଚିନ୍ତା କଲେ, ଦେବସେନା ମାନେ ଏକଠା ହେଲେ ଓ ବଳି ଦ୍ରବ୍ୟ ସଜାଇଲେ। ହରି ଓ ହରାଙ୍କ ସାଥିରେ ବ୍ରହ୍ମା ପର୍ବତ ଶିଖରକୁ ଗଲେ; ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ, ଭୃଗୁ ଆଦି ଋଷିମାନେ ଓ ବ୍ରହ୍ମା ଦେବତା ଭାବେ ଏଠାରେ ଏକଠା ହେଲେ। ଏଠାରେ ଅଭିଷେକ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ସମ୍ମିଳିତ ହେଲେ; ତେବେ ଋଷିମାନେ ଉତ୍ସାହିତ କରିବାରେ, ବିଷ୍ଣୁ ତାଙ୍କ ପ୍ରଧାନ ସ୍ତ୍ରୀ ସ୍ୱାଙ୍କୁ ଡାକିଲେ। ଏହି ସମୟରେ ବଜ୍ରଧ୍ୱନି ହେଉଥିଲା, ଭୃଗୁ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଓ ବିଷ୍ଣୁ, ତୁମେ ଡାକିଥିବା ସ୍ୱା ଶୀଘ୍ର ଆସୁନାହାନ୍ତି। ଅଭିଷେକର ଉପଯୁକ୍ତ ସମୟ ବିତିଯାଉଛି, କି କରିବା ଉଚିତ?” ବିଷ୍ଣୁ କହିଲେ, “ଯଦି ସ୍ୱା ଶୀଘ୍ର ଆସୁନାହାନ୍ତି, ତେବେ ଏଠି ଗାୟତ୍ରୀଙ୍କୁ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଉ।” “କିନ୍ତୁ ତିଏ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀ ନୁହନ୍ତି।” ନାରଦ କହିଲେ, ଏହିପରି ଭାବରେ ରୁଦ୍ର ମଧ୍ୟ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ କଥାକୁ ସମ୍ମତି ଦେଲେ। ଭୃଗୁଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀ ଗାୟତ୍ରୀଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ଦାହିଣ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ବସାଇ ଅଭିଷେକ କାର୍ଯ୍ୟ ଆରମ୍ଭ ହେଲା। ଯେତେବେଳେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରକ୍ରିୟାନୁସାରେ ଅଭିଷେକ କରାଯାଉଥିଲା, ସେଇ ସମୟରେ ସ୍ୱା ବଳିକ୍ଷେତ୍ରରେ ପହଞ୍ଚିଲେ। ତାପରେ, ଗାୟତ୍ରୀଙ୍କୁ ବ୍ରହ୍ମା ସହିତ ଅଭିଷିକ୍ତ ଦେଖି, ସ୍ୱା ଜ୍ଵାଳା ଓ ଦ୍ୱିତୀୟା ସ୍ତ୍ରୀପ୍ରତି ଜ୍ଵଳିତ ଦ୍ୱେଷରେ କହିଲେ, “ଯେଉଁଠି ଅଯୋଗ୍ୟଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦିଆଯାଏ ଓ ଯୋଗ୍ୟଙ୍କୁ ଅବହେଳା କରାଯାଏ, ସେଠି ତିନି ଦୁଃଖ: ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ, ମୃତ୍ୟୁ, ଭୟ ଆସିବ। ତୁମେ ମୋ ଚେଉଁଠି ଏହି ଅପରିପକ୍ୱ ସ୍ତ୍ରୀକୁ ବସାଇଛ, ତେଣୁ ତୁମେ ସମସ୍ତେ ଅବୋଧ ହେବେ ଓ ନାନା ରୂପ ଧାରଣ କରିବେ। ଏବଂ ଏହି ବାମପାର୍ଶ୍ୱରେ ବସିଥିବାରୁ, ସେ ସଦା ଲୋକମାନଙ୍କୁ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେବେ ଓ ଏକ ନଦୀର ରୂପ ନେବେ।” ନାରଦ କହିଲେ, ସ୍ୱାଙ୍କ ଶାପ ଶୁଣି ଗାୟତ୍ରୀ ଭୟରେ କମ୍ପିଗଲେ; ଦେବତାମାନେ ରୋକିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ ଠାରୁ, ସେ ସ୍ୱାକୁ ମଧ୍ୟ ଶାପ ଦେଲେ, “ଯେପରି ବ୍ରହ୍ମା ତୁମ ନାଥ, ସେ ମୋ ମଧ୍ୟ ନାଥ; ତୁମେ ନିର୍ମୂଳ ଭାବେ ମୋତେ ଶାପ ଦେଲା, ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଏକ ନଦୀ ହେବ।" ନାରଦ ଆଉ କହିଲେ, ଏହି ଦୁଇ ଶାପ ଦେବା ପରେ ଶିବ, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ଦୁଃଖରେ ଚିତ୍କାର କଲେ, କାରଣ ଏହି ଦୁଇ ଶାପରୁ ତିନି ଲୋକ ନଷ୍ଟ ହେବା ନିଶ୍ଚିତ। ଦେବତାମାନେ କହିଲେ, “ଓ ଦେବୀ, ତୁମ ଦ୍ୱାରା ଆମେ ଏବେ ଶାପିତ ହେଲୁ, ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ; ଯଦି ଆମେ ସମସ୍ତେ ଅବୋଧ ହେଇ ଏଠି ନଦୀ ହେବା, କଣ ହେବ?” ଏହି ସମୟରେ ତିନି ଲୋକ ନଷ୍ଟ ହେଇଯିବ; ତେଣୁ ଅବୋଧତା ଆସିଥିବାରୁ ଏହି ଶାପ ଉତ୍ତଳିତ କରନ୍ତୁ। ସ୍ୱା କହିଲେ, “ବଳି ଆରମ୍ଭରେ ଗଣପତିଙ୍କୁ ପୂଜା କରାଯାଇନଥିଲା, ଏହି ଅପୂର୍ବ ବିଘ୍ନ ମୋ ରୋଷରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି। ମୋର କଥା କଦାପି ଅସତ୍ୟ ହେଉନାହିଁ; ତେଣୁ ତୁମେ ସମସ୍ତେ ତୁମ ଅଂଶରେ ଅବୋଧ ହେଇ ନଦୀ ହେବା। ଆମେ ଦୁଇ ଦ୍ୱିତୀୟା ମଧ୍ୟ ନଦୀ ହେଇ ପଶ୍ଚିମ ଦିଗକୁ ବହିବା।" ନାରଦ କହିଲେ, ଏହି କଥା ଶୁଣି ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ, ମହେଶ୍ଵର ଅବୋଧ ହେଇ ତାଙ୍କ ଅଂଶରେ ନଦୀ ହେଲେ। ବିଷ୍ଣୁ କୃଷ୍ଣା ନଦୀ, ମହେଶ୍ଵର ବେଣୀ ନଦୀ, ବ୍ରହ୍ମା କକୁଦ୍ମିନୀ-ଗଙ୍ଗା ହେଲେ। ଦେବତାମାନେ ଓ ତାଙ୍କ ପିତାମାନେ ତାଙ୍କ ଅଂଶରେ ଅବୋଧ ହେଇ ସହ୍ୟ ପର୍ବତ ଶିଖରରୁ ଅଲଗା ଅଲଗା ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ନଦୀ ହେଲେ। ଦେବତାମାନେ ଦିବ୍ୟ ଅଂଶରେ ପୂର୍ବ ଦିଗକୁ ବହିଲେ; ଗାୟତ୍ରୀ ଓ ସ୍ୱା ପଶ୍ଚିମ ଦିଗକୁ ବହିଲେ। ଯୋଗ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଦୁଇ ନଦୀ ସାବିତ୍ରୀ ନାମରେ ପରିଚିତ ହେଲେ; ବ୍ରହ୍ମା ଏଠି ବଳିରେ ହରି ଓ ହରାଙ୍କୁ ବସାଇଲେ। ଦୁଇ ଦେବତା ଅତିଶୟ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରୂପରେ ନଦୀ ଭାବେ ପରିଚିତ ହେଲେ; ତାଙ୍କ ମହତ୍ତ୍ୱକୁ ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କ ଅଂଶରେ ନଦୀ ହେଲେ, ଏବଂ ଏହି ନଦୀମାନେ ଅବଶେଷ ରହିଛନ୍ତି। ଯେଉଁଠି କୃଷ୍ଣା ନଦୀର ଉତ୍ପତ୍ତି କଥା ଶୁଣିବା କିମ୍ବା ଭକ୍ତିଭାବରେ ପଠିବା, ତାହାର ଦର୍ଶନ କିମ୍ବା ସ୍ନାନ କରିବାର ଫଳ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟର ଫଳ ଦେଇଥାଏ। ଏହିପରି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ କୃଷ୍ଣା ଓ ବେଣୀ ମହତ୍ତ୍ୱ ବର୍ଣ୍ନନା ଶତାଧିକ ଅଧ୍ୟାୟ ପଦ୍ମ ପୁରାଣର କାର୍ତ୍ତିକ ମହାତ୍ମ୍ୟରେ ସତ୍ୟଭାମା ସଂବାଦରେ ସମାପ୍ତ ହେଲା। ଏଉଁପରେ ଈଶ୍ୱର କହିଲେ, “ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭକ୍ତ, ମାଘ ମାସରେ ସ୍ନାନ କରିବାର ମହତ୍ତ୍ୱ ଶୁଣ। ଏହି ପୃଥିବୀରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଭକ୍ତ ତୁମ ପରି ଅନ୍ୟ କେହି ନାହିଁ। ଚକ୍ରତୀର୍ଥରେ ହରିଙ୍କୁ କିମ୍ବା ମଥୁରାରେ କେଶବଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ମାଘ ସ୍ନାନର ସମାନ ଫଳ ମିଳେ। ଯିଏ ନିୟମିତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ, ଶାନ୍ତ ମନ ଓ ଉତ୍ତମ ଆଚରଣ ସହିତ ମାଘରେ ସ୍ନାନ କରେ, ସେ ଏହି ଲୋକରେ ପୁନର୍ଭବ ନାହିଁ। ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କହିଲେ, “ମୁଁ ତୁମ ସାମ୍ନାରେ ଶୁକାରର ମହତ୍ତ୍ୱ କହିବି, ଯାହା ଜାଣିଲେ ମୋର ସାନିଧ୍ୟ ସଦା ମିଳେ।" ସୂତ କହିଲେ, ଏପରି କହି ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ସତ୍ୟାଙ୍କୁ ବହୁ ପ୍ରକାରରେ ଗାଇଲେ; ମୁଁ ଏହି କଥା ଏବେ କହିବି, ଶୁଣନ୍ତୁ ତପସ୍ୱୀମାନେ। ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କହିଲେ, “ଶୁକାରରେ ହରିଙ୍କ ମନ୍ଦିର ପାଞ୍ଚ ଯୋଜନ ବ୍ୟାପି, ଏଠି ଥିବା ଗଧା ମଧ୍ୟ ଚାରି ଭୁଜା ହେଉଛି। ଶୁକାରର ମାପ ତିନି ହଜାର ହାତ, ତିନି ଶହ ହାତ, ଓ ତିନି ହାତ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ।