ଏହି ଉପାଖ୍ୟାନରେ ଏକ ଧାର୍ମିକ ଆତ୍ମା, ଯିଏ ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ଶିବଙ୍କ ଦେହଧାରଣ କରିଛନ୍ତି, ସେ ମହାଯୋଗୀ ଓ ମହାଜ୍ଞାନୀ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମୁକ୍ତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ସନ୍ଧ୍ୟା ବେଳେ, ଯଥାର୍ଥ ଭାବେ ମନନ କରିବା ଉଚିତ—‘ଓଁ ଭୂଃ’ ହୃଦୟରେ, ‘ଓଁ ଭୁଵଃ’ ମୁଣ୍ଡରେ, ‘ଓଁ ସ୍ୱଃ’ ଶିର ଉପରେ, ‘ତତ୍ ସବିତୁର୍ ବରେଣ୍ୟମ୍’ ସରୀରରେ, ‘ଓଁ ଭର୍ଗୋ ଦେବସ୍ୟ ଧୀମହି’ ଦୃଷ୍ଟିରେ, ‘ଓଁ ଧୀୟୋ ୟୋ ନଃ ପ୍ରଚୋଦୟାତ୍’ ହାତରେ ସ୍ଥାପନ କରିବାକୁ କହାଯାଇଛି। ‘ଓଁ ଆପୋ ଜ୍ୟୋତି ରସ ଅମୃତଂ ବ୍ରହ୍ମ ଭୂର୍ଭୁଵଃ ସ୍ୱର୍ ଓଁ’—ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି କେବଳ ଜଳ ସ୍ପର୍ଶ କଲେ ମଧ୍ୟ, ସମସ୍ତ ପାପରୁ ଶୁଦ୍ଧି ହୁଏ ଓ ହରିଙ୍କୁ ପ୍ରାପ୍ତି ହୁଏ। ସପ୍ତ ବ୍ୟାହୃତି ଓ ଦ୍ୱାଦଶ ଓଁକାର ସହିତ, ସନ୍ଧ୍ୟା ବେଳେ ତିନିଥର ଶ୍ୱାସ ଧାରଣ କରି ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ପୂଜା କରି, ଚବିଶି ଅକ୍ଷର ସାବିତ୍ରୀ ମନ୍ତ୍ର ପଢିଲେ ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନ ଓ ବ୍ରହ୍ମତ୍ୱ ଲାଭ ହୁଏ। ଏବେ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଛଅ ଉଦର ଥିବା ଗାୟତ୍ରୀ ବିଷୟରେ କହିବି—ଏହାକୁ ଜାଣିଲେ ଦ୍ୱିଜଜନ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ବ୍ରହ୍ମପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରନ୍ତି। ଗାୟତ୍ରୀ ମନ୍ତ୍ର ହେଉଛି: “ଓଁ। ତତ୍ ସବିତୁର୍ ବରେଣ୍ୟଂ ଭର୍ଗୋ ଦେବସ୍ୟ ଧୀମହି। ଧୀୟୋ ୟୋ ନଃ ପ୍ରଚୋଦୟାତ୍।” ପଞ୍ଚମୁଖୀ ଗାୟତ୍ରୀ ରୂପ ହେଉଛି: ‘ଓଁ ଭୂଃ, ଓଁ ଭୁଵଃ, ଓଁ ସ୍ୱଃ, ଓଁ ମହଃ, ଓଁ ଜନଃ, ଓଁ ତପଃ, ଓଁ ସତ୍ୟମ୍। ଓଁ। ତତ୍ ସବିତୁର୍ ବରେଣ୍ୟଂ...’ ଏହି ଭାବେ ଗାୟତ୍ରୀ ଓ ବ୍ୟାହୃତି ସହିତ ନ୍ୟାସ କଲେ, ସମସ୍ତ ପାପ ମୁକ୍ତି ହୁଏ ଓ ବିଷ୍ଣୁ ସାୟୁଜ୍ୟ ଲାଭ ହୁଏ। ‘ଓଁ ଭୂଃ’ ପାଦରେ, ‘ଓଁ ଭୁଵଃ’ ଜାଘରେ, ‘ଓଁ ସ୍ୱଃ’ କଟିରେ, ‘ଓଁ ମହଃ’ ନାଭିରେ, ‘ଓଁ ଜନଃ’ ହୃଦୟରେ, ‘ଓଁ ତପଃ’ ହାତରେ, ‘ଓଁ ସତ୍ୟମ୍’ ମାଥାରେ, ଏବଂ ମୁଣ୍ଡରେ ଗାୟତ୍ରୀ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ନିୟମ ଅଛି। ଯେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଏହି ଜ୍ଞାନ ନଜାଣନ୍ତି, ସେମାନେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସବୁଠାରୁ ନିମ୍ନ; ସେମାନଙ୍କର ପାପ କ୍ଷୟ ହୁଏ ନାହିଁ, ଏବଂ ସେମାନେ ଅନେକ ଦାନ ଗ୍ରହଣ କରିଥାନ୍ତି। ଯିଏ ଏହି ଗାୟତ୍ରୀକୁ ସମସ୍ତ ବୀଜ ସହିତ ଜାଣିଛନ୍ତି, ସେ ଚାରି ବେଦ, ଯୋଗ ଓ ତ୍ରିପ୍ରକାର ଜପର ଜ୍ଞାନୀ ହୁଅନ୍ତି। ଏହି ଗାୟତ୍ରୀ ନଜାଣିଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣ ଶୂଦ୍ରଠାରୁ ମଧ୍ୟ ନିମ୍ନ; ସେମାନଙ୍କୁ ପିତୃତର୍ପଣ ଦିଆଯିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଏପରି ଅଜ୍ଞାନୀଙ୍କ ପାଇଁ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ଫଳହୀନ ହୁଏ, ଯେପରି ଶୁଦ୍ଧ ଫୁଲ ଅଶୁଦ୍ଧ ସ୍ଥାନରେ ରଖାଯାଇଛି। ଚାରି ବେଦ ଓ ଗାୟତ୍ରୀକୁ ମୁଁ ତୁଳନା କରିଥିଲି; ଗାୟତ୍ରୀ ଚାରି ବେଦ ଠାରୁ ଅଧିକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ଭାରୀ, ଏହା ମୁକ୍ତିଦାୟିନୀ ଭାବେ ସ୍ମୃତ। ଦଶ ଜନ୍ମ ଓ ଏକଶତ ବାର ଏହା ପୂର୍ବରୁ କରାଯାଇଛି। ଗାୟତ୍ରୀ ତିନି ଯୁଗ ଓ ହଜାର ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସଞ୍ଚିତ ପାପକୁ ନାଶ କରେ। ଯିଏ ସକାଳ ଓ ସନ୍ଧ୍ୟା ବେଳେ ମାଳାରେ ଗାୟତ୍ରୀ ଜପ କରନ୍ତି, ଯିଏ ଦ୍ୱିଜଜନ ଦିନର ତିନୋଟି ସନ୍ଧିରେ ଏକ ବର୍ଷ ଧରି ଗାୟତ୍ରୀ ଜପ କରନ୍ତି, ସେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଚାରି ବେଦର ଫଳ ପାଆନ୍ତି। ତାଙ୍କର କୋଟି କୋଟି ଜନ୍ମର ପାପ ନାଶ ହୁଏ; କେବଳ ଗାୟତ୍ରୀ ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ ମଧ୍ୟ ସମସ୍ତ ପାପ ଶୁଦ୍ଧି ହୁଏ। ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜଜନ ଦିନେ ଦିନେ ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଜପ କରି ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି; ଯିଏ ଦିନେ ଦିନେ ବାସୁଦେବଙ୍କର ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରନ୍ତି, ହରିଙ୍କ ପାଦପଦ୍ମକୁ ନମସ୍କାର କରି ମୋକ୍ଷ ପାଆନ୍ତି। ଅନ୍ୟଥା, ତାଙ୍କ ଶରୀରରେ ଏକ କଣା ମାଟି ମଧ୍ୟ ରହି ନାହିଁ; ବେଦ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ଅନ୍ତର୍ଗତ ହେଇ, ତିନି ପବିତ୍ର ନଦୀର ସ୍ନାନ ଫଳ ପାଆନ୍ତି। ଧର୍ମ ଶାସ୍ତ୍ର ପାଠ କରିଲେ କୋଟି ଯଜ୍ଞ ଫଳ ମିଳେ। ଏହିପରି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ମହିମା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବର୍ଣ୍ଣନ କରିବାକୁ ମୁଁ ସମର୍ଥ ନୁହେଁ। ଏହି ସଂସାରରେ କିଏ ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ରୂପ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି? ସେ ହେଉଛନ୍ତି କେବଳ ହରି; ଯାହାଙ୍କ ଶାପରେ ଜୀବନ, ଜ୍ଞାନ, କୀର୍ତ୍ତି ଓ ଧନର ନାଶ ହୁଏ। ସମସ୍ତ ଶ୍ରୀ ଦାନରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ; ଏହିପରି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଦୟାରେ ବିଷ୍ଣୁ ବ୍ରାହ୍ମଣପ୍ରିୟ ହୁଅନ୍ତି। ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ପ୍ରିୟ କରୁଥିବା, ଗାଈ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ କରୁଥିବା, ବିଶ୍ୱର ମଙ୍ଗଳଦାୟକ, କୃଷ୍ଣ, ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କୁ ମୁଁ ପୁନଃପୁନଃ ନମସ୍କାର କରେ। ଯିଏ ଏହି ମନ୍ତ୍ର ସହିତ ହରିଙ୍କୁ ନିତ୍ୟ ପୂଜା କରନ୍ତି, ସେ ହରିଙ୍କ ଅନୁଗ୍ରହ ଲାଭ କରନ୍ତି ଓ ବିଷ୍ଣୁ ସାୟୁଜ୍ୟ ପାଆନ୍ତି। ଏହି ପବିତ୍ର ଧାର୍ମିକ କଥା ଯିଏ ଶୁଣନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ସମସ୍ତ ପାପ ନାଶ ହୁଏ, ଅନେକ ଜନ୍ମର ସଞ୍ଚିତ ପାପ ସହିତ। ଯିଏ ଏହା ପାଠ କରନ୍ତି, କିମ୍ବା ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ପଢ଼େଇବାକୁ କହନ୍ତି, କିମ୍ବା ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଶିଖାନ୍ତି, ସେମାନେ ପୁନର୍ଜନ୍ମରେ ଯାଆନ୍ତି ନାହିଁ ଓ ଅକ୍ଷୟ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ଏଠାରେ ଧନ-ଧାନ୍ୟ, ରାଜ୍ୟ ସୁଖ, ରୋଗମୁକ୍ତି, ସୁପୁତ୍ର, ଶୁଭ କୀର୍ତ୍ତି ଓ ଦେବତାଙ୍କ ପରି ସ୍ୱର୍ଗ ସୁଖ ମିଳେ। ଏହିପରେ ନାରଦ ଜିଜ୍ଞାସା କଲେ—"ଦେବତାମନ୍ୟ, ଆପଣଙ୍କ ଦୟାରେ ମୁଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ କିଏ ଜାଣିଲି; ବର୍ତ୍ତମାନ କୃପା କରି କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ନିମ୍ନ ବ୍ରାହ୍ମଣ କିପରି ଚିହ୍ନିବି, ତାହା ମୋତେ କହନ୍ତୁ।" ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ଦଶ ପ୍ରକାର ସ୍ନାନ ଓ ଜଳ ଆଦି ଦାନ ଦ୍ୱାରା ମୁକ୍ତି ମିଳେ; କିନ୍ତୁ ଯିଏ ସନ୍ଧ୍ୟାବନ୍ଧନ ଅନୁଷ୍ଠାନକୁ ଅବହେଳା କରେ, ସେ ଦେବପୂଜା, ବ୍ରତ, ବେଦାଧ୍ୟୟନ ଓ ଅନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ ମଧ୍ୟ ନିମ୍ନ ବ୍ରାହ୍ମଣ। ସତ୍ୟ, ଶୁଚିତା ଓ ଅନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା, ଜ୍ଞାନ ଏବଂ ଯୋଗାଗ୍ନିରେ ହୋମ ଦ୍ୱାରା, ମହାର୍ଷିମାନେ ପଞ୍ଚ ପ୍ରକାର ସ୍ନାନ କଥା କହିଛନ୍ତି—ଅଗ୍ନିସ୍ନାନ (ଭସ୍ମ ଦ୍ୱାରା), ଜଳସ୍ନାନ, ବ୍ରହ୍ମସ୍ନାନ (‘ଆପୋହିଷ୍ଠ’ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ), ବାୟୁସ୍ନାନ (ଗାଈ ଧୂଳି ଦ୍ୱାରା), ଦିବ୍ୟସ୍ନାନ (ସୂର୍ଯ୍ୟ, ବର୍ଷା ଆଦି ଜଳ ଦ୍ୱାରା)। ଏହି ସ୍ନାନଗୁଡିକୁ ମନ୍ତ୍ର ସହ କଲେ, ତୀର୍ଥସ୍ନାନର ଫଳ ମିଳେ; ତୁଳସୀପତ୍ର, ଶାଳଗ୍ରାମ ଶିଳା, ଗାଈ ଶିଙ୍ଗ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ପାଦପଦ୍ମର ଜଳ (ବିଶେଷ କରି ଗୁରୁଙ୍କର) ଶୁଦ୍ଧତମ ମନାଯାଇଛି।