ସନ୍ଧ୍ୟା ବେଳେ ଋଷିମାନେ ହାତ ଜୋଡି ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ସମ୍ମୁଖୀନ କରି ପୂଜା କରୁଥିଲେ, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେମାନେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଦେଖିପାରିଲେ, ତେଵେଁଯାଁତି ତାଙ୍କର ତୀବ୍ର ତାପ ଅତିକ୍ରମ କରିବା ପୂର୍ବରୁ ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ଅବରୋଧ କଲେ। ଏହା ପରେ ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଲା ଯେ, ଦେଶରେ ଧୀରେ ଧୀରେ ରାତିର ଅନ୍ଧକାର ବ୍ୟାପିଗଲା, ଏହି ଅନ୍ଧକାର ମନକୁ ଏମିତି ଅପବିତ୍ର କରିଦେଲା, ଯେପରି ଏକ ଟେଢ଼ା ହୃଦୟ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କୁ ଅଶୁଦ୍ଧ କରେ। ଏହି ସମୟରେ, ଏକ ଶୟନାସନରେ, ଯାହାର ଚାରିପାଖ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ସର୍ପମାନଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ରତ୍ନମାଳା ଆଲୋକମାନ୍ୟ ହୋଇଥିଲା, ଉପରେ ଚନ୍ଦ୍ରକାନ୍ତ ମଣି ଓ ମୂଲ୍ୟବାନ ବସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ତିଆରି ଛତା ରହିଥିଲା, ସେଠି ଶିବ ଶୟନ କରୁଥିଲେ। ଏହି ଶୟନାସନ ବିଭିନ୍ନ ରତ୍ନର ଅପୂର୍ବ ଚମକରେ ଇନ୍ଦ୍ରଧନୁଷ୍ୟର ରୂପକୁ ଅନୁକରଣ କରୁଥିଲା, ଏବଂ ଏହା ମଣିମାଳା ଓ ମୁକ୍ତାର ହାର ଦ୍ୱାରା ଅଳଙ୍କୃତ ଥିଲା। ଖେଳ ଓ ବିହାରର ମନୋହର ଛତା ମନ୍ଦାର ପର୍ବତର ଧୀରେ ଚଳିବା ସହିତ ଆକାଶକୁ ଆଛାଦିତ କରିଥିଲା, ଏବଂ ପାର୍ବତୀ ତାଙ୍କ ସହିତ ଅଛନ୍ତି। ସେଠାରେ ପାର୍ବତୀ, ପର୍ବତର କନ୍ୟା, ତାଙ୍କର ଦୁଇହାତ ଶିବଙ୍କ ଗଳାରେ ଜଡି ରଖିଥିଲେ, ଚନ୍ଦ୍ରଧାରୀ ମହାଦେବ ତାଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଧଳା ଆଲୋକର ଭାରି ପ୍ରଭା ଦେଖି ଅବସ୍ଥିତ ଥିଲେ। ନୀଳ କମଳ ଦଳ ଭଳି ଅନ୍ଧକାର ନୟନ ଥିବା ଗିରିଜା ରାତିରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୀପ୍ତିମାନ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ ଦେବତା ଶିବ, ଖେଳ ଓ ବିହାରର କଳାରେ ନିପୁଣ, ପାର୍ବତୀଙ୍କୁ କହିଲେ— "ହେ ସୁସ୍ଲିମ୍ବାଳା! ମୋ ଦେହରେ ଏହି ଧଳା ପ୍ରଭା କାହିଁକି ଚମକୁଛି? ଏହା କି ଧଳା ଓ ଶୁଦ୍ଧ ନାଗ, ଯେଉଁଥି ମୋ ଚନ୍ଦନ ଲିପ୍ତ ବାହୁରେ ଲପଟିଯାଇଛି? କିମ୍ବା ଏହା ଚନ୍ଦ୍ରକାନ୍ତ ଆଲୋକରେ ଏକ ରକ୍ତବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିବା ରାତି, କିମ୍ବା ଶୁଦ୍ଧ ପକ୍ଷର ରାତି, ଯାହା ମୋ ଦୃଷ୍ଟିକୁ ଭ୍ରମିତ କରିଛି?" ଏପରି ଶିବଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଗିରିଜା ଖୋଲା କଣ୍ଠରେ, କ୍ରୋଧରେ ଲାଲ ଦୃଷ୍ଟି ଓ ଭୂରୁ କୁଞ୍ଚିତ କରି, ପିନାକଧାରୀଙ୍କୁ କହିଲେ—"ପ୍ରତ୍ୟେକ ମନୁଷ୍ୟ ନିଜ କର୍ମରେ ଅବିବେକରେ ଆବୃତ ହୁଏ; ଅବଶ୍ୟମ୍ଭାବୀ ଭାବେ ଚେଷ୍ଟାକାରୀ ନିନ୍ଦା ପାଏ, ହେ ଚନ୍ଦ୍ରଧାରୀ! ଦୀର୍ଘ ତପସ୍ୟା କରି ମୁଁ ତୁମକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଛି, ତଥାପି ପ୍ରତିପଦେ ମୁଁ କେବଳ ଅପମାନ ଅନୁଭବ କରୁଛି। ମୁଁ ଟେଢ଼ା କିମ୍ବା ଚତୁର ନୁହେଁ, ହେ ଶର୍ବ! ତୁମେ ତ ଜଗତରେ ବିଷାକ୍ତ ଓ ଦୋଷର ଆଶ୍ରୟ ଭାବେ ପରିଚିତ। ତୁମେ ଭଗଙ୍କ ଦାନ୍ତ ଓ ଚକ୍ଷୁ ଚୁରି କରିଥିଲ, ଏହି କଥା ଦ୍ୱାଦଶ ଆଦିତ୍ୟ ଜାଣନ୍ତି। ତୁମେ ତ ତୁମ ମୁଣ୍ଡରେ ତ୍ରିଶୂଳ ତିଆରି କରି, ତୁମ ଦୋଷକୁ ମୋ ଉପରେ ଆରୋପ କରୁଛ; ମୋତେ 'କୃଷ୍ଣା' ବୋଲି ଡାକୁଛ, କିନ୍ତୁ ତୁମେ ତ ସମୟର ମହାଶକ୍ତି ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଏବେ ମୁଁ ପାହାଡ଼କୁ ଯାଇ, ତପସ୍ୟାରେ ଲୀନ ହେବି; ଏପରି ଅପମାନ ପାଇଁ ଏହି ଜୀବନର କିଛି ଅର୍ଥ ନାହିଁ। ଏକ ନିମ୍ନ ଖପରଧାରୀ, ଶ୍ମଶାନରେ ବାସ କରୁଥିବା, ଦେହରେ ଭସ୍ମ ଲଗାଇଥିବା, ମାତୃଗଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଘୁରୁଥିବା ତୁମଠାରୁ ମୁଁ ଦୂରେଇଯିବି।" ଏପରି କ୍ରୋଧମୟ କଥା ଶୁଣି, ଶିବଙ୍କ ଚନ୍ଦ୍ର ଅନ୍ଗୁଳି କମ୍ପିତ ହେଉଥିଲା; ଦୁଃଖରେ ବିଚଳିତ ହୋଇ, ସେ କହିଲେ—"ହେ ପର୍ବତକନ୍ୟା, ମୁଁ କଦାଚିତ୍ ତୁମକୁ ନିନ୍ଦା କରିନାହିଁ; ମୁଁ ତ କେବଳ ଖେଳରେ, ପ୍ରମାଦର ଅଭିନୟ କରିଥିଲି। ଏପରି ଚଞ୍ଚଳତା ମୋର ସ୍ୱଭାବରେ ନାହିଁ, ହେ ଭୟଶୀଳେ, କିନ୍ତୁ ତୁମେ ଏତେ କ୍ରୁଧ୍ଧ ହେଲେ, ତେବେ ଆଉ କଦାଚିତ୍ ଏପରି କରିବିନାହିଁ। ମୁଁ ମଜା କଥା କହିଥିଲି; ତୁମେ କ୍ରୋଧ ତ୍ୟାଗ କର, ହେ ଶୁଭ ସ୍ମିତା! ମୁଁ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ, ତୁମକୁ ସମ୍ମାନ ଜଣାଉଛି। ଯେଉଁମାନେ ଉତ୍ତମ, ସେମାନେ ଅପମାନରେ କ୍ଷୁଦ୍ର ହୁଏନାହାନ୍ତି; ନିନ୍ଦିତ ଲୋକ ମନୁଷ୍ୟ ମନକୁ ଅନ୍ତର୍ଭାଗରେ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଅନୁଭବ କରେ, କିନ୍ତୁ ଦୁଷ୍ଟମାନେ, ନ ଉତ୍ତମମାନେ।" ତଥାପି, ଦେବତାଙ୍କ ନରମ ଶବ୍ଦରେ ଅନେକ କଥା ଶୁଣି ମଧ୍ୟ, ସତୀ ଦେବୀ ତାଙ୍କ ଅନ୍ତର୍ଗତ କ୍ଷତରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ରୋଧ ରଖି, ଶାନ୍ତ ହେଲେନାହିଁ। ତାଙ୍କ ହାତରୁ ଶଙ୍କରଙ୍କ ଧରିଥିବା ବସ୍ତ୍ର ଛିଣି ନେଇ, ଚୁଲି ଖୋଲା ହୋଇ, ପର୍ବତକନ୍ୟା ପ୍ରସ୍ଥାନ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ। ତାଙ୍କୁ ରାଗରେ ଯାଉଥିବା ଦେଖି, ନଗନାଶନ ଶିବ ପୁନି କହିଲେ—"ସତ୍ୟ, ତୁମର ପ୍ରତ୍ୟେକ ଗୁଣ ତୁମ ପିତାଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରୁଛ। ତୁମ ମନ ହିମାଚଳର ଶିଖର ଭଳି ଅଲଜି, ଏବଂ ହୃଦୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗଭୀର। ପାହାଡ଼ ଓ ଅରଣ୍ୟ ଠାରୁ ଅଧିକ କଠୋରତା, ନଦୀ ଠାରୁ ଅଧିକ ଟେଢ଼ାପନା, ଏବଂ ହିମାଲୟ ଠାରୁ ଅଧିକ ଅସନ୍ତୁଷ୍ଟତା ତୁମେ ଅଧିଗ୍ରହଣ କରିଛ। ଏହି ସମସ୍ତ ଗୁଣ ତୁମେ ତୁମ ପିତା ହିମାଲୟଠାରୁ ପାଇଛ।" ଏପରି ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ପର୍ବତକନ୍ୟା ଉମା କ୍ରୋଧରେ କମ୍ପିତ ମୁଣ୍ଡ ଓ ଦନ୍ତ ଦେଖାଇ କହିଲେ—"ଏହା ଠିକ, ତୁମେ ଅପବାଦ ଦେବାରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ତେଣୁ ଉତ୍ତମଙ୍କର ଗୁଣ ମଧ୍ୟ ଦୋଷ ହେଇଯାଏ। ତୁମେ ଦୁଷ୍ଟମାନଙ୍କ ସଂଗରେ ରହିବାରୁ ଏହି ସମସ୍ତ ଗୁଣ ତୁମେ ଅନୁଭବ କରୁଛ: ସର୍ପମାନଙ୍କର ଅନେକ ଜିହ୍ୱା ଭଳି କଥା, ଭସ୍ମର ମୃଦୁତା, ଓ ଅନୁରାଗ ନ ଥିବା। ଚନ୍ଦ୍ରଠାରୁ ହୃଦୟର ଅପବିତ୍ରତା, ବିଷଠାରୁ କଠିନ କଥା—ଏଠାରେ ଆଉ କିଛି କହିବା ଦରକାର ନାହିଁ। ଶ୍ମଶାନରେ ବାସ କରିବାରୁ ତୁମେ ନିର୍ଭୟ; ନଗ୍ନ ରହିବାରୁ ଲଜ୍ଜାହୀନ; ଖପର ଧାରଣ କରିବାରୁ ଦୟାହୀନ; ତୁମ ଦୟା ବହୁଦିନ ଆଗରୁ ଦୂରେଇଯାଇଛ।" ଏପରି କହି, ହିମାଲୟକନ୍ୟା ମହଳ ଛାଡ଼ି ଚାଲିଗଲେ। ଦେବୀ ଚାଲିଯାଉଥିବା ସମୟରେ ତାଙ୍କର ସଖୀମାନେ ଚିତ୍କାର କରି ଉଠିଲେ। "ମାଆ, କେଉଁଠି ଯାଉଛନ୍ତି?"—ଏପରି କହି, ଅଶ୍ରୁପୂର୍ଣ୍ଣ ଚକ୍ଷୁ ନେଇ, ବୀରକ ତାଙ୍କ ପଛରେ ଦୌଡ଼ି ଗଲେ, ଦେବୀଙ୍କର ପାଦ ଧରି ରହିଲେ, ତାଙ୍କର କଣ୍ଠ ଗଭୀର ଦୁଃଖରେ ଆଟକିଗଲା। ସେ କହିଲେ, "ମାଆ, ଏହି କାହିଁକି? କେଉଁଠି ଯାଉଛନ୍ତି, ଦୁଃଖିତ ଓ କ୍ରୁଧ୍ଧ ହୋଇ? ଆପଣ ମୋତେ ଅନୁରାଗ ନ ଦେଇ ଯାଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ପଛେ ଯିବି। ନହେଲେ, ଆପଣ ଛାଡ଼ିଦେଲେ, ମୁଁ ଏହି ପାହାଡ଼ର ଶିଖରରୁ ଝାପ ଦେଇଦେବି।