ସମସ୍ତେ ଆନନ୍ଦରେ ଆକାଶରେ ସ୍ବେଚ୍ଛାନୁସାରେ ଚଳିଉଛନ୍ତି; ଏବଂ ରାତିରେ ରାତି-ବିହାରୀ ତାଙ୍କର କ୍ରିୟା କରିଲେ। ଗ୍ରହ ଓ ତାରାମାନଙ୍କ ସହିତ ତାରାମାନଙ୍କର ନାଥ, ଶତ୍ରୁ-ନିଗ୍ରାହକ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଆକାଶରେ ବିଭିନ୍ନ ରଙ୍ଗରେ ପରିବର୍ତ୍ତିତ ହେଇଗଲା। ଏହା ପରେ ଆକାଶରେ ଏକ ବିଶାଳ କଳା ମୁଣ୍ଡ-ହୀନ ଧଡ଼ ଦେଖାଗଲା; ସୂର୍ଯ୍ୟ କଳା ଧୂଆଁ ଦୀପ୍ତି ମୁକୁତ କରିଲା। ପ୍ରଭୁ ଆକାଶରେ ଦଢ଼ି ରହିଥିଲେ, ତାଙ୍କୁ ବାରମ୍ବାର ଘିରି ରଖାଯାଇଥିଲା; ସୂର୍ଯ୍ୟରୁ ସାତଟି ଧୂଆଁ ଦଳ ଭଳି ଭୟଙ୍କର ଆକୃତି ଉଦ୍ଭବ ହେଲା। ଗ୍ରହମାନେ ଶିଙ୍ଗରେ ଅବସ୍ଥିତ ହୋଇ, ଆକାଶରେ ସୋମଙ୍କ ସହିତ ଦଢ଼ି ରହିଛନ୍ତି; ଡାହାଣ ଓ ବାମପଟେ ଶୁକ୍ର ଓ ବୃହସ୍ପତି ଅବସ୍ଥିତ। ଶନି, ଲାଲ ରଙ୍ଗରେ ମଙ୍ଗଳ ଭଳି ଦୀପ୍ତିମାନ, ସମସ୍ତ ଦିବ୍ୟ ଗ୍ରହମାନଙ୍କ ସହିତ ସମାନ ଭାବେ ଉପରେ ଉଠିଲେ। ଦ୍ରୁତ ଏବଂ ଭୟଙ୍କର ଶିଙ୍ଗମାନେ ଏହି ବୟସ୍କ ଶେଷରେ ଗ୍ରହମାନେ; ଚନ୍ଦ୍ର ତାରାମାନଙ୍କ ସହିତ ଅନ୍ଧକାରକୁ ଦୂର କରିଲା। ଚଳାୟମାନ ଓ ଅଚଳ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ନାଶ ପାଇଁ ରୋହିଣୀ ଅସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲା; ଚନ୍ଦ୍ର ରାହୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଧରାଗଲା ଓ ଉଲ୍କାପିଣ୍ଡ ଦ୍ୱାରା ଆଘାତିତ ହେଲା। ଦୀପ୍ତିମାନ ଉଲ୍କାପିଣ୍ଡ ଚନ୍ଦ୍ର ଉପରେ ମୁକ୍ତ ଭାବେ ଚଳିଉଛି; ଦେବତାମାନଙ୍କର ପ୍ରଭୁ ରକ୍ତ ବର୍ଷା କରିଲେ। ଏକ ଉଲ୍କାପିଣ୍ଡ, ତଡିତ୍-ଭଳି ଦୀପ୍ତିମାନ ଓ ଭୟଙ୍କର ଧ୍ୱନି କରୁଥିଲା, ଆକାଶରୁ ପଡ଼ିଲା; ସମସ୍ତ ଗଛ ଅସମୟରେ ଫୁଟିଗଲା ଓ ଫଳ ଦେଲା। ମନ୍ତ୍ର-ଶକ୍ତି ଥିବା ଲତାମାନେ ଦେମନ୍-ନାଶକ ଭାବରେ ଫଳ ଦେଲେ; ଫଳ ଭିତରେ ଫଳ ଓ ଫୁଲ ଭିତରେ ଫୁଲ ଦେଖାଗଲା। ସେମାନେ ଖୋଲିବା-ବନ୍ଦ କରିବା, ହସିବା-କାନ୍ଦିବା, ଗଭୀର ଚିତ୍କାର କରିବା, ଧୂଆଁ ଓ ଦୀପ୍ତି ମୁକୁତ କରିବାରେ ଲିପ୍ତ। ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କର ପ୍ରତିମା, ଭୟଙ୍କର ଅଭିବ୍ୟକ୍ତି କରି, ଜଙ୍ଗଲ ଏବଂ ଗୃହସ୍ଥ ପଶୁ-ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ସହିତ ମିଶିଗଲା। ସେଠି, ଯୁଦ୍ଧ ଆସୁଥିଲା ବେଳେ, କୃର ଜଙ୍ଗଲ ପଶୁମାନେ ଭୟଙ୍କର ଚିତ୍କାର କରିଲେ; ନଦୀମାନେ ବିପରୀତ ଦିଗରେ ମଲିନ ଜଳ ବହାଇଲେ। ଦିଗମାନେ ଦୃଶ୍ୟମାନ ହେଲେନି, ଲାଲ ଧୂଲିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ; ପୂଜାଯୋଗ୍ୟ ଜଙ୍ଗଲ ଗଛମାନେ କୌଣସି ପୂଜା ନପାଇଲେ। ସେମାନେ ବାୟୁର ଝଟକାରେ ଆଘାତିତ, ଭଙ୍ଗ ଓ ନମ୍ର ହେଲେ; ଏହିପରି ଭାବରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ଛାୟା ବଦଳିଲେନି। ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅସ୍ତ ହେବା ସମୟରେ, ସମସ୍ତ ଲୋକମାନଙ୍କ ପାଇଁ ବୟସ୍କ ଶେଷରେ, ଦାୟତ୍ୟ ରାଜା ହିରଣ୍ୟକଶିପୁଙ୍କର ମହଲ ଉପରେ— ଗୁଦାମ ଓ ଅସ୍ତ୍ରାଗାରରେ ମଧୁ ପ୍ରକଟ ହେଲା, ଦେମନ୍-ନାଶ ଓ ଦେବମାନଙ୍କ ଶ୍ରୀଜୟ ପାଇଁ। ବିଭିନ୍ନ ଭୟଙ୍କର ଓ ଅଦ୍ଭୁତ ଅପଶକୁନ ଦେଖାଗଲା; ଅନେକ ଭୟଙ୍କର ଆକୃତି ଉଦ୍ଭବ ହେଲା। ଦେମନ୍-ପ୍ରଭୁ ନାଶ ପାଇଁ ଯୁଦ୍ଧ ଅପଶକୁନ ଦେଖାଗଲା, ପୃଥିବୀ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦାୟତ୍ୟ ରାଜା ତଳେ କମ୍ପିତ ହେଲା। ବିଶାଳ ପାହାଡ଼ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସର୍ପମାନେ, ଦହନଶୀଳ ବିଷ ମୁହଁରୁ ଅଗ୍ନି ମୁକୁତ କରି, ପଡ଼ିଗଲେ। ଚାରି, ପାଞ୍ଚ, ସାତ ମୁଣ୍ଡ ଥିବା ସର୍ପମାନେ—ବାସୁକି, ତକ୍ଷକ, କର୍କୋଟ, ଧନଞ୍ଜୟ— ଏଲାମୁଖ, କାଳିୟ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ମହାପଦ୍ମ; ସହସ୍ରଶୀର୍ଷ, ଶୁଧ୍ଧ ଦେହୀ, ହେମତାଳ ଧ୍ୱଜୀ, ପ୍ରଭୁ— ଶେଷ, ଅନନ୍ତ, ବଡ଼ ସର୍ପ, ଅଚଳ ଥିଲେ, ତଥାପି ଅସ୍ଥିର ହେଲେ; ପୃଥିବୀର ଗୁହାମାନେ ଜଳ ମଧ୍ୟରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଲା। ସପ୍ତ ଦାୟତ୍ୟ ନାୟକଙ୍କ ରୋଷରେ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଅସ୍ଥିରତା; ପାତାଳର ଗଭୀର ଅଞ୍ଚଳରେ ଚଳିବା ଦୀପ୍ତିମାନ ପ୍ରାଣୀମାନେ। ପାତାଳ ଅଚିରେ ବିକ୍ଷିପ୍ତ ହେଲା, ଦୃଢ଼ ଥିବା ପ୍ରାଣୀମାନେ ଅସ୍ଥିର ହେଲେ; ଦାୟତ୍ୟ ହିରଣ୍ୟକଶିପୁ ପୃଥିବୀକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରିଲେ। କ୍ରୋଧରେ ମୁହଁ ଦନ୍ତ ଦ୍ୱାରା କଟି, ପ୍ରାଚୀନ ବରାହ ଭଳି; ଗଙ୍ଗା, ଭାଗୀରଥୀ, କୌଶିକୀ, ସରୟୂ ଏହି ନଦୀମାନେ— ଯମୁନା, କାବେରୀ, କୃଷ୍ଣବେଣୀ, ତୁଙ୍ଗଭଦ୍ରା, ଗୋଦାବରୀ; ଚର୍ମଣ୍ୱତୀ, ସିନ୍ଧୁ, ନଦୀମାନଙ୍କର ପ୍ରଭୁ; ମେଳକା ଜନ୍ମ ସୋଣା ନଦୀ, ଯାହାର ଜଳ ମଣିଭଳି ଚମକୁଥିଲା। ନର୍ମଦା ତାଙ୍କର ସୁନ୍ଦର ଧାରା ସହିତ, ବେତ୍ରବତୀ ନଦୀ; ଗୋମତୀ, ଗୋମାନ୍ୟ ଭରିତ, ଓ ପୂର୍ବ ସରସ୍ୱତୀ। ମହାକାଳ ଭୂମି, ତମସା ଫୁଲ ଭରିତ; ଜମ୍ବୁଦ୍ୱୀପ ରତ୍ନରେ ଚମକୁଥିଲା, ସମସ୍ତ ମଣିରେ ଶୋଭିତ। ସୁବର୍ଣ୍ଣପୁଟକା ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଖଣିରେ ଶୋଭିତ; ବଡ଼ ଲୌହିତ୍ୟ ନଦୀ, ସୁବର୍ଣ୍ଣରେ ଚମକୁଥିବା ପାହାଡ଼। ବୁନକାରୀ ସହର, କଶା ଚାନ୍ଦି ଖଣିରେ ଶୋଭିତ; ବଡ଼ ମଗଧ ଗ୍ରାମ, ଦ୍ରୁତ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ପୁଣ୍ଡ୍ରମାନେ। ସ୍ରୁଘ୍ନ, ମଲ୍ଲ, ବିଦେହ, ମାଲବ, କାଶୀ, କୋଶଳ; ଗରୁଡ଼ର ମହଲ ଦାୟତ୍ୟ ପ୍ରଭୁ ଦ୍ୱାରା କମ୍ପିତ। ବିଶ୍ୱକର୍ମା ତିଆରି କରିଥିବା, କୈଳାଶ ଶିଖର ଭଳି; ଲୌହିତ୍ୟ ନାମକ ସମୁଦ୍ର, ଭୟାନକ ଓ ରତ୍ନରେ ଭରିତ। ଉଦୟ ପାହାଡ଼, ଶତ ଯୋଜନ ଉଚ୍ଚ, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ତରସ୍ଥରେ ଶୋଭିତ, ମେଘ ଶ୍ରେଣୀ ଦ୍ୱାରା ଆବୃତ। ସୂର୍ଯ୍ୟ ଭଳି ଚମକୁଥିବା ଗଛ, ସୁବର୍ଣ୍ଣରେ ତିଆରି; ସାଳ, ତାଳ, ତମାଳ, ଫୁଲ ଭରିତ କର୍ଣ୍ଣିକାର ଗଛ। ଆୟୋମୁଖ, ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ସମସ୍ତ ଖଣିରେ ଶୋଭିତ; ମଲୟ ପାହାଡ଼, ତମାଳ ଉଦ୍ଭିଦରେ ଶୋଭିତ, ଶୁଭ। ସୁରଷ୍ଟ୍ର, ବାହ୍ଲୀକ, ଶୂଦ୍ର, ଆଭୀର; ଭୋଜ, ପାଣ୍ଡ୍ୟ, ବଙ୍ଗ, କଳିଙ୍ଗ, ତାମ୍ରଲିପ୍ତକ। ପଉଣ୍ଡ୍ର, ଶୁଭ୍ର, ବାମଚୂଡ଼, ସକେରଳ; ଦାୟତ୍ୟ ଦ୍ୱାରା କମ୍ପିତ, ଦେବମାନେ ଓ ଅପ୍ସରାମାନେ ମଧ୍ୟ। ଏପରି ଭୟଙ୍କର ଦୃଶ୍ୟ ଓ ଅପଶକୁନ ଦେଖି, ସମସ୍ତ ଜଗତ ଦାୟତ୍ୟ ପ୍ରଭୁ ହିରଣ୍ୟକଶିପୁଙ୍କ ରୋଷ ଓ ଶକ୍ତିରେ ଅସ୍ଥିର ହେଇଯାଇଥିଲା।