ନାରଦ ଭଗବାନଙ୍କୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାଭାବରେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ: “ହେ ଦେବତାମନ୍ୟର ମୁକ୍ୟ, ଆପଣଙ୍କର କୃପାରେ ମୁଁ ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ କିଏ ଅଟେ, ଜାଣିପାରିଛି। ଏବେ ଦୟାକରି କହନ୍ତୁ, କିପରି କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ସବୁଠାରୁ ନିମ୍ନ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଚିହ୍ନିପାରିବି?” ନାରଦଙ୍କର ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ ଶୁଣି ବ୍ରହ୍ମା ଉତ୍ତର ଦେଲେ, “ଦଶ ପ୍ରକାରର ନିମ୍ନନ୍ତୁ ଶ୍ନାନ ଓ ଜଳ ଦାନ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦାନ କ୍ରିୟା ଦ୍ୱାରା ମୁକ୍ତି ମିଳେ। କିନ୍ତୁ ଯେଉଁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ସନ୍ଧ୍ୟାବନ୍ଦନ ଓ ଅନୁଷ୍ଠାନ ଅନୁଷ୍ଠାନରେ ଅବହେଳା କରେ, ସେ ସବୁଠାରୁ ନିମ୍ନ ବ୍ରାହ୍ମଣ। ଦେବପୂଜା, ବ୍ରତ, ବେଦାଧ୍ୟୟନ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କ୍ରିୟା ଦ୍ୱାରା ମୁକ୍ତି ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ସନ୍ଧ୍ୟାବନ୍ଦନ ଅବହେଳା କରିଥିଲେ ସେ ନିମ୍ନ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଅଟେ। ସତ୍ୟ, ପବିତ୍ରତା, ଜ୍ଞାନାଗ୍ନିରେ ହୋମ ଓ ଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ପାଞ୍ଚ ପ୍ରକାରର ଶ୍ନାନ ବିଶିଷ୍ଟ ଋଷିମାନେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିଛନ୍ତି। ଏହି ପାଞ୍ଚ ଶ୍ନାନ ହେଉଛି: ଅଗ୍ନି ଶ୍ନାନ, ଜଳ ଶ୍ନାନ, ବ୍ରହ୍ମ ଶ୍ନାନ, ବାୟୁ ଶ୍ନାନ ଓ ଦିବ୍ୟ ଶ୍ନାନ। ଭସ୍ମ ଦ୍ୱାରା ଶ୍ନାନ କରିଲେ ଅଗ୍ନି ଶ୍ନାନ, ପାଣିରେ ଶ୍ନାନ କରିଲେ ଜଳ ଶ୍ନାନ। ‘ଆପୋହିଷ୍ଠ’ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରିଲେ ବ୍ରହ୍ମ ଶ୍ନାନ, ଗୋଧୂଳି ଦ୍ୱାରା ବାୟୁ ଶ୍ନାନ, ଦିବ୍ୟ ଜଳ (ସୂର୍ଯ୍ୟ, ବର୍ଷା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ) ଦ୍ୱାରା ଦିବ୍ୟ ଶ୍ନାନ। ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଏହି ଶ୍ନାନ କରିଲେ ତୀର୍ଥ ନୂତନ ଶ୍ନାନର ଫଳ ମିଳେ। ତୁଳସୀ ପତ୍ର, ଶାଳଗ୍ରାମ ଶିଳା, ଗୋର ଶିଙ୍ଗ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଚରଣ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରାପ୍ତ ଜଳ, ବିଶେଷତଃ ଗୁରୁଙ୍କ ଚରଣ ଦ୍ୱାରା ଆସିଥିବା ଜଳ, ପ୍ରଥାନୁସାରେ ସବୁଠାରୁ ଶୁଦ୍ଧ ହେବାକୁ ଗଣାଯାଏ। ତ୍ୟାଗ, ତୀର୍ଥ, ଯଜ୍ଞ, ବ୍ରତ, ହୋମ ଦ୍ୱାରା ଯେଉଁ ଫଳ ମିଳେ, ସେହି ଫଳ ଏହି ଶ୍ନାନ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ମିଳେ। ପିତୃଦେବତାଙ୍କୁ ଜଳ ଦାନ କରିଲେ ପିତୃ ଋଣରୁ ସଦା ମୁକ୍ତି ମିଳେ; ପିତୃହନନ୍ତା ନରକକୁ ଯାଏ, ଏବଂ ସନ୍ଧ୍ୟାବନ୍ଦନ ଅବହେଳାକାରୀ ବ୍ରାହ୍ମଣହନନ୍ତା ଅଟେ। ଯିଏ ମନ୍ତ୍ର ଓ ବ୍ରତ ଶୂନ୍ୟ, ବେଦ ଜ୍ଞାନ ଓ ଗୁଣରେ ଯୁକ୍ତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଯଜ୍ଞ ଓ ଦାନ ଦ୍ୱାରା ମୁକ୍ତି ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ସବୁଠାରୁ ନିମ୍ନ ବ୍ରାହ୍ମଣ। ଯିଏ ଭୌତିକ ଲାଭ ପାଇଁ ଯଜ୍ଞ କରେ, ଦେବ, ନକ୍ଷତ୍ର, ଗ୍ରାମ ପାଇଁ ଯଜ୍ଞ କରେ, ଅନ୍ୟଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ ଆସକ୍ତ ଅଟେ—ଏହି ପଞ୍ଚ ବ୍ରାହ୍ମଣ ନିମ୍ନ ଅଟେ। ଯିଏ ମନ୍ତ୍ର ସଂସ୍କାର ଶୂନ୍ୟ, ପବିତ୍ରତା ଓ ନିଗ୍ରହ ଶୂନ୍ୟ, ଅନବସ୍ଥାନ ଭୋଜନ କରେ, ଦୁଷ୍ଟ ସ୍ଵଭାବର ଅଟେ—ସେ ସବୁଠାରୁ ନିମ୍ନ। ଯିଏ ଅଜ୍ଞ, ଚୋରି କରେ, ଧର୍ମ ଶୂନ୍ୟ, ତ୍ୱତ୍ସ୍ଥ ମାର୍ଗ ଅନୁସରଣ କରେ—ସେ ସବୁଠାରୁ ନିମ୍ନ। ଯିଏ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଅନୁଷ୍ଠାନ ଅବହେଳା କରେ, ଗୁରୁ ସେବା ନ କରେ, ମନ୍ତ୍ର ଶୂନ୍ୟ, ସୀମା ଉଲ୍ଲଂଘନ କରେ—ସେ ସବୁଠାରୁ ନିମ୍ନ। ଏହି ପାପୀମାନେ ସହ କଥା ହେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ସେମାନେ ନରକକୁ ଯାଇଥିବେ। ସେମାନେ ଅଶୁଦ୍ଧ, ଦୁଷ୍ଟ ଚରିତ୍ର, ସମସ୍ତଠାରେ ପୂଜାଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ। ଯିଏ ତଳୱାର ଦ୍ୱାରା ଜୀବିକା କମାନ୍ତି, ଦାସ ଅଟେ, ଗୋ ଚାଳନାରେ ଆନନ୍ଦ ଅଟେ, ଶିଳ୍ପ କରି ଜୀବିକା କମାନ୍ତି, ଗୁଣ୍ଡଳୀ, ନାଟ୍ୟ ଦଳର ସଦସ୍ୟ—ସେମାନେ ନିମ୍ନ ବ୍ରାହ୍ମଣ। ଯିଏ ଶିଶୁ ବିକ୍ରୟ ପାଇଁ ମାୟା କରେ, ଚଣ୍ଡାଳ ମଧ୍ୟରେ ଆଶ୍ରୟ ନେଇଥିବେ, କୃତଘ୍ନ, ଗୁରୁ ହନନ୍ତା—ସେମାନେ ନିମ୍ନ ବ୍ରାହ୍ମଣ। ଯିଏ ଦୁଷ୍ଟ ଚରିତ୍ର, ପାଥ ଅନୁସରଣ କରେ, ଧର୍ମ ନିନ୍ଦା କରେ, ବିଭେଦ ଉତ୍ପନ୍ନ କରେ—ସେମାନେ ବ୍ରହ୍ମ ଦ୍ୱେଷୀ। ତଥାପି, କେହି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ କେବେ ମାରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ଯଦି ମାରିଲେ, ବ୍ରହ୍ମ ହନନ୍ତା ହେବାକୁ ପଡ଼ିବ। ଚଣ୍ଡାଳ, ବିଦେଶୀ, ଦୁଇ ପିତାମାତାରୁ ପତିତ, କେହି ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ବ୍ରାହ୍ମଣକୁ କେବେ ମାରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ସମସ୍ତ ଜାତିର ମହିଳାଙ୍କୁ ଗମନ କରିଲେ, ନିଷିଦ୍ଧ ଭୋଜନ କରିଲେ ମଧ୍ୟ, ଦ୍ୱିଜତ୍ୱ ନଷ୍ଟ ହେଉନାହିଁ; ପୁଣ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ବ୍ରାହ୍ମଣ ପୁନଃ ହେବାକୁ ସମର୍ଥ ଅଟେ। ନାରଦ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ: “ଏପରି ବିକୃତ କାର୍ଯ୍ୟ କରି, ପରେ ଯଦି ସେ ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ, ତାହାପରେ ସେ କେଉଁ ଫଳ ପାଏ?” ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ: “ସମସ୍ତ ପାପ କରି, ପରେ ଯଦି ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିଗ୍ରହ କରେ, ସେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହେବାକୁ ସମର୍ଥ ଅଟେ, ପୁନଃ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହେବାକୁ ପାରିବେ।” “ପୁତ୍ର, ଏକ ପ୍ରାଚୀନ ରୋମାଞ୍ଚକର ଏକ କଥା ଶୁଣ। ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଥିଲେ, ତାଙ୍କର ଏକ ଯୁବକ ପୁତ୍ର ଥିଲା। ଯୁବାବସ୍ଥା, ମୋହ ଓ ପୂର୍ବ କର୍ମର ପ୍ରଭାବରେ, ସେ ଏକ ଚଣ୍ଡାଳୀ ଜନାଣୀଙ୍କୁ ଗଲା ଏବଂ ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟ ହେଲା। ସେ ତାଙ୍କ ସହ ପୁଅ ଓ ଝିଅ ପ୍ରସବ କଲା, ନିଜ ପରିବାରକୁ ଛାଡ଼ି, ଚଣ୍ଡାଳୀଙ୍କ ଘରେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ରହିଲା। ସେ ଅନ୍ୟ ଖାଦ୍ୟ ଖାଇ ନଥିଲା, ମଦ୍ୟ ଦ୍ୱେଷ କରିଥିଲା; କିନ୍ତୁ ଚଣ୍ଡାଳୀ ସେଠି ସେକୁ ଅନ୍ୟ ଖାଦ୍ୟ ଓ ମଦ୍ୟ ଦିଅବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିଲେ। ସେ ଚଣ୍ଡାଳୀଙ୍କୁ କହିଲେ, “ମୋ ପ୍ରିୟ, ପବିତ୍ରତା ଉପରେ କଥା କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ଯେତେବେଳେ ତୁମେ ଏହି କଥା କହ, ମୋର ମନ ଅନିମ୍ନ ହୁଏ।” ଏକ ଦିନ ସେ ଶିକାର କରି ଥକି ଦିନେ ଘରେ ଘୁମିଗଲା; ଚଣ୍ଡାଳୀ ହସି ମଦ୍ୟ ନେଇ, ତାଙ୍କ ମୁଖରେ ଦେଲେ। ତାପରେ, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଘର ଆଗରୁ ଅଗ୍ନି ଚାରିପାଖରେ ଭସ୍ମିଭୂତ ହେଲା; ଧୂଆଁ ମୁଣ୍ଡି ଶିଖର ଅଗ୍ନି ଗୃହ ଓ ଧନ ଅନ୍ତ କରିଦେଲା। ବ୍ରାହ୍ମଣ ଦୁଃଖରେ ଚିତ୍କାର କରି ଉଠିଲେ, ଶୋକ କରିଲେ; ଶୋକ ଶେଷ ହେଲା ପରେ, ସେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “ଏହି ଅଗ୍ନି କେଉଁଠୁ ଆସିଲା, ମୋ ଘର କିପରି ଜଳିଗଲା?” ତେବେ ଆକାଶ ଠାରୁ ତାଙ୍କ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲା। ଏହି ଘଟଣା ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଚମତ୍କୃତ କଲା; ଚିନ୍ତା କରୁଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣକୁ ଆକାଶ ଠାରୁ ପୁନଃ ଶୁଭ କଥା ଶୁଣାଗଲା: “ତୁମର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ନଷ୍ଟ ହୋଇଛି, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ; ତେଣୁ ଧର୍ମ ଅନୁଷ୍ଠାନ କର।” ତାପରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ନିଜ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଋଷିମାନଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ ଏବଂ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ। ସମସ୍ତ ଋଷିମାନେ କହିଲେ, “ଦାନ ଧର୍ମ ଅନୁଷ୍ଠାନ କର। ବ୍ରତ ଓ ନିୟମ ଦ୍ୱାରା ବ୍ରାହ୍ମଣ ପାପରୁ ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇପାରନ୍ତି। ଶୁଦ୍ଧି ପାଇଁ ଶାସ୍ତ୍ର ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଚାନ୍ଦ୍ରାୟଣ, କୃଚ୍ଛ୍ର, ତପ୍ତ କୃଚ୍ଛ୍ର ବ୍ରତ ଉପାସନା କର।