ଏକ ସମୟର କଥା, ଏକ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ମନୁଷ୍ୟ ତାଙ୍କର କୃଷି କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ବଳଦ ଚଲାଉଥିଲେ, ଯଦି ସମ୍ଭବ ନ ହୁଏ, ସେ ତିନିଟି ବଳଦ ବ୍ୟବହାର କରିଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ସେ କେବେ ବଳଦମାନେକୁ ବିଶ୍ରାମ ବିନା କାମ କରାଉଥିଲେ ନାହିଁ। ସେ ତାଙ୍କୁ ଅକଟା ଘାସ ଉପରେ ଚରାଇଥିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ଚୋର କିମ୍ବା ବାଘର ଭୟ ନଥିଲା। ସେ ସବୁବେଳେ ବଳଦମାନେ ଯେତେ ଇଚ୍ଛା କରନ୍ତି, ସେତେ ଚାରା ଦେଇ ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ଭାବେ ତାଙ୍କୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରୁଥିଲେ। ବଳଦମାନେ ପାଇଁ ସେ ଏକ ସୁବ୍ୟବସ୍ଥିତ ଗୋଶାଳା ତିଆରି କରିଥିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ କୌଣସି ବାଧା ନଥିଲା। ସେ ସବୁବେଳେ ଗୋମୟ, ଗୋମୁତ୍ର ଓ ଅବଶିଷ୍ଟ ଦ୍ରବ୍ୟ ପାଖରେ ରଖିବାକୁ ଏଡ଼ାଇଥିଲେ; ଗୋଶାଳା କିମ୍ବା ଦେବତାମାନଙ୍କ ନିବାସରେ କେବେ ଅପବିତ୍ର ଜିନିଷ ଫେଙ୍କୁଥିଲେ ନାହିଁ। ଜ୍ଞାନୀ ଲୋକେ ନିଜ ପାଇଁ ଯଥୋଚିତ ଶୟନ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରି, ଏହା ସମତଳ, ଶୀତ, ବାୟୁ ଓ ଧୂଳିରୁ ମୁକ୍ତ ରହିଛି କି ନାହିଁ, ଏହି ବିଷୟ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଦେଖୁଥିଲେ। ସେ ଗୋମାତାଙ୍କୁ ନିଜ ପ୍ରାଣ ସମାନ ଭାବିଥିଲେ; ତାଙ୍କ ଶରୀରରେ ଯେଉଁ ସୁଖ କିମ୍ବା ଦୁଃଖ ଅନୁଭବ ହୁଏ, ସେ ନିଜ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଏହି ଅନୁଭୂତି ହୁଏ ବୋଲି ଭାବିଥିଲେ। ଏହି ପଦ୍ଧତିରେ ଯେଉଁଠି ଲୋକେ କୃଷି କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ବଳଦ ବ୍ୟବହାର ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପନ୍ନ ଅପରାଧରେ ଲିପ୍ତ ହୁଏନାହାନ୍ତି, ବରଂ ସମୃଦ୍ଧି ଲାଭ କରନ୍ତି। ଯେଉଁମାନେ ଦୁର୍ବଳ, ରୋଗାକ୍ରାନ୍ତ, ଅତି ଛୋଟ କିମ୍ବା ବୃଦ୍ଧ ବଳଦକୁ କଷ୍ଟ ଦିଅନ୍ତି, ସେମାନେ ଗୋହତ୍ୟା ପାପରେ ଲିପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି। ଦୁର୍ବଳ କିମ୍ବା ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବଳଦକୁ ଅସମାନ ଭାବେ ଚଲାଇଲେ ମଧ୍ୟ ଏହି ପାପ ଲାଗେ। ଯେଉଁମାନେ ବଳଦକୁ କ୍ଷେତ୍ର ଚାଷ ନ କରି ମଧ୍ୟ କାମ କରାନ୍ତି, କିମ୍ବା ଘାସ ଖାଇବା, ପାଣି ପିଇବା ରୋକନ୍ତି, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଗୋହତ୍ୟା ପାପରେ ଲିପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି। ଯେଉଁଦିନ ଦକ୍ଷିଣାୟନ, ଉତ୍ତରାୟନ, ପୂର୍ଣ୍ଣିମା, ଅମାବାସ୍ୟା ମତିରେ ଗୋମାତାକୁ ଚାଷ କାମରେ ଲାଗାଏ, ସେ ଦଶ ହଜାର ଗୋହତ୍ୟା ପାପ ପାଏ। ଏହି ଦିନଗୁଡ଼ିକରେ ଯେଉଁମାନେ ଗୋମାତାଙ୍କୁ ଧଳା, ବିବିଧ ରଙ୍ଗର ଦ୍ରବ୍ୟ, କାଜଳ, ଫୁଲ, ତେଲ ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଅକ୍ଷୟ ସ୍ୱର୍ଗ ଲାଭ କରନ୍ତି। ପ୍ରତିଦିନ ଯେଉଁମାନେ ଅନ୍ୟର ଗୋମାତାକୁ ଏକ ମୁଠି ଘାସ ଦିଅନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ସମସ୍ତ ପାପ ନାଶ ହୁଏ ଓ ନିରନ୍ତର ସ୍ୱର୍ଗ ସୁଖ ମିଳେ। ଯେପରି ବ୍ରାହ୍ମଣ ପୂଜ୍ୟ, ସେପରି ଗୋମାତା ମଧ୍ୟ; ପୂଜାର ଫଳ ଉଭୟ ପାଇଁ ସମାନ। ବ୍ରାହ୍ମଣ ମାନବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଗୋମାତା ପଶୁମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ଏଠି ନାରଦ ଜିଜ୍ଞାସା କଲେ: “ହେ ପାପରହିତ, ଆପଣ କହିଛନ୍ତି ବ୍ରାହ୍ମଣ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ମୁଖରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଛନ୍ତି, ତେବେ ଗୋମାତା କିପରି ସେମାନଙ୍କ ସମାନ ହେଲେ? ଏହା ଆମକୁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଲାଗୁଛି।” ତାହାପରେ ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ: “ନାରଦ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ଗୋମାତାଙ୍କ ଏକତ୍ୱ ଆସଲ କଥା ଶୁଣ। ପୁରାତନ ଦିନରେ ଏକ ଦୀପ୍ତିମାନ ଦ୍ରବ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ମୁଖରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିଲା; ଏହାର ଚାରି ଭାଗରୁ ବେଦ, ଅଗ୍ନି, ଗୋମାତା ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ପ୍ରଥମେ ବେଦ ଓ ଅଗ୍ନି, ପରେ ଗୋମାତା ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଆଲଗା ଭାବେ ଜନ୍ମିଲେ। ମୁଁ ଚାରି ବେଦ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଲୋକ ଓ ଭୂବନର ରକ୍ଷା ପାଇଁ ଏହି ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିଥିଲି। ଅଗ୍ନି ଦେବତାଙ୍କ ପାଇଁ ହବି ଗ୍ରହଣ କରେ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ମଧ୍ୟ ଏହି କାମ କରନ୍ତି; ଘୃତ ଗୋମାତାରୁ ଆସେ, ଏହି ସମସ୍ତ ତାଙ୍କଠାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ। ଏହି ଚାରି ମହାତ୍ତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଉତ୍ସ ନଥିଲେ, ସମସ୍ତ ଚରାଚର ଜଗତ ବିନାଶ ହୋଇଯାଏ। ଏମିତି ଏହି ଚାରି ଉପରେ ଲୋକ ତାଙ୍କର ସ୍ୱଭାବ ଦ୍ୱାରା ଅବିଚଳ ରହିଥାଏ; ଏହା ବ୍ରହ୍ମ ସ୍ୱରୂପ, ତାଙ୍କୁ ସଦା ବ୍ରହ୍ମମୟ ଭାବରେ ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ। ଏହି କାରଣରୁ, ଗୋମାତା ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଦେବତା ଓ ଅସୁରମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ପୂଜ୍ୟ; ସେ ଉତ୍ତମ, ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ, ସତ୍ୟ ଓ ଗୁଣର ନିଧି। ସେ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ଦେହ ରୂପିଣୀ, ସମସ୍ତ ଜୀବପ୍ରତି ଦୟାମୟୀ; ମୁଁ ଏହି ଗୋମାତାକୁ ନିର୍ମାଣ କରିଛି ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ ପୋଷଣ ପାଇଁ। ଏହିପରି ମୁଁ ଉତ୍ତମ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଇଛି: ଏକ ଜନ୍ମରେ ମୁକ୍ତି ନିଶ୍ଚିତ। ଏଠି ଯେଉଁ ଗୋମାତାମାନେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ମୋ ନିବାସକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି; ତାଙ୍କ ଶରୀରରେ କେବଳ ଅଳ୍ପ ପାପ ଅବଶିଷ୍ଟ ରହିଥାଏ। ଦେବୀ ଗୌରୀ, ଗୋମାତା ଧେନୁକା, ଦେବତାମାନେ ତ୍ରିଶକ୍ତି ମୂଳ ଦେବୀ; ତାଙ୍କର କୃପାରେ ଯଜ୍ଞର ଉତ୍ପତ୍ତି ହୋଇଛି। ଗୋମାତାଙ୍କର ମୂତ୍ର, ମୟ, ଦୁଧ, ଦହି, ଘୃତ—ଏହି ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର ଦ୍ରବ୍ୟ ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱକୁ ପବିତ୍ର କରେ। ଏହି ଦ୍ରବ୍ୟ ସେବନ କଲେ ଦେହରେ ପାପ ରହେନାହିଁ; ଏହି କାରଣରୁ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଲୋକେ ସଦା ଘୃତ, ଦହି, ଦୁଧ ଭୋଜନ କରନ୍ତି। ସମସ୍ତ ଦ୍ରବ୍ୟ ମଧ୍ୟରୁ ଗୋମାତା ଉତ୍ପନ୍ନ ଦ୍ରବ୍ୟ ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ପବିତ୍ର; ଯେଉଁମାନେ ଏହି ଭୋଜନ ନ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ଦେହ ଅପବିତ୍ର ହୁଏ। ଖାଦ୍ୟ ଓ ପାନ୍ୟ ପାଞ୍ଚ ରାତିରେ ପଚେ, ଦୁଧ ସାତ ରାତିରେ, ଦହି କୁ ଏକୋଇ ରାତିରେ, ଘୃତ ଏକ ମାସରେ ପଚେ। କିନ୍ତୁ ଯେଉଁମାନେ ଏକ ମାସ ଧରି ଗୋମାତା ଉତ୍ପନ୍ନ ଦ୍ରବ୍ୟ ନ ଖାଇ ଅନ୍ୟ ଖାଦ୍ୟ ଖାନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ଖାଦ୍ୟ ପିତୃମାନେ ଭୋଗ କରନ୍ତି। ଉତ୍ତମ ଏବଂ ପବିତ୍ର ଖାଦ୍ୟ ହେଉଛି ଭଲଭାବେ ଧୋଇଥିବା ଚାଉଳ ଦ୍ୱାରା ପାକାଯାଇଥିବା ଖାଦ୍ୟ—ଏହା ଭୋଜନ କଲେ କୋଟି କୋଟି ଗୁଣା ଫଳ ମିଳେ। ଶାସ୍ତ୍ରରେ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଅନ୍ୟ ଜିନିଷ ଯେଉଁଠି ନିବେଦନ କରାଯାଏ, ତାହା ଭୋଜନ କଲେ କୃତ୍ୟର ଫଳ ଲକ୍ଷ ଗୁଣି ହୁଏ। ଯେଉଁ ଅନ୍ନ ଦ୍ୱାରା ଫଳ ମିଳେ, ସେହି ଫଳ ଗୋମାତା ଉତ୍ପନ୍ନ ଦ୍ରବ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ହୁଏ; ଏହି କାରଣରୁ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟରେ, ସମସ୍ତ ଯୁଗରେ ଗୋମାତା ପ୍ରଶଂସାର୍ହ। ସେ ସଦା, ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛାରେ ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ, କାମ, ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥାନ୍ତି। ନାରଦ ପଚାରିଲେ: “କେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟ ଓ କିପରି କରିଲେ ଉତ୍ତମ ଫଳ ମିଳେ?” ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ: “ଗୋମାତାମାନଙ୍କ ଝୁଣ୍ଡକୁ ଏକ ପରିକ୍ରମା କରି ନମସ୍କାର କଲେ, ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ଓ ଅକ୍ଷୟ ସ୍ୱର୍ଗ ମିଳେ; ଯେପରି ଦେବଗୁରୁ କିମ୍ବା ମାଧବଙ୍କୁ ପୂଜା କରାଯାଏ।