ଏକ ସମୟର କଥା, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ବିଷୟରେ ଏହିପରି ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ଉପଦେଶ ଦିଆଯାଇଛି—ଯଦି କୌଣସି ବ୍ରାହ୍ମଣ ମନ୍ତ୍ର ଓ ବ୍ରତର ଅଭାବରେ ଅଛନ୍ତି, ଅପେକ୍ଷାକୃତ ଦ୍ୱେଦିକ ଜ୍ଞାନ ଓ ଗୁଣ ରହିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଏବଂ ଯଜ୍ଞ ଓ ଦାନ ଦ୍ୱାରା ମୁକ୍ତି ମିଳିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ନିମ୍ନତମ ଥର ବ୍ରାହ୍ମଣ ଅଟୁ। ଏହିପରି ପାଞ୍ଚ ବ୍ରାହ୍ମଣ ମଧ୍ୟ ନିମ୍ନତମ ହେବାର ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି: ଯେଉଁମାନେ ଲୋଭ ନିମିତ୍ତରେ ଯଜ୍ଞ କରନ୍ତି, ଦେବତା, ତାରା, ଗ୍ରାମ ନିମିତ୍ତରେ ଯଜ୍ଞ କରନ୍ତି, ଓ ଅନ୍ୟର ପତ୍ନୀ ସହ ସଂଯୁକ୍ତ ରହନ୍ତି—ଏହି ପାଞ୍ଚ ନିମ୍ନତମ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଅଟୁ। ଏହିପରି ବ୍ରାହ୍ମଣ ମନ୍ତ୍ର ଶୁଦ୍ଧି ନାହିଁ, ଶୁଚିତ୍ୱ ଓ ନିଗ୍ରହ ନାହିଁ, ବ୍ୟର୍ଥ ଭୋଜନ କରନ୍ତି, ଦୁଷ୍ଟ ସ୍ୱଭାବର ଅଟନ୍ତି—ତେଣୁ ସେମାନେ ନିମ୍ନତମ ଅଟନ୍ତି। ଯେଉଁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ମୂଢ଼, ଚୋରି କରିବାକୁ ଉଦ୍ୟତ, ଧର୍ମ ହୀନ, ଭ୍ରମ ମାର୍ଗରେ ଚଲନ୍ତି—ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ନିମ୍ନତମ ଅଟନ୍ତି। ଯେଉଁମାନେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଆଦି କ୍ରିୟା ଅନୁଷ୍ଠାନ କରନ୍ତି ନାହିଁ, ଗୁରୁ ସେବା କରନ୍ତି ନାହିଁ, ମନ୍ତ୍ର ହୀନ, ସୀମା ଉଲ୍ଲଂଘନ କରନ୍ତି—ସେମାନେ ସବୁଠାରୁ ନିମ୍ନତମ ଅଟନ୍ତି। ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ସହ କଥା ହେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ସେମାନେ ସବୁ ନରକରେ ପତିତ ହେବେ, ଅଶୁଚି, ଦୁଷ୍ଟ ଚରିତ୍ର, ସବୁଠାରେ ପୂଜାଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ। ଦ୍ୱିଜାତି ଯେଉଁମାନେ ତଳୱାର ଦ୍ୱାରା ଜୀବିକା କମାନ୍ତି, ଦାସ ହେବା, ଗୋ ଚାଳନାରେ ଆନନ୍ଦ ପାନ୍ତି, କୌଶଳ ଦ୍ୱାରା ଜୀବିକା କମାନ୍ତି, ଗୁଣ୍ଡ ଓ ଦଳର ସଦସ୍ୟ ଅଟନ୍ତି—ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ନିମ୍ନତମ। ଯେଉଁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଜାଦୁ କରନ୍ତି, ଶିଶୁ ବିକ୍ରୟ କରିବାକୁ, ଅନ୍ୟଜାତି ମଧ୍ୟରେ ଅଶ୍ରୟ ନେନ୍ତି, ଅକୃତଜ୍ଞ, ଗୁରୁ ହତ୍ୟା କରନ୍ତି—ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ନିମ୍ନତମ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଅଟନ୍ତି। ଅପବ୍ରତ୍ତି, ଧର୍ମ ନିନ୍ଦା, ବିଭାଜନ କରିବା, ନାସ୍ତିକ ଚରିତ୍ର—ଏହି ଦ୍ୱିଜାତି ମନ୍ୟ ମଧ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମନ୍ଦ୍ୱେଷୀ। ତଥାପି, ବ୍ରାହ୍ମଣ କେହିଁ ଅବସ୍ଥାରେ ହତ୍ୟା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଏହା କରିଲେ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟାର ଦୋଷ ଲାଗିଯାଏ। ଅପବ୍ରତ୍ତି, ଦେଶୀ, ଚଣ୍ଡାଳ, ଦୁଇ ପିତାମାତାରୁ ପତିତ—ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ହତ୍ୟା ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ। ଏକ ଦ୍ୱିଜାତି ନିଜେ ଅନ୍ୟ ଜାତିର ମହିଳା ସହ ଯାଇଥିଲେ, ନିଷିଦ୍ଧ ଖାଦ୍ୟ ଖାଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଦ୍ୱିଜାତି ଭାବ ନଷ୍ଟ ହୋଇନାହିଁ; ସେ ପୁଣ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ପୁନଃ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହେବେ। ନାରଦ ଏହିପରି ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—ଯଦି କୌଣସି ବ୍ରାହ୍ମଣ ଏପରି ଦୁଷ୍ଟ କର୍ମ କରିଥିଲେ, ପରେ ଶୁଭ କର୍ମ କଲେ, ସେ କେଉଁ ଫଳ ପାଇବେ? ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ସମସ୍ତ ପାପ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ପରେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିଗ୍ରହ କଲେ, ସେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ପୁନଃ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହେବେ। ଏଥିରେ, ପ୍ରାଚୀନ ଏକ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଓ ମନୋହର କଥା କହିବି: ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଥିଲେ, ତାଙ୍କର ଏକ ଯୁବକ ପୁଅ ଥିଲା। ଯୁବାବସ୍ଥା, ମୋହ ଓ ପୂର୍ବ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା, ସେ ଏକ ଚଣ୍ଡାଳୀ ମହିଳା ପାଖକୁ ଗଲେ ଓ ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟ ହେଲେ। ସେ ତାଙ୍କ ସହ ପୁଅ ଓ ଝିଅ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ, ନିଜ ଘର ଛାଡ଼ି, ଦୀର୍ଘ ସମୟ ତାଙ୍କର ଘରେ ରହିଲେ। ସେ ଅନ୍ୟ ଖାଦ୍ୟ ଖାଇବାକୁ ଚାହିଲେ ନାହିଁ, ମଦ୍ୟ ପାନରେ ଘୃଣା କଲେ; କିନ୍ତୁ ଚଣ୍ଡାଳୀ ମହିଳା ସେଠିଁ ମଦ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟ ଖାଦ୍ୟ ଦେବାକୁ ବାଧ୍ୟ କରୁଥିଲେ। ସେ ମହିଳାକୁ କହିଲେ—'ମୋର ପବିତ୍ରତାର କଥା କହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଏହା ଶୁଣିଲେ ମୋତେ ଘୃଣା ଆସେ।' ଏକ ଦିନ, ଶିକାର କରି ଥକି, ଦିନକୁ ଘରେ ଶୁଇ ଥିଲେ; ଚଣ୍ଡାଳୀ ମହିଳା ହସି ହସି ମଦ୍ୟ ମୁହଁରେ ଦେଇଦେଲେ। ଏହି ସମୟରେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଘର ପ୍ରାଙ୍ଗଣରୁ ଆଗ୍ନି ଚାରିପାଖରେ ବିସ୍ତାରିତ ହେଲା; ଧୂଆଁ ମୁଣ୍ଡ ନେଇ ଶିକାର କରିଲା ଘର ଓ ଧନ ଦହିଦେଲା। ବ୍ରାହ୍ମଣ ଦୁଃଖରେ କାନ୍ଦି କାନ୍ଦି ଉଠିଲେ, ଶୋକ ଶେଷ କରି, ଦୂର୍ଗତିର କାରଣ ଅନ୍ୱେଷଣ କଲେ—'ଏହି ଆଗ୍ନି କେଉଁଠୁ ଆସିଲା? ମୋ ଘର କିପରି ଦହିଗଲା?' ତେବେ ଆକାଶରୁ ତାଙ୍କର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ନିଜେ କଥା କହିଲା। ଏହି ଘଟଣା ଶୁଣି ବ୍ରାହ୍ମଣ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ; ପୁନଃ ଚିନ୍ତା କରିବା ସମୟରେ ଆକାଶରୁ ତାଙ୍କର ଉପକାରର ଶବ୍ଦ ଆସିଲା—'ତୁମର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ନଷ୍ଟ ହୋଇଛି, ବ୍ରାହ୍ମଣ; ତେଣୁ ଧର୍ମ ଅନୁଷ୍ଠାନ କର।' ଏହିପରି ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ବ୍ରାହ୍ମଣ ନିଜ ଉପକାର ନିମିତ୍ତ ବିଶିଷ୍ଟ ଋଷିମାନଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ ଓ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ। ସମସ୍ତ ଋଷି ତାଙ୍କୁ କହିଲେ—'ଦାନର ଧର୍ମ ଅନୁଷ୍ଠାନ କର। ବ୍ରତ ଓ ନିୟମ ଦ୍ୱାରା ବ୍ରାହ୍ମଣ ଏହିପରି ପାପରୁ ଶୁଧ୍ଧ ହୋଇପାରନ୍ତି।' 'ଶାସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଶୁଧ୍ଧି ବ୍ରତ, ଚାନ୍ଦ୍ରାୟଣ, କୃଚ୍ଛ୍ର, ତପ୍ତ କୃଚ୍ଛ୍ର, ପ୍ରାଜାପତ୍ୟ ଓ ଦିବ୍ୟ ତପସ୍ୟା ଶୀଘ୍ର କର; ତ୍ରୁଟି ନିବୃତି ପାଇଁ ତୀର୍ଥ କୁ ଯାଇ, ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କୁ ପୂଜା କର।' 'ତୀର୍ଥ ଓ ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ତୁମର ପାପ ଶୀଘ୍ର ନଷ୍ଟ ହେବ; ତୁମେ ପୁନଃ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହେବେ। ଏହିପରି ଏକ ପ୍ରାଚୀନ କଥା ଶୁଣ।' 'ଏକଦା, ଖାଦ୍ୟ ନିମିତ୍ତ, ଭଗିନୀ ଭୂତି ଗରୁଡ଼, ଭିନ୍ନାଟାପୁତ୍ର, ବାହାରିଗଲେ; ଏକ ନବଜାତ ପକ୍ଷୀ ମଧ୍ୟ ଡିମ୍ବ ଛାଡ଼ି ବାହାରିଥିଲା।' 'ସେ ପକ୍ଷୀ ଭୋକରେ ମାକୁ କହିଲା—'ମୋତେ ଖାଇବା ପାଇଁ କିଛି ଦିଅ।' ତାପରେ ଗରୁଡ଼ଙ୍କୁ ଦେଖିଲା, ଗରୁଡ଼ ପର୍ବତ ସମ ଶକ୍ତିଶାଳୀ।' 'ମା ତାଙ୍କୁ କହିଲେ—'ମୁଁ ତୁମର ଭୋକ ଶାନ୍ତ କରିପାରିବି ନାହିଁ; ତୁମର ପିତା ଲୌହିତ୍ୟ ନଦୀର ଉତ୍ତର କୂଳରେ ତପସ୍ୟା କରୁଛନ୍ତି; ତାଙ୍କର ନାମ କଶ୍ୟପ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ସମସ୍ତ ଜନଙ୍କ ଆଦିପୁରୁଷ।' 'ତାଙ୍କୁ ଯାଇ ଚାହିଁ ଆଶୀର୍ବାଦ ନିଅ; ତାଙ୍କର ଉପଦେଶରେ ତୁମର ଭୋକ ଶାନ୍ତ ହେବ।' ମାର୍ ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ବିନତାପୁତ୍ର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ତୁରନ୍ତ ପିତାଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ। ପିତା କଶ୍ୟପଙ୍କୁ ଦେଖି, ପକ୍ଷୀ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ କହିଲେ—'ମୁଁ ତୁମର ପୁଅ, ଖାଦ୍ୟ ଚାହିଁ ଆସିଛି, ଭୋକରେ ପୀଡିତ, ମୋତେ ଖାଇବାକୁ ଦିଅ।' ତାପରେ କଶ୍ୟପ ଧ୍ୟାନରେ ଯାଇ, ବିନତାପୁତ୍ର ପରିଚୟ ପାଇ, ପ୍ରେମରେ କହିଲେ—'ନଦୀ କୂଳରେ ଅସଂଖ୍ୟ ଦୁଷ୍ଟ ନିଷାଦ ଅଛନ୍ତି; ସେମାନେ ଖାଇ ତୁମେ ଆନନ୍ଦ ହେଉ।