ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଅଦ୍ଭୁତ କମଳ ପାଦ ଏହି ସମସ୍ତ ଜଗତର ଅନ୍ଧକାର ଦୂର କରିଥାଏ, ମନର ଅଜ୍ଞାନ ହଟାଇ ଦିଏ, ଏବଂ ମାରୁତମାନଙ୍କର ଅହଂକାରକୁ ଜୟ କରି, ବିପକ୍ଷର ସମୁଦ୍ରକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିଥାଏ । ଯେଉଁ ଭକ୍ତ ଏହି କମଳ ପାଦକୁ ନିଜ ହୃଦୟରେ ରଖେ, ପ୍ରଭୁ ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରିଦିଅନ୍ତି, ଭକ୍ତିରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ତାଙ୍କୁ ଅନୁଗ୍ରହ କରନ୍ତି । ପୁରାତନ ମହାର୍ଷିମାନେ ହରଙ୍କୁ ଲିଙ୍ଗ ରୂପେ ଭକ୍ତି ସହିତ ପୂଜା କରି, ନିଜ ଆକାଂକ୍ଷା ସଫଳ କରିଥିଲେ । ସୃଷ୍ଟି ଓ ପ୍ରଳୟର ଏକମାତ୍ର ଆଧାର ଭାବରେ, ପଞ୍ଚଭୂତ ଜଗତର ମଧ୍ୟରେ, ଗଛର ଗୁହାରେ ବସିଥିବା, ସମସ୍ତ ଜୀବର ପ୍ରାଣ ଭାବରେ ତିନି ଅନୁଭୂତ ହୁଏ । ପ୍ରଭୁଙ୍କ ପାଦ ଉପରେ ଧ୍ୟାନ କଲେ, ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହୁଏ ଏବଂ ପ୍ରତି ପଦକ୍ଷେପରେ ତାଙ୍କର ଭକ୍ତ ସେବକମାନେ ସଙ୍ଗ ଦେଇଥାନ୍ତି । ମୁଁ ଅଜ୍ଞାନୀ, ମୋତେ କିପରି ତୁମକୁ ସ୍ତୁତି କରିବି, ହେ ଭକ୍ତବାତ୍ସଳ ପ୍ରଭୁ ! ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ ମଧ୍ୟ ଯେଉଁ ଲୋକଙ୍କ ପ୍ରଭୁ ଅଛନ୍ତି, ସେଉଁଠି ମଧ୍ୟ କୃପା ଦେଖାଯାଏ । ଏଭଳି ଭକ୍ତିରେ ଦାନବ ଦ୍ୱାରା ସ୍ତୁତି ପାଇଁ, ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ମିଳିଲା । ପ୍ରଭୁ ତାଙ୍କୁ ଗଣେଶ ପଦବୀ ଏବଂ ଭୃଙ୍ଗିରିଟି ନାମ ଦେଲେ । ଏହା ହେଉଛି ହରଙ୍କର ମହତ୍ତ୍ୱ, ସମସ୍ତ ଭବସାଗର ଦୁଃଖ ଦୂର କରନ୍ତି । ସେ ଅବିଘ୍ନ ଦାତା, ଭକ୍ତମାନେ ତାଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରି ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି । ତେବେ, ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ: ମଣିଷ ମଧ୍ୟ ଦେବତ୍ୱ, ସୁଖ, ସାମ୍ରାଜ୍ୟ, ଧନ, ଖ୍ୟାତି ଓ ଅନେକ ଶୁଭ ଫଳ କେମିତି ଲାଭ କରନ୍ତି ? ଏହି ପ୍ରଶ୍ନକୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଉପସ୍ଥାପନ କରି, ବିଜୟ, ଭୋଗ, ଆରୋଗ୍ୟ, ଦୀର୍ଘାୟୁ, ଜ୍ଞାନ, ସମୃଦ୍ଧି, ସନ୍ତାନ, ବନ୍ଧୁ ଓ ସମସ୍ତ ମଙ୍ଗଳ କଥା କହିବାକୁ ଅନୁରୋଧ କଲେ । ପୁଲସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ: ଏହି ଗୁଣରେ ଯେଉଁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଅଭିଷ୍ଠିତ, ସେ ସଦା ପୃଥିବୀରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତିନି ଲୋକରେ ସେ ପବିତ୍ର, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଯୁଗରେ ଦିବ୍ୟ ଋଷି ଭାବେ ପୂଜିତ । ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରି, ସେମାନେ ଅକ୍ଷୟ ସ୍ୱର୍ଗର ଭୋଗ ଉପଭୋଗ କରନ୍ତି; ରାଜାମାନେ ପୃଥିବୀ, ଲୋକ, ଧନ, ସୁଖ ଓ ମଙ୍ଗଳ ଲାଭ କରନ୍ତି । ଏହି ଜଗତରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ସମାନ କେହି ନାହିଁ; ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସେ ଦେବତା ଅଟୁଟ ଧର୍ମରେ ଭରିଥିବା, ମୁକ୍ତି ଦାନ କରିଥିବା ଏକ ମହାପୁରୁଷ । ସେ ଜଗତର ଗୁରୁ, ପୂଜ୍ୟ, ତୀର୍ଥ ସମାନ ପବିତ୍ର, ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କର ନିବାସ ସ୍ଥଳ, ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିବା ଜୀବ । ପ୍ରାଚୀନକାଳରେ ଏହି ଅର୍ଥ ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ନାରଦ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ: “ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, କାହାକୁ ପୂଜିଲେ ମାଧବ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି ?” ବ୍ରହ୍ମା ଉତ୍ତର କଲେ: ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ, ବିଷ୍ଣୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି; ତେଣୁ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ସେବା କରିବା ଦ୍ୱାରା ପରମ ବ୍ରହ୍ମ ଲାଭ ହୁଏ । ବିଷ୍ଣୁ ସଦା ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଦେହରେ ବସିଥାନ୍ତି; ଅନ୍ୟ ଠାରେ ନୁହେଁ । ତେଣୁ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ ବିଷ୍ଣୁ ତୁରନ୍ତ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି । ଯିଏ ପ୍ରତିଦିନ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦାନ, ସମ୍ମାନ, ପୂଜା କରେ, ସେ ଶତ ଯଜ୍ଞ କରିଥିବା ଫଳ ପାଏ । ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ମୁଁହ ଏକ କ୍ଷେତ୍ର ଯେଉଁଠାରେ କୌଣସି ଅବାଞ୍ଛିତ ଜନ୍ତୁ ନାହିଁ; ଏଠି ବିତରିତ ସମସ୍ତ ବୀଜ ସମୟ ସମୟରେ ଫଳ ଦିଏ । ଯେଉଁ ଦାନ ମନରୁ ଦିଆଯାଏ, ସମୁଦ୍ରର ସୀମା ଥାଇପାରେ, କିନ୍ତୁ ଦାନର ପୁଣ୍ୟର ସୀମା ନାହିଁ । ଚିନ୍ତାରେ ମଧ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ କ୍ଷତି କରନ୍ତି ନାହିଁ, ଯଦିଓ ସେ ଶତ୍ରୁ ହୁଅନ୍ତି; ସେମାନେ ଏମିତି ମନସ୍ଥିତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି, ଯାହା ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ଲଭ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି । ଯେଉଁ ଘରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି, ସେଉଁଠି କେବେ ନିରାଶା ନାହିଁ; ସମସ୍ତ ପାପ ନଶ୍ଟ ହୁଏ ଏବଂ ଅକ୍ଷୟ ସ୍ୱର୍ଗ ଉପଭୋଗ ମିଳେ । ଯେଉଁ ଧନ ଉଚିତ ସମୟ, ସ୍ଥାନ ଓ ଯୋଗ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣକୁ ଦିଆଯାଏ, ସେଇ ଧନ ଜନ୍ମେ ଜନ୍ମେ ଅକ୍ଷୟ ରହେ । ସେ ଦରିଦ୍ର, ରୋଗୀ, ଭୟଭୀତ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ; ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ପୂଜା କରି ନିଜ ଇଚ୍ଛା ଅନୁସାରିଣୀ ଭାର୍ୟା ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି । ପରାକ୍ରମ କରି, ପର୍ବ ଦିନରେ ବ୍ରାହ୍ମଣକୁ ଦାନ ଦେବା ଅତ୍ୟନ୍ତ ପୁଣ୍ୟଦାୟକ, ଭୟ ଓ ଲାଭ ଦେଇଥାଏ । ଯେହା ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ପାଦର ଘଷଣାରେ ଆହତ ହୁଏ, ସେହି ହାତ ହେଉଛି ଧନ୍ୟ; ଅନ୍ୟ ହାତ କେବଳ କାମ କରା ହାତ । ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ପାଦ ଧୂଳି ଓ ତାହାର ଜଳ ଦ୍ୱାରା ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇଥିବା ଲୋକ ସଦା ପାପମୁକ୍ତ ଓ ସ୍ୱର୍ଗ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି । ଯେଉଁ ଘର ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ପାଦ ଧୂଳିରେ ପବିତ୍ର, ସେଉଁଠି ତୀର୍ଥ ସମାନ ଶୁଦ୍ଧି ଓ ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ ଅଟୁଟ ରହିଥାଏ । ଆଦିକାଳରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ମୁଁହରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିଲେ; ଏଠାରୁ ବେଦ ମଧ୍ୟ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲା, ଯେଉଁଠାରୁ ସୃଷ୍ଟି ଓ ପାଳନ ହୁଏ । ଏହିପରି ବେଦ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ପ୍ରଧାନ ଦେବତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଛି, ସମସ୍ତ ଜଗତ ପୂଜା ଓ ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ । ପିତୃକର୍ମ, ବିବାହ, ହୋମ, ଶାନ୍ତି କାର୍ଯ୍ୟରେ, ଏବଂ ଘରସ୍ଥ ଜୀବନର ସମସ୍ତ ମଙ୍ଗଳ କ୍ରିୟାରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ସଦା ପୂଜ୍ୟ । ଦେବତାମାନେ ହବି ଭୋଗ କରନ୍ତି, ପିତୃ, ପିଶାଚ, ଦାନବମାନେ ମଧ୍ୟ ନିବେଦିତ ଆହାର ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି—ସମସ୍ତ କିଛି ବ୍ରାହ୍ମଣର ମୁଁହ ଦ୍ୱାରା । ଯେଉଁ ଯଜ୍ଞ, ହବି, ଦାନ ଦେବତା କିମ୍ବା ପିତୃଙ୍କୁ ଦିଆଯାଏ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ବିନା ଫଳ ମିଳେ ନାହିଁ । ସେଠାରେ ଦାନବ, ପିଶାଚ, ଦୈତ୍ୟ, ରାକ୍ଷସମାନେ ଭାଗ ନେଇଥାନ୍ତି; ତେଣୁ ଯଥାଯୋଗ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣକୁ ଡାକି କାର୍ଯ୍ୟ କରାଯିବା ଉଚିତ । ଦିନ, ସ୍ଥାନ, ପାତ୍ର ଅନୁଯାୟୀ, ପୁଣ୍ୟ ଲକ୍ଷ ଗୁଣ ହୁଏ; ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ଦେଖି ଅଭିବାଦନ କରିବା ଉଚିତ । ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ କଥାରେ ଲୋକ ଦୀର୍ଘାୟୁ ହୁଅନ୍ତି; ଅଭିବାଦନ ନ କଲେ, ଦ୍ୱେଷ କିମ୍ବା ଅଶ୍ରଦ୍ଧା କଲେ, ଆୟୁ ହ୍ରାସ, ସମୃଦ୍ଧି ନାଶ ଓ ଅପଶୁଭ ଆସେ; ଯେଉଁଥିରେ ଆୟୁ, ଖ୍ୟାତି, ଜ୍ଞାନ ଓ ଧନ ବୃଦ୍ଧି ହୁଏ ।