ଏହି ସମୟରେ ଭୟଙ୍କର ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖାଗଲା। ଦେବତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ମୂର୍ତ୍ତି ପ୍ରକଟିତ ହେଲେ—ତାଙ୍କର ଜଟା ଆକାଶକୁ ଭରିଦେଇଥିଲା, ତାହାରେ ଅଗ୍ନିମୟ ଓ ଫଣିଅଳି ସର୍ପମାନେ ବେପରୁଆ ଭାବରେ ଖେଳୁଥିଲେ। ସେ ମୁଣ୍ଡରେ ମଣିମାଳିକା ଓ ଫଣିମାଣି ସର୍ପ ଶୋଭା ପାଉଥିଲେ। ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ତୀବ୍ର ତେଜରେ ଜ୍ୱଳମାନ ହେଉଥିଲେ, ଯେପରି ଏକ ଅପରିମିତ ଅଗ୍ନି ଯେଉଁଠାରେ ଚନ୍ଦ୍ରକଳା ଓ ଦାନ୍ତ ଚମକୁଥିଲା, ଯାହାକୁ ଦେଖିବାକୁ ଭୟ ଲାଗୁଥିଲା। ତାଙ୍କର ରୂପ ନରକ ସମାନ ଗଭୀର ଏବଂ ଭୈରବ ଓ ଅରାବା ପରି ଗର୍ଜନ କରୁଥିଲେ। ଅନେକ ହଜାର ହସ୍ତ ରହି, ସେ ଅସଂଖ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ର ଧରିଥିଲେ। ବିଭିନ୍ନ ଆଳଙ୍କାର ଧାରଣ କରି, ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଭୟଙ୍କର ଧ୍ୱନି କରୁଥିଲେ। ସେ ସିଂହ ଚର୍ମ ପିନ୍ଧିଥିଲେ ଓ ବାଘ ଚର୍ମ ଉପରେ ଉଡ଼ାଇଥିଲେ। ଏଭଳି ଦେବତା ସ୍ୱରୂପ ଧାରଣ କରି, ହାତୀ ଚର୍ମର ମହିମାରେ ଶୋଭିତ, ମଧୁମକ୍ଷିକାମାନେ ତାଙ୍କୁ ଘେରି ଗୀତ ଗାଇଥିଲେ, ଦାଇତ୍ୟ ଓ ଦାନବମାନେ ଭୟଭୀତ ହେଉଥିଲେ। ସେଇ ଭୟଙ୍କର ଦାନବନାଶକ ପୃଥିବୀରେ ଅବତରିଲେ। ଏପରି ସମୟରେ ଅନ୍ଧ ବଡ଼ ଅସୁର, ତାଙ୍କର ପୁଅ ଯୁଦ୍ଧରେ ନିହତ ହେବାର ଖବର ଶୁଣି, କ୍ରୋଧ ଓ ଅନ୍ଧକାରରେ ଉତ୍ତେଜିତ ହେଲେ। ସେ ଯୁଦ୍ଧ ଢୋଳ ବାଜିବାକୁ ଆଦେଶ ଦେଲେ ଓ ସେନା ଏକତ୍ର କରି, ଯେଉଁଠାରେ ଦେବମାନେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇଥିଲେ, ସେଠାକୁ ଗଲେ। ବଡ଼ ଚାରିଓଁ ଦିଗରେ ରଥ, ହାତୀ ଓ ସେନା ସଜିଥିଲା। ଦେବତାମାନେ ଦାନବମାନେ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଆସୁଥିବା ଦେଖି, ତାଙ୍କର ସ୍ନିଗ୍ଧ କବଚ ଛାଡ଼ି ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ଶରଣାଗତ ହେଲେ। ତିନି ଚକ୍ଷୁ ଥିବା ଶିବ ତାଙ୍କୁ ଆଶ୍ୱାସନ ଦେଲେ—"ଭୟ କରିବେ ନାହିଁ।" ତାପରେ ତିନି ଶୂଳ ଧରି, କ୍ରୋଧରେ ଦାନ୍ତ ଦେଖାଇ, ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ। ଏହି ସମୟରେ ଅନ୍ଧକ ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧରେ ଦେବତାମାନଙ୍କୁ କୋଟି କୋଟି ବାଣ ମାରିଲେ। ଅନେକ ଦେବତା ଏକ ରୂପରେ ନିହତ ହେଲେ। ପିନାକଧାରୀ ଦେବ, ଅଗ୍ନି ସମ ତେଜରେ ଉତ୍ସର୍ଗ କରି, ଅନ୍ଧକଙ୍କ ରଥକୁ ବାଣରେ ଢାଙ୍କିଦେଲେ। ଦାନବନାୟକ ଅନ୍ଧକ ତାଙ୍କର ଅସ୍ତ୍ର ଶିଥିଲ ହୋଇଯିବା ପରେ, ସମସ୍ତ ଦାନବମାନେ ଡାକି ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ବିଭିନ୍ନ ଅସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରିଥିବା ବୀରମାନେ ସେନାକୁ ଅନେକ ଭାବେ ଭାଙ୍ଗିଦେଲେ। ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଦେବତାମାନେ ସ୍ଥାଣୁଙ୍କ ସହ ମିଶି ଦାନବମାନେ ନିହତ କଲେ। ଅନ୍ଧକ ଦେଖିଲେ ତାଙ୍କର ସେନା ଦେବମାନେ ଦ୍ୱାରା ଭାଙ୍ଗି ପଡ଼ିଛି, ଏବଂ ନିଜେ ମହେଶଙ୍କ ଅସଂଖ୍ୟ ବାଣରେ ବନ୍ଧି ଶରୀର ଦୁଃଖିତ ହେଉଛି, ତେବେ ନିଜର ଶୌର୍ୟ ଉପରେ ଆଶ୍ରୟ କଲେ। ଅନ୍ଧକ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ପିନାକ ହସ୍ତଗତ କରି ତାଙ୍କୁ ଆଘାତ କଲେ। ପିନାକ ଦ୍ୱାରା ଆଘାତ ପାଇ ରୁଦ୍ର ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ। ଦେବତା ଭୂମିରେ ପଡ଼ିବା ସହିତ ତିନି ଲୋକ କମ୍ପିତ ହେଲା; ସମୁଦ୍ର ତାଙ୍କର କୂଳ ଛାଡ଼ିଦେଲେ, ପାହାଡ଼ ତାଙ୍କର ଶିଖର ଛାଡ଼ିଦେଲେ। ତାରାମାନେ ଅନେକ ସଂଖ୍ୟାରେ ଖସିପଡ଼ିଲେ। ଦେବତାଧିପତି ଭୂମିରେ ଅଚେତନ ହେବା ସମୟରେ, ଅନ୍ଧକ ପୁନି ଗଦା ଦ୍ୱାରା ଆଘାତ କଲେ। କ୍ରୋଧରେ ସେ ଏକ ସର୍ପକୁ ମାରି ଭୂମିରେ ପକାଇଦେଲେ। ଶିବଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି, ସର୍ପରାଜା ଅନ୍ୟଠାରେ ପଳାଇଗଲା। କିଛି ଖ୍ଷଣ ପରେ, ପରମେଶ୍ୱର ଚେତନା ଫେରି ଉଠିଲେ। ଦିବ୍ୟ ପରଶୁ ଧରି ଦେଖିଲେ, ଦାନବ ଦୃଶ୍ୟମାନ ନାହିଁ। ତାପରେ, ଶତଧା ମାୟାରେ ପାରଙ୍ଗତ ଅନ୍ଧକ ଏକ ଗଢ଼ ଅନ୍ଧକାର ମାୟା ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ। ଦେବମାନେ ଏହାରେ ଅଭିଭୂତ ହେଲେ, ଶମ୍ଭୁ ଚିନ୍ତା କଲେ—ଏହି ଦାନବ କଣ ଅପକାର କରିପାରେ? ଦେବମାନେ ଅନ୍ଧକାରରେ ଭ୍ରମିତ ହେଲେ, ମନ ଅଶାନ୍ତ ହେଲା। ଏମିତି ସମୟରେ, ଏକ ମହା ତେଜ ରୂପେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପ୍ରକଟିତ ହେଲେ। ସେ ମାନବ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଅନ୍ଧକାର ଦୂର କଲେ। ଅନ୍ଧକାର ହଟିଯିବା ସହିତ, ଦେବମାନେ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କଲେ; ସ୍କନ୍ଦ ଆଦି ଦେବମାନେ ତେଜରେ ଚମକୁଥିଲେ। ସେମାନେ ମାନବ ରୂପରେ ଥିବା ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ବିଭିନ୍ନ ସ୍ତୁତିରେ ପ୍ରଶଂସା କଲେ—ଏହି ଅପୂର୍ବ, ସମସ୍ତ ଜଗତରେ ବ୍ୟାପ୍ତ, ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ, ଶିବ ଠାରୁ ଉଚ୍ଚତମ। ତାଙ୍କର ତାଜା ପଦ୍ମର ରଙ୍ଗ ଓ ଶୋଣିତ ରଙ୍ଗର ତେଜ ଦେଖି, ପଞ୍ଚ ଭୂତରେ ବ୍ୟାପ୍ତ ଭୂମି ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲା। ପୁନି ଭକ୍ତି ଓ ଧ୍ୟାନରେ ନମ୍ର ହୋଇ, ତିନି ଚକ୍ଷୁ ଥିବା ହର ମୃଦୁ ଦୃଷ୍ଟିରେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ। ମୃଦୁ ଓ ଗଭୀର କଣ୍ଠରେ ହର ଶାନ୍ତିପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ କହିଲେ—"ଅସୁରମାୟା ଦ୍ୱାରା ଭ୍ରମିତ ଜନମାନେ ପାଇଁ, ଏହି ଦେବତା ଏକମାତ୍ର ନିର୍ବିକଳ୍ପ ଦେବତା। ସେଇ ପ୍ରଭୁ ନୌକାର ନାୟକ ପରି, ସମସ୍ତ ଜୀବକୁ ସଂସାର ସମୁଦ୍ର ଉପରେ ଉଠାଇ ନେଇଯାନ୍ତି।" "ଯେଉଁ ପ୍ରାଣୀମାନେ ସଦା ଭକ୍ତିରେ ବିଭିନ୍ନ ଭାବରେ ଏହି ଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ପରମ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଫଳ ପାଆନ୍ତି। ଏହି ତେଜସ୍ୱୀ ଭାସ୍କରଙ୍କୁ ମୁଁ ନମସ୍କାର କରେ।" "ଯିଏ ପ୍ରଭାତରେ ପୂର୍ବ ପାହାଡ଼ ଶିଖରରେ ତାଙ୍କର କୁସୁମ ମାଳାରେ ଅଳଙ୍କୃତ କିରଣ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ଆଲୋକିତ କରନ୍ତି—ସେଇ ସବିତା ଜଗତର ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଉନ୍ତୁ।" ବ୍ରହ୍ମା, ଇନ୍ଦ୍ର, ରୁଦ୍ର, ମାରୁତ, ଅଚ୍ୟୁତ, ଅଗ୍ନି, ଜଳ, ଋତିକୁଶଳ ଋଷିମାନେ ଓ ମଙ୍ଗଳକାମୀମାନେ ପ୍ରତିଦିନ ଦିବ୍ୟ ଶ୍ରୀଙ୍ଗାରରେ ଏହି ଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରନ୍ତି। ତୁମର ରୂପ ସଦା ବେଦମାନେ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରି ମହାପ୍ରଳୟରେ ମଧ୍ୟ ପୂଜା କରନ୍ତି; ଯେଉଁମାନେ ଉଚ୍ଚତମ ଲୋକରେ ହାତ ଜୋଡି ତୁମକୁ ପ୍ରଣାମ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ପୃଥିବୀରେ ମହାନ ହୁଅନ୍ତି। ଯେଉଁ ମାନବମାନେ କୁଷ୍ଠ, ଫୋଡ଼ା, ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ରୋଗରେ ପୀଡ଼ିତ, ଚର୍ମ କ୍ଷୟ, ନଖ ବିକୃତ, କେଶ ଝଡ଼ିଯାଇଛି—ସେମାନେ ମଧ୍ୟ, ଦେବତାଧିପତି, ତୁମର ପାଦେ ନମସ୍କାର କଲେ, ଅତିକ୍ଷଣରେ ଷୋଡ଼ଶ ବୟସର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଶକ୍ତି ପାଆନ୍ତି। ସାମ ଗାୟକମାନେ, ଅଧ୍ୱର୍ୟୁ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ମହାନ ବାହ୍ୱୃଚମାନେ ତୁମକୁ ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ଆମନ୍ତ୍ରଣ କରନ୍ତି; ଏପରି ଆର୍ୟମାନ, ନାଗ, ପିତୃ, ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ମଧ୍ୟ ତୁମକୁ ସମ୍ମାନ କରନ୍ତି। ଦେବ, ମାନବ ଓ ଆମେ ମଧ୍ୟ ଉପନିଷଦ ଓ ଷଡ୍ରଶିମାନେ ବର୍ଣ୍ଣିତ ମାୟା ଭାବରେ ତୁମକୁ ପୂଜା କରୁଛୁ; ଗନ୍ଧର୍ବ, କିନ୍ନର, ଚାରଣମାନେ ମଧ୍ୟ ତୁମର ରୂପ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି।