ଏକ ସୁନ୍ଦର ଦୃଶ୍ୟରେ, କଳା କଦଳୀ ଗଛର ଟହାର ଭଳି ଶୋଭା ପାଉଥିବା ଜଘନ୍ନ, ଚୌଡ଼ା ଓ ଗୋଲ ନିତମ୍ବ, ରତ୍ନ ଖଚିତ କମରବନ୍ଧ ଧାରଣ କରିଥିବା, ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ପତିତ ଶୁଭ୍ର ଓଡ଼ଣାର ତୀର ରଖିଥିବା ମହିଳାମାନେ ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି। ସେମାନେ ସୁନା ଶିଖରର ଭଳି ଚମକୁଛନ୍ତି, ଘରେ ରହି ସୁନ୍ଦର ମନୋହର ମୁଁହରେ ମୃଦୁ ଓ ଅଳିକ ଶବ୍ଦରେ କଥା କହୁଛନ୍ତି, ତାଙ୍କର ପାଏଁ ଗୁଞ୍ଜୁ ନୂପୁର ର ମଧୁର ଧ୍ୱନି ହେଉଛି। ସେମାନେ କମଳ ଅଙ୍ଗ, ଚନ୍ଦ୍ରର ଭଳି ଶୋଭାମୟ, ଏବଂ ସେମାନେ ହେଉଛନ୍ତି ଯେଉଁମାନେ, ହେ ପ୍ରଭୁ, ଆପଣଙ୍କୁ ଭକ୍ତିରେ ପୂଜନ କରନ୍ତି, ମୋକ୍ଷ ଦାତା। ଏହି ସମସ୍ତ ଦେବତା ଓ ତାଙ୍କର ରୂପ ଆପଣ ଏକା ଅଟୁଟ; ଆପଣ ବ୍ରହ୍ମା, ହରି, ବାତାସ, ଅଗ୍ନି, ରୁଦ୍ର, ମୃତ୍ୟୁ, ବରୁଣ, ଦେବତାମାନଙ୍କର ମହାପତି, ସୋମ, ବାୟୁ, ପୃଥିବୀ, ପରମେଶ୍ୱର, ଯଜ୍ଞ, ଧନର ଦେବତା, ଅଜୟ ଓ ଅଜେୟ। ଯେଉଁମାନେ ସପ୍ତ ଦେବ ଓ ଦାନବ ଦଳକୁ ଜୟ କରିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଏହି ପୃଥିବୀକୁ ଦ୍ରୁତ ଚାଲି ଛାଡ଼ିଯାଆନ୍ତି, ଆକାଶ ଓ ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ଅତିକ୍ରମ କରନ୍ତି, କେବେ କ୍ଲାନ୍ତ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ, ତାପ ଓ ଶୀତର ସ୍ପର୍ଶ ନାହିଁ। ଯେଉଁମାନେ ଧ୍ୟାନ ଓ ଯୋଗରେ ଏକାଗ୍ର, ଆପଣଙ୍କର ଚତୁର୍ଥ, ଅନନ୍ତ ଅବସ୍ଥା ଉପରେ ଚିନ୍ତନ କରନ୍ତି, ହେ ନିରାକାର, ସେମାନେ ଭୟହୀନ ହୋଇ ଅମର, ଅଚିନ୍ତ୍ୟ, ଆଦିହୀନ ଓ ଅନ୍ତହୀନ ବ୍ରହ୍ମକୁ ଲାଭ କରନ୍ତି। ଏହି ପ୍ରାଚୀନ ପରମେଶ୍ୱର, ଜନ୍ମ, ରୋଗ, ଜରା, ମୃତ୍ୟୁ, ଦୁଃଖ, ଭୟ ଉପରେ ଅତିକ୍ରମ କରିଥିବା, ସ୍ୱଲ୍ପ ଓ ଅପରିମିତ, ଶୁଦ୍ଧ ଏବଂ ଦୃଢ଼ ଜ୍ଞାନର ଅବସ୍ଥା; ଏହି ଅବସ୍ଥାକୁ ବେଦାନ୍ତ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ପରମ ତତ୍ତ୍ୱ ବୋଲି କହନ୍ତି। ଯେଉଁ ଭକ୍ତମାନେ ଦୀର୍ଘକାଳ ଧରି ଆପଣଙ୍କୁ ପୂଜନ କରିଛନ୍ତି, ହେ ତେଜୋମୟ ପ୍ରଭୁ, ତାଙ୍କୁ ସ୍ୱର୍ଗ ଲାଭ ହୁଏ; ହେ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଦେବ ଓ ଦାନବମାନଙ୍କର ମୁଣ୍ଡର ମୁକୁଟ ଆପଣଙ୍କର ନିର୍ମଳ ଚରଣକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରେ। ହେ ପ୍ରଭୁ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ବର ଦେବାରେ ସମର୍ଥ, ଅନନ୍ତ ଆତ୍ମା, ଆପଣଙ୍କର ହାସ୍ୟ ଆକାଶକୁ ଭରିଦେଇଥାଏ, ଆପଣ ଏହି ତିନି ବେଦର ମନ୍ତ୍ରରେ ବିଦ୍ୟମାନ, ଆପଣ ସୃଷ୍ଟି, ପାଳନ, ସଂହାର ଓ ସମସ୍ତ ଜଗତର ରକ୍ଷକ। ହେ ଦେବ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜନ୍ମରେ ମୋ ମନ ଦୁଃଖ ଓ ମୋହରେ ଡୁବିଥାଏ, ଅନେକ ଆକାଂକ୍ଷାରେ ଭରିଯାଏ; ହେ ନିତ୍ୟ ପ୍ରଭୁ, ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା, ମୃତ୍ୟୁ, ଶୋକ ଓ ରୋଗର ଭୟଙ୍କର ବିପଦକୁ ଆପଣ ଚନ୍ଦ୍ରମା ଅନ୍ଧକାରକୁ ଯେପରି ହଟାଏ, ସେପରି ହଟାନ୍ତୁ। ଏହି ଶ୍ଲୋକକୁ ଯେଉଁମାନେ ପ୍ରଭାତ, ମଧ୍ୟାହ୍ନ କିମ୍ବା ସନ୍ଧ୍ୟାବେଳେ ପଢ଼ନ୍ତି, ସେମାନେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି, ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ, କାମ ଲାଭ କରନ୍ତି। ଏହିପରି, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ମନ ରୁ ଯାହା କିଛି କୁହାଯାଏ, ସେସବୁ ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର, ହେ ଦେବତାମାନଙ୍କର ଦେବ, ଭକ୍ତଙ୍କୁ ଭୟହୀନତା ଦେଇଥିବା। ନମସ୍କାର ଆପଣଙ୍କୁ, ହେ ସୁବ୍ରହ୍ମଣ୍ୟ, ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କର ପୂଜିତ, ତେଜୋମୟ, ଜଗତର ନୟନ। ନମସ୍କାର ଆପଣଙ୍କୁ, ହେ ଆଲୋକର ଉତ୍ସ, ହେ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଜଗତର ନାଥ, ଜୟ ଆପଣଙ୍କୁ। ମୁଁ ଏଠାରେ ଏହି ଦାନବ ପ୍ରଧାନ ଦ୍ୱାରା ପୀଡ଼ିତ। ମୁଁ କଣ କରିବି? କିପରି ଏହାକୁ ହତ୍ୟା କରିବି, ହେ ସୂର୍ଯ୍ୟ? ସୂର୍ଯ୍ୟ କହିଲେ: ‘ତୁମର ତ୍ରିଶୂଳ ଦ୍ୱାରା ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ଦାନବ, ଯେ ଶତ ମାୟାରେ ଦକ୍ଷ, ତାକୁ ବିଜୟ କର।’ ତୁମେ ଦେବତାମାନଙ୍କର ପ୍ରଭୁ, ତ୍ରିଶୂଳ ଦ୍ୱାରା ଅନ୍ଧକାକୁ ବଧ କରି ବିଜୟ ଲାଭ କର; ତ୍ରିଶୂଳ ଉଠା, ତାହାକୁ ଦୂରେ ଛାଡ଼, ହେ ହର, ତୁମର ତେଜରେ। ତାପରେ ଅନ୍ଧକା, ଦୁଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିବା, ତ୍ରିଶୂଳର ଘାତରେ ଆହତ ହେଲା; ସେଠି ଯୁଦ୍ଧରେ ରୁଦ୍ର ଅନ୍ଧକା ଦ୍ୱାରା ଦମିତ ହେଲେ। ପିନାକୀ ଶଙ୍କର ଦୁଇ ହାତରେ ଧନୁଷକୁ ନମନ କରି, ଏକ ଭୟଙ୍କର ପାଶୁପତା ବାଣ ଛାଡ଼ିଲେ। ରୁଦ୍ରଙ୍କ ତୀରରେ ଅନ୍ଧକା ବିଦ୍ଧ ହେବା ପରେ, ତାଙ୍କର ରକ୍ତ ବହିଲା, ଓ ସେହି ରକ୍ତରୁ ଶତ ଶତ ଅନ୍ଧକା ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ। ସେମାନେ ନଶ୍ଟ ହେଉଥିବାବେଳେ, ତାଙ୍କର ରକ୍ତରୁ ଅନ୍ୟ ଭୟଙ୍କର ଅନ୍ଧକାର ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା, ଯାହା ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱକୁ ଆବୃତ କଲା। ସେ ମାୟାବୀ ଅନ୍ଧକାକୁ ଦେଖି, ଦେବତାମାନଙ୍କର ପ୍ରଭୁ ମାତୃମାନେ ସୃଷ୍ଟି କଲେ, ଯେଉଁମାନେ ଅନ୍ଧକାର ରକ୍ତ ପିଉନ୍ତି। ସେ ମାହେଶ୍ୱରୀ, ବ୍ରାହ୍ମୀ, ଶୌରୀ, ବାଡ଼ବୀ, ସୌପର୍ଣ୍ଣୀ, ବାୟବ୍ୟା, ଶଂଖିନୀ, ତୈତ୍ତିରୀ ମାତୃମାନେ ସୃଷ୍ଟି କଲେ। ସେ ସୌରୀ, ସୌମ୍ୟା, ଶିବଦୂତୀ, ଚାମୁଣ୍ଡା, ବାରୁଣୀ, ବାରାହୀ, ନାରସିଂହୀ, ବୈଷ୍ଣବୀ, ବିଭାବରୀଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ। ସେ ଶତାନନ୍ଦା, ଭଗାନନ୍ଦା, ପିଚ୍ଛିଳା, ଭଗମାଳିନୀ, ବାଳା, ଅତିବଳା, ରକ୍ତା, ସୁରଭୀ, ମୁଖମଣ୍ଡିତାକୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ। ସେ ମାତୃନନ୍ଦା, ସୁନନ୍ଦା, ବିଡାନୀ, ଶକୁନୀ, ଉତ୍ତମ ଗୁଣବତୀ ରେବତୀ, ଏବଂ ଶିଖିପଟ୍ଟିକାକୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ। ତାପରେ ତ୍ରିପୁରାନ୍ତକ ତ୍ରିଶୂଳରେ ଅନ୍ଧକାକୁ ବିଦ୍ଧ କଲେ, ଓ ମାତୃମାନେ ତାଙ୍କର ରକ୍ତ ପିଇଲେ। ରକ୍ତ ଶୂନ୍ୟ ହେବାରୁ ଅନ୍ଧକା ଶୁଷ୍କ ହେଲେ, ଏବଂ ତ୍ରିଶୂଳରେ ଗାଡ଼ି ଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ ହଜାର ଦିବ୍ୟ ବର୍ଷ ରହିଲେ। ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରୁଦ୍ର ତାଙ୍କୁ ଧରି ରଖିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଅନ୍ଧକା ମରିଲେ ନାହିଁ; ତେବେ ଶିବଙ୍କୁ ଭକ୍ତିରେ ଅନ୍ଧକା ପ୍ରଶଂସା କଲେ। ‘ନମସ୍କାର ଆପଣଙ୍କୁ, ହେ ଶମ୍ଭୁ, ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିର ସଂହାରକାରୀ; ନମସ୍କାର ଆପଣଙ୍କୁ, ଦୟା କରନ୍ତୁ। ଆପଣ ପୃଥିବୀ, ଜଳ, ଅଗ୍ନି, ବାୟୁ, ଆକାଶ, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଚନ୍ଦ୍ର, ଯଜ୍ଞକର୍ତ୍ତା, ଅଷ୍ଟମୂର୍ତ୍ତି, ସୃଷ୍ଟି ଓ ସଂହାରର ମୂଳ।’ ବାଣ ନିଜ ନଗରରେ ଅନେକ ସଙ୍ଗୀତ ଦ୍ୱାରା ଆପଣଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରି, ନଗରର ଅଧିପତ୍ୟ ଓ ସୁରକ୍ଷା ପାଇଥିଲେ; ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କର ପ୍ରଭୁ, ପାହାଡ଼ ଉଠାଇଥିବା, ଆପଣଙ୍କର ପଦଚିହ୍ନରେ ଦମିତ ହୋଇଥିଲେ। ସମସ୍ତ ରାକ୍ଷସ ଦଳ ଉପରେ ଅଧିପତ୍ୟ ଲାଭ କରି, ତାଙ୍କର ପୁଅ ଇନ୍ଦ୍ର ଶତ୍ରୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେଲେ; ହେ ଭବଭୟ ହରଣକାରୀ, ପରମ ଦୟାଳୁ, ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କର ସାର। ଆପଣଙ୍କର ପଦପଦ୍ମ ମନର ଅନ୍ଧକାର କୁ ହଟାଏ, ମାରୁତମାନଙ୍କର ଅଭିମାନକୁ ଜୟ କରି, ବିପକ୍ଷ ସମୁଦ୍ରକୁ ଅତିକ୍ରମ କରେ।