ସୂର୍ୟ ଓ ମନରୁ ଯେଉଁଠି ଯେଉଁ ଶବ୍ଦ ଉଚ୍ଚାରିତ ହୁଏ, ସେ ସବୁ ସମୟ ଭକ୍ତଙ୍କୁ ନିର୍ଭୟତା ଦେଇଥିବା ଦେବତାମନ୍ୟଙ୍କର ନାଥଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ହେ ସୁବ୍ରହ୍ମଣ୍ୟ, ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ, ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଦେହଧାରୀ, ସଂସାରର ଚକ୍ଷୁ ସୂର୍ୟ, ଆପଣଙ୍କୁ ପୁନଃପୁନଃ ନମସ୍କାର। ହେ ପ୍ରଭାମୟ, ହେ ସୂର୍ୟ, ସଂସାରର ନାଥ, ଆପଣଙ୍କୁ ବିଜୟ ହେଉ। ମୁଁ ଏଠାରେ ଏହି ଦାନବରାଜା ଦ୍ୱାରା ପୀଡିତ। ମୁଁ କଣ କରିବି? କିପରି ଏହି ଦୁଷ୍ଟକୁ ମାରିପାରିବି, ହେ ସୂର୍ୟ? ସୂର୍ୟ କହିଲେ, “ହେ ଦେବତାମନ୍ୟଙ୍କର ନାଥ, ଏହି ଶତ ମାୟାରେ ପାରଙ୍ଗତ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପାପୀକୁ ତୁମର ତ୍ରିଶୂଳ ଦ୍ୱାରା ବିଜୟ କର। ତ୍ରିଶୂଳ ଉଠାଅ, ତୁମର ପ୍ରଭା ଦ୍ୱାରା ଦୂରକୁ ଛାଡ଼।" ତାପରେ, ଅନ୍ଧକ ନାମକ ଦୁଷ୍ଟ ଦାନବ ତ୍ରିଶୂଳର ଘାତ ଖାଇଲେ। ସେଠାରେ ରୁଦ୍ର ଅନ୍ଧକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଭୟଙ୍କର ଭାବେ ଆକ୍ରମିତ ହେଲେ। ଏହି ସଂଘର୍ଷରେ ଶିବ ନିଜ ପିନାକ ଧନୁଷକୁ ଶିରୋବନ୍ଦନ କରି, ଏକ ଭୟଙ୍କର ପାଶୁପତା ଅସ୍ତ୍ର ଛାଡ଼ିଲେ। ରୁଦ୍ରଙ୍କ ତୀରରେ ଅନ୍ଧକ ବିଧ୍ୱସ୍ତ ହେବା ସହିତ, ତାଙ୍କର ରକ୍ତରୁ ଶତଶଃ ହଜାରଶଃ ଅନ୍ଧକ ଉଦ୍ଭବ ହେଲେ। ସେମାନେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରୁଥିବାବେଳେ, ତାଙ୍କର ରକ୍ତରୁ ଆଉ ଭୟଙ୍କର ଅନ୍ଧକତା ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା, ଯାହା ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱକୁ ଆବୃତ କଲା। ଏହି ମହାମାୟାବୀ ଅନ୍ଧକ ଦେଖି, ଦେବତାମନ୍ୟଙ୍କର ନାଥ ମାତୃଗଣଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ, ଯେଉଁମାନେ ଅନ୍ଧକଙ୍କ ରକ୍ତ ପିଇପାରିବେ। ଶିବ ମାହେଶ୍ୱରୀ, ବ୍ରାହ୍ମୀ, ଶୌରୀ, ବାଡବୀ, ସୌପର୍ଣ୍ଣୀ, ବାୟବ୍ୟା, ଶଂଖିନୀ, ତୈତ୍ତିରୀ, ସୌରୀ, ସୌମ୍ୟା, ଶିବଦୂତୀ, ଚାମୁଣ୍ଡା, ବାରୁଣୀ, ବାରାହୀ, ନାରସିଂହୀ, ବୈଷ୍ଣବୀ, ବିଭାବରୀ, ଶତାନନ୍ଦା, ଭଗାନନ୍ଦା, ପିଚ୍ଛିଳା, ଭଗମାଳିନୀ, ବାଳା, ଅତିବଳା, ରକ୍ତା, ସୁରଭୀ, ମୁଖମଣ୍ଡିତା, ମାତୃନନ୍ଦା, ସୁନନ୍ଦା, ବିଡାନୀ, ଶକୁନୀ, ଉତ୍ତମ ଗୁଣବତୀ ରେବତୀ, ଶିଖିପଟ୍ଟିକା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ମାତୃଗଣଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ। ତାପରେ ତ୍ରିପୁରାନ୍ତକ ତ୍ରିଶୂଳ ଦ୍ୱାରା ଦାନବକୁ ବିଧ୍ୱସ୍ତ କଲେ ଏବଂ ମାତୃଗଣ ତାଙ୍କର ରକ୍ତ ପିଇଲେ। ରକ୍ତ ଶୂନ୍ୟ ହୋଇ, ଦାନବ ଶୁଷ୍କ ହେଲେ ଏବଂ ଏକ ହଜାର ଦିବ୍ୟ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତ୍ରିଶୂଳରେ ବିଧ୍ୟମାନ ରହିଲେ। ଶିବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଧରିଥିବା ସତ୍ୱେ ମଧ୍ୟ ସେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ ନାହିଁ। ଏହି ସମୟରେ ଦାନବ ଭକ୍ତିପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଶମ୍ଭୁଙ୍କୁ ଷ୍ଟୁତି କଲେ। ସେ ନମସ୍କାର କରି କହିଲେ, “ହେ ଶମ୍ଭୁ, ସୃଷ୍ଟି-ବିନାଶର କାରଣ, ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ମୋତେ କୃପା କରନ୍ତୁ। ଆପଣ ଭୂମି, ଜଳ, ଅଗ୍ନି, ବାୟୁ, ଆକାଶ, ସୂର୍ୟ, ଚନ୍ଦ୍ର, ଯଜ୍ଞକର୍ତ୍ତା, ଅଷ୍ଟମୂର୍ତ୍ତିଧାରୀ, ସଂସାରର ଉତ୍ପତ୍ତି ଓ ପ୍ରଳୟ। ବାଣ ଅନେକ ବାଦ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଆପଣଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରି, ନିଜ ନଗରର ରାଜ୍ୟ ଓ ରକ୍ଷା ଲାଭ କଲେ। ଶୈଳ ଉଠାଇଥିବା ରାକ୍ଷସ ରାଜା ଆପଣଙ୍କ ପଦଚାପରେ ଦୁଃଖ ପାଇଲେ। ସମସ୍ତ ରାକ୍ଷସ ଦଳର ଅଧିପତ୍ୟ ଓ ତାଙ୍କର ପୁତ୍ର, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଶତ୍ରୁ, ଏହି ସମସ୍ତ ଆପଣଙ୍କ ଦୟା ଦ୍ୱାରା ଲାଭ କରିଛନ୍ତି। ଆପଣ ଭୟର ଅନ୍ତକର୍ତ୍ତା, ପରମ ଦାନଶୀଳ, ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କର ସାର୍ଥକତା। ଆପଣଙ୍କ ପଦପଦ୍ମ ମନର ଅନ୍ଧକାର କୁ ଦୂର କରେ, ମାରୁତମାନଙ୍କ ଅଭିମାନ କୁ ଜୟ କରିଛନ୍ତି, ବିପ୍ରତିପକ୍ଷତାର ସମୁଦ୍ରକୁ ତରିଛନ୍ତି। ଯେଉଁମାନେ ଭକ୍ତିସହିତ ଆପଣଙ୍କ ପଦପଦ୍ମକୁ ହୃଦୟରେ ଧରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ଚାହିଦା ସବୁ ପୂରଣ ହୁଏ। ପ୍ରାଚୀନ ଋଷିମାନେ ଶ୍ରଦ୍ଧାଭକ୍ତି ସହିତ ଲିଙ୍ଗ ରୂପେ ହରଙ୍କୁ ଉପାସନା କରି, ନିଜ ଆକାଂକ୍ଷା ଲାଭ କରିଥିଲେ। ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି-ଲୟର ଏକମାତ୍ର ରୂପ ଭାବି ଧ୍ୟାନ କରିଥିଲେ। ପାଞ୍ଚଭୂତ ଏହି ବିଶ୍ୱର ମଧ୍ୟରେ, ଗଛର କୋଠିରେ ବସି, ସେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀର ଜୀବନ ହେଉଛନ୍ତି। ତୁମର ପଦପଦ୍ମର ଧ୍ୟାନ କଲେ ଏହି ଲୋକରେ ସମସ୍ତ ଆକାଂକ୍ଷା ପୂରଣ ହୁଏ, ଏବଂ ପ୍ରତ୍ୟେକ ପଦକ୍ଷେପରେ ଭକ୍ତ ସେବକମାନେ ଉପସ୍ଥିତ ରହନ୍ତି। ମୁଁ ଅଜ୍ଞାନୀ, ଆପଣଙ୍କୁ କିପରି ସ୍ତୁତି କରିବି ଜାଣେ ନାହିଁ, ହେ ଭକ୍ତବତ୍ସଳ। ଯୁଦ୍ଧରେ ମଧ୍ୟ ଯେଉଁ ଲୋକର ମନରେ ନାଥ ଅଛନ୍ତି, ସେ ଦୁଃଖ ଯୋଗ୍ୟ। ଏପରି ଭକ୍ତିପୂର୍ଣ୍ଣ ଷ୍ଟୁତିରେ ମହେଶଙ୍କୁ ଦାନବ ସମ୍ମାନିତ କଲେ। ତାପରେ ଶିବ ତାଙ୍କୁ ଗଣେଶ ପଦବୀ ଓ ଭୃଙ୍ଗିରିଟି ନାମ ଦେଲେ। ଏହି ହରଙ୍କର ମହତ୍ତ୍ୱ, ହେ ରାଜନ୍। ସେ ବିଘ୍ନ ହରିଥିବା, ଭକ୍ତମାନେ ଉପରେ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥିବା। ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ, “ମଣିଷମାନେ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଦେବତ୍ୱ, ଶ୍ରୀ, ସ୍ୱାମିତ୍ୱ, ଧନ, ଖ୍ୟାତି— ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ବିଜୟ, ଭୋଗ, ଆରୋଗ୍ୟ, ଦୀର୍ଘାୟୁ, ଜ୍ଞାନ, ସମୃଦ୍ଧି, ସନ୍ତାନ, ବନ୍ଧୁ ଓ ସକଳ ମଙ୍ଗଳ ବିଷୟରେ ମୋତେ କୁହନ୍ତୁ।” ପୁଲସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ, “ଏହି ଗୁଣରେ ଯୁକ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣ ସଦା ପୃଥିବୀରେ ବିଭୂଷିତ। ତିନି ଲୋକରେ ସେ ସଦା ପବିତ୍ର, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଯୁଗରେ ଦିବ୍ୟ ଋଷି। ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜି, ସେମାନେ ଅକ୍ଷୟ ସ୍ୱର୍ଗ ଭୋଗ କରନ୍ତି। ରାଜାମାନେ ପୃଥିବୀ, ଲୋକ, ଧନ, ସୁଖ ଓ ମଙ୍ଗଳ ଲାଭ କରନ୍ତି। ଏହି ଲୋକରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ସମାନ କେହି ନାହିଁ, ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଦେବତା ଭାବେ ମାନନ୍ତି। ସେ ଧର୍ମରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ମହାମୋକ୍ଷଦାୟକ। ସେ ସଂସାରର ଗୁରୁ, ପୂଜ୍ୟ, ତୀର୍ଥସମ, ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ନିବାସ, ପ୍ରାଚୀନ ତାରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ସୃଷ୍ଟି। ପୂର୍ବେ ଏହି ଅର୍ଥ ନାରଦ ପଚାରିଥିଲେ, ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମା କହିଥିଲେ, “ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, କାହାକୁ ପୂଜିଲେ ମାଧବ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି?” ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ, “ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ ବିଷ୍ଣୁ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି। ତେଣୁ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ସେବା କରିଲେ ପରମ ବ୍ରହ୍ମ ଲାଭ ହୁଏ। ବିଷ୍ଣୁ ସଦା ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଦେହରେ ବସିଥାନ୍ତି, ଅନ୍ୟଥା ନୁହେଁ। ତେଣୁ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ପୂଜିଲେ ବିଷ୍ଣୁ କ୍ଷଣମାତ୍ରରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି। ଯେଉଁମାନେ ପ୍ରତିଦିନ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦାନ, ସମ୍ମାନ ଓ ପୂଜା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଏକଶତ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ଲାଭ କରନ୍ତି। ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ମୁଖ ଏକ କ୍ଷେତ୍ର, ଯେଉଁଠାରେ କଣସି ଅଘାସ୍ତା ନାହିଁ; ସେଠାରେ ବିଜା ପକାଇଲେ ସମୟ ସମୟରେ ଫଳ ମିଳେ।