ଦିତିଙ୍କର ପୁତ୍ର, ଦେବତାମାନଙ୍କର ଅହଂକାରୀ ଶତ୍ରୁ, ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ରୋଧରେ ନରସିଂହଙ୍କ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ। କିନ୍ତୁ ସିଂହଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭଗବାନଙ୍କ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ନଖ ଦ୍ୱାରା, ଓଁକାର ଧ୍ୱନିର ସହାୟତାରେ, ସେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଚିରି ହତ ହେଲେ। ଏହି ଭୟଙ୍କର ଦାନବ ନଶ୍ୱାନ ହେବା ପରେ, ପୃଥିବୀ, କାଳ, ଚନ୍ଦ୍ର, ଗ୍ରହ, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଦିଗ୍ଗୁଡ଼ିକ, ନଦୀ, ପର୍ବତ, ଓ ମହାସମୁଦ୍ର ସମସ୍ତେ ଶାନ୍ତି ଅନୁଭବ କଲେ। ଏହି ସମୟରେ ଦେବତାମାନେ ଓ ମହାତ୍ମା ଋଷିମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ସନାତନ ପ୍ରାଚୀନ ଭଗବାନଙ୍କୁ ଦିବ୍ୟ ନାମରେ ସ୍ତୁତି କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ: "ହେ ଭଗବନ୍, ଆପଣ ଏହି ନରସିଂହ ରୂପ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି—ଏହି ରୂପକୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଓ ଅଧମ ଜଣା ଲୋକମାନେ ପୂଜିବେ।" ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ: "ଆପଣ ବ୍ରହ୍ମା, ରୁଦ୍ର, ମହେନ୍ଦ୍ର—ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ରେଷ୍ଠ। ଆପଣ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ସଂହାରକ, ଏହି ସମସ୍ତ ଜଗତର ଅବିନାଶୀ ମୂଳ। ଆପଣ ପରମ ଲକ୍ଷ୍ୟ, ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ସାର, ଚିରଅନ୍ତର ରହସ୍ୟ, ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଅର୍ପଣ। ଆପଣ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଧର୍ମ, ମହାମାହାତ୍ମ୍ୟ, ପ୍ରଥମ, ପରମ, ପୁରାତନ; ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ସତ୍ୟ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତପସ୍ଯା, ପରମ ପବିତ୍ରତା, ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ମାର୍ଗ। ଆପଣ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଯଜ୍ଞ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହୋମ, ପ୍ରଥମ, ପରମ, ପୁରାତନ; ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେହ, ମହାବ୍ରହ୍ମ, ପରମ ଯୋଗ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବାଣୀ। ଆପଣ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ରହସ୍ୟ, ପରମ ଲକ୍ଷ୍ୟ, ପ୍ରଥମ, ପରମ, ପୁରାତନ।" ଏପରି ଭାବେ ସମସ୍ତ ଜଗତର ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମା, ଭଗବାନ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରି, ତାଙ୍କୁ ବ୍ରହ୍ମଲୋକକୁ ନେଇଗଲେ। ତାଳ-ମୃଦଙ୍ଗ ଧ୍ୱନି ଓ ଅପ୍ସରାମାନଙ୍କ ନୃତ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ, ଭଗବାନ ହରି ଦୀପ୍ତିମାନ ନରସିଂହ ରୂପକୁ ତ୍ୟାଗ କରି, ଦୁଗ୍ଧସାଗରର ଉତ୍ତର ତଟକୁ ଗଲେ। ସେଠାରେ ଗରୁଡ଼ ଧ୍ୱଜ ଧାରଣ କରି, ପ୍ରାଚୀନ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ଅଷ୍ଟଚକ୍ରା ଦୀପ୍ତିମାନ ରଥରେ ଚଢ଼ି, ତିନିଁ ତାଙ୍କର ନିଜ ଅଦୃଶ୍ୟ ସ୍ୱରୂପକୁ ଗ୍ରହଣ କରି, ନିଜ ଧାମକୁ ଚଳିଗଲେ। ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ: "ଏଠାରେ ଆପଣ ନରସିଂହଙ୍କ ମହିମା ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ କହିଲେ; ଏବେ ଭବ ଓ ଭୈରବଙ୍କ ମହିମା କଥା କହନ୍ତୁ।" ପୁଲସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ: "ଶୁଣ, ଦେବଦେବଙ୍କର ପରମ କାର୍ଯ୍ୟ ଏଉଁଛି। ଏକ ଦାନବ ଥିଲେ, ତାଙ୍କ ନାମ ଅନ୍ଧକ, କଳିକୌଳିର ଧୂଳିପିଣ୍ଡ ପରି କଳା। ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ତପସ୍ୟାଶୀଳ ଥିଲେ, ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କୁ ମାରିପାରିବେ ନାହିଁ। ଏକ ଦିନ ସେ ଦେଖିଲେ, ମହାଦେବ ଓ ପାର୍ବତୀ ସଂଗେ ରହିଛନ୍ତି। ପାର୍ବତୀଙ୍କୁ ଖେଳ କରୁଥିବା ଦେଖି, ଅନ୍ଧକ ଭାବିଲେ: 'ଆଜି ଏହି ଦେବୀକୁ ନେଇଯିବି; ସେ ଯଦି ମୋ ସଂଗ ନ ହେବେ, ତେବେ ମୃତ୍ୟୁ ହେବେ।' ସେ ଭାବିଲେ, 'ଏହି ଶୋଭାବତୀ ନାରୀ ମୋର ଜୀବନସାଥୀ ହେବେ; ତାଙ୍କ ଅଧର ଓ ମୁହଁ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଅତିକ୍ରମ କରି ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ଯଦି ସେ ମୋର ସ୍ତ୍ରୀ ହେବେ ନାହିଁ, ତେବେ ବଞ୍ଚିବାର ଅର୍ଥ କ'ଣ?' ଏଭଳି ଚିନ୍ତା କରି, ସେ ତାଙ୍କ ମନ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କ ସହ ପରାମର୍ଶ କଲେ। ସେ ତାଙ୍କ ସେନା ସଜାଇ, ସେନାପତିଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ମୋ ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ରଥ ଆଣ; ଯାହା ଦେବତା ଦଳକୁ ଦଳିଦେଉଛି।' 'ମୁଁ ସମସ୍ତ ଦେବତା, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ବି ଜୟ କରିବି; ହିମାଚଳପୁତ୍ରୀକୁ ନେଇବି, କାରଣ ସେ ମୋର ହୃଦୟ ଚୋରି ନେଇଛନ୍ତି।' ତାଙ୍କର ମନ୍ତ୍ରୀ ତାଙ୍କୁ ଜଣାଇଲେ ଯେ, ଦେବତାମାନେ ଇନ୍ଦ୍ର ସହିତ ମିଶି କନକଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ଚିନ୍ତା କରିଥିଲେ, କାରଣ ସେ ଅନ୍ୟର ସ୍ତ୍ରୀ ପ୍ରତି ଆସକ୍ତ ଥିଲେ। ଏଥିରେ ଅନ୍ଧକ ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ କହିଲେ, 'ମୁଁ ଦେବତାମାନେ, ଶଙ୍କର ସମେତ, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ମାରିଦେଇବି।' ଦାନବକୁ ହତ କରିବା ପରେ, ଇନ୍ଦ୍ର ଅନ୍ଧକ ଦେଖି ଭୟଭୀତ ହୋଇ, କୈଳାସକୁ ଚାଲିଗଲେ, ଶଙ୍କରଙ୍କ ଚରଣେ ନମସ୍କାର କଲେ। ସହସ୍ରନେତ୍ର ଇନ୍ଦ୍ର ଭୟଭୀତ ହୋଇ କହିଲେ: 'ହେ ଦେବ, ମୋତେ ଅନ୍ଧକ ଦାନବ ଠାରୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ। ମୁଁ ତାଙ୍କ ପୁତ୍ରକୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ମାରିଦେଇଛି; ସେ ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହା ଜାଣିନାହାନ୍ତି, ସେଠାରେ ମୋ ଭୟ ଅଛି।' 'ଏହି ଭୟଙ୍କର, ମହାଭୟଦାୟକ ଦାନବ, ଯିଏ ଅନ୍ୟର ସ୍ତ୍ରୀ ଚୋରି କରିବାକୁ ଚାହେ, ତାଙ୍କୁ ଏଠାରେ ହତ କରନ୍ତୁ। ହେ ଦେବଶ୍ରେଷ୍ଠ, ନିଶ୍ଚୟ ତାଙ୍କୁ ନଶ୍ୱାନ କରିବା ଆପଣଙ୍କ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ।' ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ସମସ୍ତଙ୍କ ଆଶ୍ରୟ ଶଙ୍କର କହିଲେ, 'ହେ ଶତକ୍ରତୁ, ଭୟ କରିନାହାଁ।' ଏଭଳି ଆଶ୍ୱାସନ ଦେଇ, ଶଙ୍କର କୈଳାସ ଛାଡ଼ି କୁଶସ୍ଥଳୀକୁ ଗଲେ। ସେ ଭୂତଗଣମାନେ ଦ୍ୱାରା ବେଷ୍ଟିତ, ଦାନବ ଅନ୍ଧକଙ୍କ ନଶ୍ୱାନ ପାଇଁ ଭୟାନକ ବିଶ୍ୱରୂପ ଧାରଣ କଲେ। ତାଙ୍କ ଜଟାରେ ଅଗ୍ନିପରି ଦେଖାଯାଉଥିବା ବିଶାଳ ନାଗମାନେ ଚମକୁଥିଲେ, ମୁଣ୍ଡରେ ମଣିମାଳା ନାଗମାନେ ଶୋଭା ପାଉଥିଲେ। ସେ ଅପରିମିତ ତେଜରେ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ, ତାଙ୍କ ମୁଁହରେ ଦାଢ଼ି, ଚନ୍ଦ୍ରକଳା ଅଳଙ୍କୃତ, ଭୟଜନକ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ତଳପାଟଳ ଭଳି ଗଭୀର ରୂପ ଧାରଣ କରି, ଭୈରବ ଓ ଅରାବା ଭଳି ଗର୍ଜନ କରୁଥିଲେ, ହଜାର-ହଜାର ହାତରେ ଅନେକାନେକ ଅସ୍ତ୍ର ଧରିଥିଲେ। ସେ ଶିଖର ଶୋଭାରେ ଅନେକ ଅଳଙ୍କାର ପିନ୍ଧିଥିଲେ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଭୟଙ୍କର ଧ୍ୱନି ହେଉଥିଲା, ସିଂହଚର୍ମ ଓ ବାଘଚର୍ମ ପିନ୍ଧିଥିଲେ। ଏଭଳି ବିପୁଳ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ହସ୍ତିଚର୍ମ ଅଳଙ୍କୃତ ଦେହ, ମଧୁମକ୍ଷିକା ଗୁଞ୍ଜନରେ ମନୋହର, ଦୈତ୍ୟ ଓ ଦାନବମାନେ ଭୟଭୀତ ହୋଇଯାଉଥିଲେ। ଏହି ଭୟାନକ ଦାନବନାଶକ ଭୂମିରେ ଅବତରିଲେ। ଏଠି, ଅନ୍ଧକ ଦାନବ ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ମୃତ୍ୟୁ ଶୁଣି, କ୍ରୋଧ ଓ ଅନ୍ଧକାରରେ ଭରିଯାଇ, ଯୁଦ୍ଧ ଢୋଲ ବଜାଇବାକୁ ଆଦେଶ ଦେଲେ। ସେନା ଏକତ୍ର କରି, ଯେଉଁଠାରେ ଦେବତାମାନେ ଅବସ୍ଥିତ ଥିଲେ, ସେଠାକୁ ଗଲେ। ଦେବତାମାନେ ଦେଖିଲେ ଦାନବମାନେ ଭୟାନକ ଯୁଦ୍ଧ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ରଥ ଓ ହସ୍ତୀ ସହ ଆସୁଛନ୍ତି। ସେମାନେ ନିଜର କ୍ଷୁଦ୍ର କବଚ ତ୍ୟାଗ କରି, ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ଶରଣେ ଗଲେ। ତିନି ଚକ୍ଷୁଅଳି ଦେବ କହିଲେ, 'ଭୟ କରିନାହାଁ।' ଶଙ୍କର ତାଙ୍କ ତ୍ରିଶୂଳ ଧରି, କ୍ରୋଧରେ ଦାଢ଼ି ଦେଖାଉଥିବା ମୁଁହ ସହ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲେ। ସେଠି, ଅନ୍ଧକ ଦାନବ ରୂଷ୍ଟ ହୋଇ, ଦେବସେନାମାନେ ଉପରେ କୋଟି କୋଟି ତୀର ବର୍ଷା କରି, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଦଳିଦେଲେ।