ଏକ ସମୟର କଥା, ଅନ୍ଧକ ନାମକ ଏକ ଅସୁର ଦୃଢ଼ ସଂକଳ୍ପ କଲେ—"ମୁଁ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କୁ, ଏହା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଯେ ବିଷ୍ଣୁ ଓ ରୁଦ୍ର ମଧ୍ୟ, ଜିତିବି। ମୁଁ ପାହାଡ଼ର କନ୍ୟାକୁ ନେବି, କାରଣ ମୋର ହୃଦୟ ତାଙ୍କଠାରେ ଆକୃଷ୍ଟ ହୋଇଛି।" ତାଙ୍କର ମନ୍ତ୍ରୀ ତାଙ୍କୁ ଏହି ଗୁପ୍ତ ତଥ୍ୟ ଦେଲେ ଯେ, ଦେବତାମାନେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସହିତ ମିଳି, କନକ ନାମକ ଅସୁରଙ୍କୁ ମାରିବା ପାଇଁ ଚକ୍ରାନ୍ତ କରିଥିଲେ, କାରଣ ସେ ଅନ୍ୟର ଜନାନୀ ପ୍ରତି ଆସକ୍ତ ଥିଲେ। ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଅନ୍ଧକ ରୋଷରେ ଭରିଯାଇ କହିଲେ, "ମୁଁ ସମସ୍ତ ଦେବତା, ଶଙ୍କର ସହିତ, ସମ୍ହାର କରିଦେବି।" ଏହିପରି ଭୟଙ୍କର ଅସୁର କନକଙ୍କୁ ମାରିଦେଲାପରେ, ଇନ୍ଦ୍ର ଭୟଭୀତ ହୋଇ ତାଙ୍କୁ ଦୃଷ୍ଟି ଦେଇ ଅପସରିଗଲେ। ସେ କୌଣସି ଆଶ୍ରୟ ଖୋଜି, କୈଳାସ ପର୍ବତରେ ଥିବା ଶଙ୍କରଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ। ଚନ୍ଦ୍ରକଳା ମୁକୁଟ ଧାରଣ କରିଥିବା ଦେବତାମାନଙ୍କ ନାୟକଙ୍କୁ ଦେଖି, ଇନ୍ଦ୍ର ଶିର ନମାଇଲେ। ଏହି ଭୟଭୀତ ହଜାର ଚକ୍ଷୁ ଥିବା ଇନ୍ଦ୍ର ବିନମ୍ର ଭାବେ ପ୍ରାର୍ଥନା କଲେ—"ହେ ଦେବ, ଅନ୍ଧକ ଅସୁର ଠାରୁ ମୋତେ ରକ୍ଷା କର।" ସେ କହିଲେ, "ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଭୟ କରୁଛି, କାରଣ ଯୁଦ୍ଧରେ ମୁଁ ତାଙ୍କର ପୁଅକୁ ମାରିଦେଇଛି। ସେ ମହାଅସୁର ତାଙ୍କର ପୁଅ ମୃତ୍ୟୁ ବିଷୟରେ ଜାଣିବା ପୂର୍ବରୁ—" "ଏହି ଭୟଙ୍କର ଅସୁର, ଯିଏ ମୋତେ ଭୟ ଦେଉଛି, ଏଠାରେ ତୁରନ୍ତ ସମ୍ହାର ହେଉ। ଯିଏ ଅନ୍ୟଙ୍କ ଜନାନୀ ପ୍ରତି ଲୋଭରେ ଅନ୍ୟର ଜନାନୀକୁ ହରଣ କରେ, ସେହି କ୍ରୂର ଦାନବ ନିଶ୍ଚୟ ନାଶ ହେଉ। ହେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଯେପରି ହେଉ, ଆପଣ ତାଙ୍କୁ ନଶ୍ଟ କରିବା ଉଚିତ।" ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ସମସ୍ତଙ୍କ ଆଶ୍ରୟ ଶଂକର ତାଙ୍କୁ ଆଶ୍ୱାସନ ଦେଇ କହିଲେ, "ଶତକ୍ରତୁ, ଭୟ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ।" ଏହା କହି, ସେ କୈଳାସ ଛାଡ଼ି କୁଶସ୍ଥଳୀକୁ ଯାଇଲେ। ସେ ତାଙ୍କ ସହ ଭୂତଗଣଙ୍କୁ ନେଇ, ଅନ୍ଧକଙ୍କ ବିନାଶ ପାଇଁ ଏକ ଭୟଙ୍କର, ବିଶ୍ୱରୂପ ଧାରଣ କଲେ। ତାଙ୍କର ଜଟା ଆକାଶକୁ ଭରିଦେଲା, ଜହ୍ନ ମାଣିକ୍ୟ ମୁଣ୍ଡି ଧାରଣ କରିଛି, ଦହୁଚି ଅଗ୍ନି ସାଦୃଶ୍ୟ ଦେଖାଯାଉଛି, ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ଚନ୍ଦ୍ରକଳା ଓ ଦାନ୍ତ ଦିଗଦିଗନ୍ତରେ ଭୟ ପ୍ରଦାନ କରୁଛି। ତଳଭୂମି ପରି ଗଭୀର ରୂପ ଧାରଣ କରି, ଭୈରବ ଓ ଅରାବ ପରି ଗର୍ଜନ କରୁଛନ୍ତି, ହଜାର ହଜାର ବାହୁରେ ଅସଂଖ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି। ଶିହା ଚର୍ମ ଓ ବାଘ ଚର୍ମ ପିନ୍ଧି, ଅନେକ ଗହଣା ଧାରଣ କରି, ଯୁଦ୍ଧରେ ଭୟଙ୍କର ଧ୍ୱନି କରୁଛନ୍ତି। ହାତୀ ଚର୍ମ ରେ ଶୋଭିତ, ମଧୁମକ୍ଷିକା ଗୁଞ୍ଜନ କରୁଛି, ଦୈତ୍ୟ ଓ ଦାନବମାନେ ଭୟଭୀତ। ଏହି ଭୟଙ୍କର ଦାନବନାଶକ ପୃଥିବୀରେ ଅବତରିଲେ। ଏପଟେ ଅନ୍ଧକ ଅସୁର ତାଙ୍କର ପୁଅ ଯୁଦ୍ଧରେ ମୃତ୍ୟୁ ହେବାର କଥା ଶୁଣି, ରୋଷ ଓ ଅନ୍ଧକାରରେ ଆବୃତ ହୋଇ, ଯୁଦ୍ଧ ଢୋଳ ବଜାଇବା ଆଦେଶ ଦେଲେ। ସେ ତାଙ୍କର ସେନା ଗଠନ କରି, ଯେଉଁଠାରେ ଦେବତାମାନେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇଥିଲେ, ସେଠି ପହଞ୍ଚିଲେ। ଦେବତାମାନେ ମହାସେନା, ରଥ, ହାତୀ ନେଇ ଦୈତ୍ୟମାନେ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଆସୁଥିବା ଦେଖି, ତାଙ୍କର ଏକାଧିକ ଅଳ୍ପ ଅସ୍ତ୍ର ଛାଡ଼ି, ସମ୍ଭୁଙ୍କ ଆଶ୍ରୟ ନେଲେ। ତିନି ଚକ୍ଷୁ ଥିବା ଦେବତା ତାଙ୍କୁ ଆଶ୍ୱାସନ ଦେଇ କହିଲେ, "ଭୟ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ।" ତାଙ୍କର ତ୍ରିଶୂଳ ଧରି, ଦାନ୍ତ ଦେଖାଇ ରୋଷରେ ଦ୍ୱାରେ ଦଢ଼ି ହେଲେ। ଅନ୍ଧକ ରୋଷରେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ଉପରେ କୋଟି କୋଟି ବାଣ ମାରିଦେଲେ। ଏକା ଦେବତା ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିବା ଅନେକ ଦେବତା ମୃତ୍ୟୁ ବରଣ କଲେ। ପିନାକ ଧାରୀ ଦେବତା ଅଗ୍ନି ପରି ଚିଙ୍ଗାରି ଓ ଅଗ୍ନିଝାଳ ଉତ୍ସର୍ଗ କରି, ଅନ୍ଧକଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ରଥ ଉପରେ ବାଣରେ ଢାଙ୍କିଦେଲେ। ଦାନବମାନଙ୍କ ନାୟକ ତାଙ୍କ ରଥ ଉପରେ ଠିଆ ହୋଇ, ତାଙ୍କ ଅସ୍ତ୍ର ଅଜର୍ଜର ହୋଇଯାଇଥିଲା, ସେ ସମସ୍ତ ଦାନବମାନେକୁ ଡାକି ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ଦେବତାମାନେ ଏବଂ ତାଙ୍କ ସହଯୋଗୀ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ବିଭିନ୍ନ ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଦାନବ ସେନାକୁ ଭଂଗ କରିଦେଲେ। ଯୁଦ୍ଧରେ ଦେବତାମାନେ, ସ୍ଥାଣୁଙ୍କ ସହିତ ମିଶି, ଦାନବମାନେକୁ ବଧ କଲେ। ଅନ୍ଧକ ଦେଖିଲେ ତାଙ୍କ ସେନା ଭଙ୍ଗ ହୋଇଯାଇଛି, ଏବଂ ମହେଶଙ୍କ ଅସଂଖ୍ୟ ବାଣରେ ନିଜେ ଅଟକି ପଡ଼ିଛନ୍ତି, ଶରୀର ଦୁଃଖରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ, କିନ୍ତୁ ଆତ୍ମବଳ ରେ ଅଟୁଟ ରହିଲେ। ସେ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ପିନାକ ଧରି ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ଆଘାତ କଲେ। ପିନାକର ଘାଁରେ ରୁଦ୍ର ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ। ଦେବତା ଭୂମିରେ ପଡ଼ିବା ସହିତ, ତିନି ଲୋକ କମ୍ପିତ ହେଲା, ସମୁଦ୍ର ତାଙ୍କର କୂଳ ଛାଡ଼ିଲେ, ପାହାଡ଼ ତାଙ୍କର ଶିଖର ଛାଡ଼ିଦେଲେ। ତାରାମାନେ ବିଛିନ୍ନ ହୋଇ ଅନେକ ଅନେକ ପଡ଼ିଗଲେ। ଦେବତାମାନଙ୍କ ପ୍ରଭୁ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଥିବା ବେଳେ, ଅନ୍ଧକ ପୁନି ଗଦା ଦ୍ୱାରା ଆଘାତ କଲେ। ସେ ରୋଷରେ ନାଗକୁ ଆଘାତ କଲେ ଓ ମାରିଦେଲେ, ଭୂମିରେ ଫିଙ୍ଗିଦେଲେ। ଶିବଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି, ନାଗରାଜ ଅନ୍ୟଠାରେ ପଳାଇଗଲେ। କିଛି ଖଣ୍ଡ ପରେ, ଉନ୍ମୁଚିତ ହୋଇ, ପରମେଶ୍ୱର ପୁନି ଉଠିଲେ। ଦିବ୍ୟ ପରଶୁ ଧରି, ଦାନବକୁ ଦେଖିପାରିଲେ ନାହିଁ। ଏବେ, ଶତ ଧରଣୀ ମାୟାରେ ପ୍ରବୀଣ ଅନ୍ଧକ ଏକ ଗଢ଼ ଅନ୍ଧକାର ମାୟା ରଚିଲେ। ଦେବତାମାନେ ଏହି ମାୟାରେ ଭ୍ରମିତ ହୋଇ, ଶଂଭୁ ଚିନ୍ତା କଲେ—"ଏତେ ଭୟ ଦେଇ, ଏହି ଦାନବ ଆଉ କେଉଁ ଅପକାର କରିପାରିବ?" ଦେବତାମାନେ ଅନ୍ଧକାରରେ ଅସ୍ତବ୍ୟସ୍ତ ହୋଇପଡ଼ିଥିଲେ। ସମସ୍ତଙ୍କ ମନ ଅସ୍ଥିର ହୋଇଯାଇଥିଲା, ସେହି ସମୟରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦେବତା ତାଙ୍କର ତେଜ ରୂପେ ଉଦିତ ହେଲେ। ସେ ମାନବ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଅନ୍ଧକାର ଦୂର କଲେ। ଅନ୍ଧକାର ହଟିଗଲା, ଜୁହୁରି ଦେଖାଯିବା ଲାଗିଲା, ଦେବତାମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ଭରିଗଲେ। ଦେବତାମାନେ, ତାଙ୍କର ମୁହଁ ଓ ଚକ୍ଷୁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୋଇ, ଖୁସି ହେଲେ। ସମସ୍ତ ଦେବଗଣ, ସ୍କନ୍ଦ ଆଦି ନେତୃତ୍ୱରେ, ତେଜରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୋଇଯାଇଥିଲେ। ସେମାନେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ମାନବ ରୂପରେ ବିଭିନ୍ନ ସ୍ତୁତିରେ ପ୍ରଶଂସା କଲେ—ଯିଏ ଅଦ୍ୱିତୀୟ, ସମସ୍ତ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡକୁ ବ୍ୟାପିଥିବା, ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ, ଶିବ ଠାରୁ ଉପରେ। ତାଙ୍କର ତାଜା ପଦ୍ମର ରଙ୍ଗ ଓ ସିନ୍ଧୂର ରଙ୍ଗରେ ତେଜମୟ ଦେଖି, ପଞ୍ଚ ଭୂତ ଉପରେ ଅବସ୍ଥିତ ପୃଥିବୀ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲା। ପୁନି, ଭକ୍ତି ଓ ଗଭୀର ଧ୍ୟାନରେ, ତିନି ଚକ୍ଷୁ ଥିବା ଭଗବାନ୍ (ଶିବ) ନମ୍ରତାରେ ଦେବତାଙ୍କୁ ଦୃଷ୍ଟି କଲେ।