ମୁଁ ଏହି ପ୍ରାଚୀନ କଥାଟିକୁ ଯଥାଯଥ ଭାବରେ କୁହେଉଛି, ଯେପରି ଘଟିଥିଲା। ଏକଥର, ଇନ୍ଦ୍ର ତାଙ୍କ ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ଓ ଦିବ୍ୟ ଅପ୍ସରାମାନେ ସହିତ କୈଳାଶ ପର୍ବତକୁ ଶିବଙ୍କ ଦର୍ଶନ ପାଇଁ ଗଲେ। ଶିବଙ୍କ ନିବାସକୁ ପହଞ୍ଚିବା ସହିତ, ସେଠାରେ ତିନି ଭୟଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା ଏକ ଭୟଜନକ ମନୁଷ୍ୟକୁ ଦେଖିଲେ, ଯାହାଙ୍କ ଦାନ୍ତ ଓ ଦୃଷ୍ଟି ଭୟ ଜନାଉଥିଲା। ଇନ୍ଦ୍ର ତାଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ, “ଆପଣ କିଏ? ବିଶ୍ୱନାଥ କେଉଁଠି ଗଲେ?” ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ ପୁନିପୁନି କଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ମନୁଷ୍ୟ କିଛି ଉତ୍ତର ଦେଲେନି। ଏଥିରେ ବଜ୍ରଧାରୀ ଇନ୍ଦ୍ର କ୍ରୋଧିତ ହେଇ ତାଙ୍କୁ ଢାଁଡିଲେ, “ମୁଁ ପଚାରୁଛି, ତଥାପି ଆପଣ ଉତ୍ତର ଦେଉନାହାନ୍ତି। ଏହିପରି, ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ମୋର ବଜ୍ର ଦ୍ୱାରା ଆଘାତ କରିବି। ଆପଣକୁ କିଏ ବଞ୍ଚାଇପାରିବ, ଦୁଷ୍ଟ?” ଏହିଭଳି କହି, ଇନ୍ଦ୍ର ତାଙ୍କୁ ବଜ୍ର ଦ୍ୱାରା ଜୋରଦାର ଆଘାତ କଲେ। ଏହାର ପରିଣାମରେ, ସେ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ଗଳା ନୀଳ ହେଇଗଲା ଓ ବଜ୍ର ଖାକରେ ପରିଣତ ହେଲା। ତାପରେ ରୁଦ୍ର ତାଙ୍କ ତେଜରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଇ ପ୍ରକାଶିତ ହେଲେ। ଏହା ଦେଖି ବୃହସ୍ପତି ଶୀଘ୍ର ହାତ ଜୋଡି ନମସ୍କାର କଲେ, ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ର ମାଥା ନମାଇ ତାଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ବୃହସ୍ପତି କହିଲେ, “ଦେବଦେବ, ତ୍ରୟମ୍ବକ, ଜଟାଧର, ତ୍ରିପୁରାସୁର ହନ୍ତା, ଶର୍ବ, ଏବଂ ଅନ୍ଧକାସୁର ବିନାଶକ ଶମ୍ଭୁଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ନିରାକାର ଓ ଅନନ୍ତ ରୂପ ଧାରୀ, ଯଜ୍ଞ ବିନାଶକ ଏବଂ ଯଜ୍ଞ ଫଳ ଦାତା ଶମ୍ଭୁଙ୍କୁ ନମନ। ଯମଙ୍କ ଯମ, କାଳ, କାଳ ଭୋଗୀ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ହନ୍ତା, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ପୁନିପୁନି ପ୍ରଣାମ।” ନାରଦ କହିଲେ, ଏପରି ସ୍ତୁତି ଶୁଣି ଶମ୍ଭୁ ତାଙ୍କ ତୃତୀୟ ନେତ୍ରର ଅଗ୍ନିକୁ ନିମନ୍ତ୍ରଣ କରି, ଲୋକସେଷ୍ଟ ବ୍ରାହ୍ମଣ ବୃହସ୍ପତିଙ୍କୁ କହିଲେ, “ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତୁମେ ଏକ ବର ଚୟନ କର। ତୁମ ସ୍ତୁତିରେ ମୁଁ ପ୍ରସନ୍ନ। ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଜୀବନ ଦେଇ, ତୁମେ ଜୀବନ୍ତ ଅବସ୍ଥାରେ ଖ୍ୟାତି ଲାଭ କରିବେ।” ବୃହସ୍ପତି ଉତ୍ତର ଦେଲେ, “ଯଦି ଆପଣ ପ୍ରସନ୍ନ, ଏହି ତୃତୀୟ ନେତ୍ରର ଅଗ୍ନି, ଯେଉଁଠାରେ ଇନ୍ଦ୍ର ଶରଣ ନେଇଛନ୍ତି, ସେଉଁଠି ଶାନ୍ତ ହେଉ।” ଇଶ୍ୱର କହିଲେ, “ଏହି ଅଗ୍ନି, ଯାହା ମୋ ଭ୍ରୂକୁଟିର ନେତ୍ରରେ ପ୍ରବେଶ କରିଛି, ସେ କିପରି ପୁନି ଫେରିପାରିବ? ମୁଁ ଏହାକୁ ଦୂରେ ଛାଡ଼ିଦେବି, ଯେଉଁଠାରେ ଏହା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ବିପଦେ ପକାଇବ ନାହିଁ।” ନାରଦ କହିଲେ, ଏପରି କହି, ଶିବ ତାଙ୍କ ହାତରେ ଅଗ୍ନିକୁ ଧରି ସମୁଦ୍ରରେ ଛାଡ଼ିଦେଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ଗଙ୍ଗା ଏବଂ ସମୁଦ୍ର ମିଶିଛି, ସେଠାରେ ଏହା ପଡ଼ିଲା। ସେଠାରେ ଏହା ଏକ ଶିଶୁ ରୂପ ଧାରଣ କଲା ଏବଂ କାନ୍ଦିବାକୁ ଲାଗିଲା; ତାଙ୍କ କାନ୍ଦନର ଶବ୍ଦରେ ପୃଥିବୀ ପୁନିପୁନି କମ୍ପିତ ହେଲା। ସ୍ୱର୍ଗ ଏବଂ ସତ୍ୟଲୋକ ସେଇ ଶବ୍ଦରେ ବିହ୍ୱଳ ହେଇଗଲା। ବ୍ରହ୍ମା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହୋଇ ଏହି ଶବ୍ଦ ଶୁଣି ଏଠାକୁ ଆସିଲେ। ସମୁଦ୍ରର କୋଳରେ ଏହି ଶିଶୁକୁ ଦେଖି, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଦେଖି, ସମୁଦ୍ର ମଧ୍ୟ ହାତ ଜୋଡି ନମସ୍କାର କଲେ। ସମୁଦ୍ର ମାଥା ନମାଇ ଶିଶୁକୁ ତାଙ୍କ କୋଳରେ ରଖିଲେ। ବ୍ରହ୍ମା ପଚାରିଲେ, “ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଶିଶୁ କାହାର?” ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଏହି ପ୍ରଶ୍ନରେ ସମୁଦ୍ର ଉତ୍ତର ଦେଲେ। ବ୍ରହ୍ମା ପଚାରିଲେ, “ନଦୀର ନାଥ, ଏହି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଶିଶୁ କେଉଁଠୁ ଆସିଲା?” ଯାହାଙ୍କ କାନ୍ଦନରେ ଦେବ, ଦାନବ ଓ ମହାନାଗମାନେ ଭୟଭୀତ ହେଲେ, ସମୁଦ୍ର କହିଲେ, “ବ୍ରହ୍ମା, ଏହି ଶିଶୁ ଗଙ୍ଗାରେ ଜନ୍ମ ନେଇଛି, ଏହା ମୋର ପୁଅ।” “ଏହା ପାଇଁ ଜନ୍ମ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସଂସ୍କାର କର, ଜଗତ୍ଗୁରୁ।” ନାରଦ କହିଲେ, ଏପରି ସମୁଦ୍ର କହିବା ସହିତ, ସେଇ ଶିଶୁ, ସମୁଦ୍ରର ପୁଅ— ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ କମଣ୍ଡଳୁ ଧରି ତାକୁ ପୁନିପୁନି ହଲାଇଲା; ଏହି ଭଳି କମଣ୍ଡଳୁ ହଲାଇବା ସମୟରେ, ତାଙ୍କ ଆଖିରୁ ପାଣି ବାହାରିଲା; ବ୍ରହ୍ମା କିଛିପରି ଉପାୟରେ କମଣ୍ଡଳୁକୁ ମୁକ୍ତ କରି ସମୁଦ୍ରକୁ କହିଲେ। ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ, “ଏହି ଜଳ ତାଙ୍କ ଆଖିରେ ଧରାଯାଇଥିଲା ଯେପରି, ସେଇପରି ତାଙ୍କ ନାମ ହେବ ଜଳନ୍ଧର।” ବର୍ତ୍ତମାନ ସେ ଯୁବକ ହେବେ, ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ର-ଶସ୍ତ୍ରରେ ପାରଙ୍ଗତ ହେବେ, ରୁଦ୍ର ବ୍ୟତୀତ କାହା ଦ୍ୱାରା ଅଜୟ ରହିବେ। ସେ ବର୍ତ୍ତମାନ ଯେଉଁଠାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିଲେ, ସେଠାକୁ ଯିବେ। ନାରଦ କହିଲେ, ଏପରି କହି ବ୍ରହ୍ମା ଶୁକ୍ରକୁ ଡାକି ତାଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟରେ ବ୍ୟବସ୍ଥିତ କଲେ; ନଦୀର ନାଥଙ୍କୁ ବିଦାୟ ଦେଇ ବ୍ରହ୍ମା ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ସମୁଦ୍ର, ତାଙ୍କ ଆଖି ଖୁସିରେ ଖିଲିଉଠିଥିବା, କାଳନେମିଙ୍କ କନ୍ୟା ବୃନ୍ଦାଙ୍କୁ ନିଜ ବଧୂ ଭାବେ ଅନୁରୋଧ କଲେ। ତାପରେ ଅସୁରମାନେ, କାଳନେମିଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ, ଖୁସିଖୁସି ତାଙ୍କ କନ୍ୟାକୁ ଦେଇଦେଲେ; ଏହି ଉତ୍ତମ ସାଙ୍ଗମାନେ ମିଳି, ଜଳନ୍ଧର ଶୁକ୍ରଙ୍କ ସହିତ ପୃଥିବୀ ଉପରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭାବେ ରାଜ୍ୟ କଲେ। ଏହିପରି ହେଉଛି ‘ଜଳନ୍ଧର ଜନ୍ମ ବିବରଣ’ ନାମକ ଅଧ୍ୟାୟର ଶେଷ, ଯାହା ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଓ ସତ୍ୟଭାମାଙ୍କ ସଂବାଦ ମଧ୍ୟରେ, କାର୍ତ୍ତିକ ମାହାତ୍ମ୍ୟରେ, ପଦ୍ମପୁରାଣର ଉତ୍ତରଖଣ୍ଡରେ ଉଲ୍ଲେଖିତ। ପରେ, ନାରଦ କହିଲେ—ଯେଉଁ ଅଂଶ ଏଠାରେ ଛାଡ଼ାଯାଇଥିଲା, ସେଠାରୁ ତିନିଟି ଗଛ ଉଦ୍ଭବ ହେଲା: ଧାତ୍ରୀ, ମାଳତୀ ଓ ତୁଳସୀ। ଧାତ୍ରୀ ଧାତ୍ରୀ ଦେବୀଠାରୁ, ମାଳତୀ ମାଠାରୁ, ତୁଳସୀ ଗୌରୀଠାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ଏଏଁ ଅନ୍ଧକାର, ଶୁଦ୍ଧତା ଓ ରଜୋଗୁଣ ଧାରଣ କରେ। ଏହି ଦୁଇଟି ଗଛକୁ ନାରୀ ରୂପରେ ଦେଖି, ବିଷ୍ଣୁ ଭାବବିହ୍ୱଳ ହେଲେ ଓ ବୃନ୍ଦାଙ୍କ ଅଦ୍ଭୁତ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟରେ ମୋହିତ ହେଲେ। ମନ ଆସକ୍ତ ହୋଇ ମାୟାରେ ମୁଗ୍ଧ ହୋଇ, ସେମାନଙ୍କୁ ଦୃଷ୍ଟି କଲେ; ତୁଳସୀ ଓ ଧାତ୍ରୀ ମଧ୍ୟ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଭାବପୂର୍ଣ୍ଣ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେଖିଲେ। ପୂର୍ବରୁ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ତାଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ଯେଉଁ ବୀଜ ଅର୍ପଣ କରିଥିଲେ, ସେଠାରୁ ଏହି ନାରୀମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ; ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଜଣେ ଈର୍ଷ୍ୟା ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଇଗଲେ। ସେଉଁଥିରୁ ତାଙ୍କୁ ବର୍ବରୀ ବୋଲି କୁହାଯାଉଛି, ଯାହା ମାଧବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅପମାନିତ; କିନ୍ତୁ ଧାତ୍ରୀ ଓ ତୁଳସୀ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ସଦା ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥାନ୍ତି। ଏହିପରି, ଦୁଃଖ ଭୁଲି ବିଷ୍ଣୁ ଏହି ଦୁଇଜଣଙ୍କ ସହିତ ଆନନ୍ଦରେ ବୈକୁଣ୍ଠକୁ ଗଲେ, ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ ହେଲେ।