ମନ୍ଦାର ପର୍ବତର ସୁନାଳି ଢାଳରେ, ଯେଉଁଠାରେ ପୃଥିବୀ ସୁନା ଧୂଳିର ଆବରଣରେ ମଣିଷ୍ୟଙ୍କୁ ମନୋହର ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖାଯାଏ, ଏବଂ ଦେବତାମାନେ ଯେଉଁ ଅପୂର୍ବ ଅରଣ୍ୟରେ ବିଚରଣ କରନ୍ତି, ସେଠାରେ ଏକ ଦ୍ୱିପ୍ରଭା ଶୋଭାମାନ ଦେହ ଧାରଣ କରି, ସମସ୍ତ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଗୁଣରେ ଅଳଙ୍କୃତ ଏକ ମହାପୁରୁଷ ବିଚରିଥିଲେ। ମନ୍ଦାର ପର୍ବତର ଏକ ନିର୍ମଳ ଉପତ୍ୟକାର ଦଳିଆ ପୋଖରୀରେ, ଯାହା ଚମେଲି, ପାରିଜାତ, କୋମଳ କୁଳିଆ ଏବଂ ଅପୂର୍ବ ପଦ୍ମରେ ଶୋଭିତ, ଶକ୍ତିଶାଳି ଏବଂ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନାରୀମାନେ ତାଙ୍କର ଅପୂର୍ବ ସୌନ୍ଦର୍ୟକୁ ଅଞ୍ଜଳି ଦେଇ ନୟନ ଅମୃତ ପାନ କରୁଥିଲେ। ପର୍ବତର କନ୍ୟା ପାର୍ବତୀ, ତାଙ୍କର ପୁଅ ପ୍ରତି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆଶା ଏବଂ ସନ୍ତୋଷ ନେଇ, ଦ୍ରୁତ ଚିତ୍ତରେ ବୀରକଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରିଥିଲେ; ଏହି ଶୁଭ ମୁହୂର୍ତ୍ତର ଫଳରୂପେ, ସେ ଏ ଜନ୍ମରେ ତାଙ୍କର ପୁଅ ହେବାର ସଉଭାଗ୍ୟ ଲାଭ କରିଥିଲେ। ଏହି ଶିଶୁ ଗଣେଶ, ଯାହାର ସ୍ୱଭାବ ସଦା ନୂତନ ଓ ଖେଳରେ ଲୀନ, କେବେ ତାଙ୍କୁ ପୂର୍ଣ୍ଣତା ମିଳୁନି; ପ୍ରତି ମୁହୂର୍ତ୍ତ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଦୃଶ୍ୟର ଆନନ୍ଦ, ଦେବସଙ୍ଗୀତର ମଧୁରତା ଓ ସାଥୀମାନଙ୍କ ନୃତ୍ୟର ଉଲ୍ଲାସରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା। ସିଂହ ଦହାଡ଼ିର ଧ୍ୱନି ଉପରେ ଗୁଞ୍ଜିଥିବା, ଜ୍ୱଳନ୍ତ ମଣିମାଳାରେ ଅଳଙ୍କୃତ, ବିଶାଳ ସାଳ ଗଛମାନେ ସାକ୍ଷୀ ହୋଇଥିବା ଏହି ପର୍ବତ ଗୁହାରେ, ତମାଳ ଫୁଲ ଗଛର ଛାୟା ତଳେ, ମୃଦୁ ହରିଣମାନେ ଯେଉଁଠି ହେଉଛନ୍ତି, ସେଠାରେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖାଯାଏ। ପୋଖରୀର ଉପକୂଳର ଉପରେ, ପଦ୍ମ ଦେଖି, ମାଆଙ୍କର କୋଳରେ ଅପରିସ୍କୃତ ଏବଂ ନିର୍ମଳ ଭାବରେ ଖେଳୁଥିଲେ—ଏହି ଶିଶୁ ଗଣେଶ, ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥିଲେ। ଅରଣ୍ୟର ଗଛମାନେ ମଧ୍ୟରେ, ଯେଉଁଠି ତାଙ୍କର ଗୁଣଗାନ ବିଦ୍ୟାଧରମାନେ କରୁଥିଲେ, ତିନି ପିନାକଧାରୀ ଶିବଙ୍କ ପରି ଖେଳରେ ଚଞ୍ଚଳ ଚାଳରେ ବିଚରଣ କରୁଥିଲେ, ଏବଂ ଗାୟମାନଙ୍କ ସହ ଏହି ସଂସାରକୁ ଆଲୋକିତ କରୁଥିଲେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅସ୍ତ ହେଉଅଠୁ ଯାଏ। ତାପରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅସ୍ତ ହେବା ସମୟରେ, ଦୂରେ ପର୍ବତ ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ଏବଂ ସେ ହୃଦୟରେ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ମିତ୍ରତ୍ୱର ଚମକ ଦେଖାଉଥିଲେ। ଯଦିଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସେ ସଦା ପୂଜିତ, ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁଅ ବିଘ୍ନନାଶକ ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ମେରୁ ପଛରେ ଅସ୍ତ ହେବା ବେଳେ କୌଣସି ସାହାଯ୍ୟ କରିଲେ ନାହିଁ। ଲୋକମାନେ ଏହିଭଳି ଶୃଙ୍ଖଳା ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି: ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦିନ ଅନୁସରଣ କରି, ତାଙ୍କର ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ ସେଉଁଠି ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି। ଋଷିମାନେ ସନ୍ଧ୍ୟାବନ୍ଦନା ସମୟରେ ହାତ ଜୋଡି ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଦେଖି ଥାନ୍ତି, ଯେଉଁଠାକି ତାଙ୍କୁ ଅତି ତାପ ଦେଉଥିବା ସମୟରେ ବିରତି ଦେଇଥିଲେ। ତାପରେ ଦେଖାଯାଏ, ସ୍ନିଗ୍ଧ ରାତିର ଅନ୍ଧକାର ଦୂନିଆରେ ବିସ୍ତାରିତ ହେଉଛି, ଯାହା ଏକ ବଙ୍କ ହୃଦୟର ଅଶୁଦ୍ଧି ପରି ମନକୁ ଅନ୍ଧକାରମୟ କରେ। ଏକ ଶୟନାସନରେ, ଯାହାର ପାର୍ଶ୍ୱ ଦୀପ୍ତିମାନ ସର୍ପମାନଙ୍କ ମଣିମୁଡ଼ିର ଆଲୋକରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ଉପରେ ଚନ୍ଦ୍ରକାନ୍ତ ମଣି ଏବଂ ମୂଲ୍ୟବାନ ବସ୍ତ୍ରର ଛାଏଁ ଆଛାଦିତ, ସେ ଶୋଇଥିଲେ। ବିଭିନ୍ନ ମଣିମାଳାର ଚମକରେ, ଇନ୍ଦ୍ରଧନୁର ରଙ୍ଗ ଅନୁକରଣ କରୁଥିବା, ରତ୍ନର ଝଙ୍କାର ଏବଂ ମୁକ୍ତାମାଳାର ଅଳଙ୍କାରରେ ସେ ଶୋଭିତ। ଖେଳର ଚଞ୍ଚଳ ଛତା ମୃଦୁ ଭାବେ ଆକାଶକୁ ଆବୃତ କରିଥିଲା, ଏବଂ ମନ୍ଦାର ପର୍ବତ ଶାନ୍ତ ଚାଳରେ ଚଳିଥିଲା, ପର୍ବତର କନ୍ୟା ସହିତ। ସେଠାରେ ପାର୍ବତୀ, ତାଙ୍କର ହସ୍ତ ଶିବଙ୍କ କଣ୍ଠେ ବେଢ଼ାଇ, ଚନ୍ଦ୍ରଶେଖର ଶିବ ଧଳା ଆଲୋକରେ ମୁଗ୍ଧ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଅବସ୍ଥିତ ଥିଲେ। ନୀଳ କମଳ ନୟନ ଏବଂ ଅନ୍ଧକାର ରାତିରେ ମିଶିଥିବା ପାର୍ବତୀ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୀପ୍ତିମାନ ଦେଖାଉଥିଲେ। ତାପରେ ଦେବତା ଶିବ, ଖେଳର କଳାରେ ପାରଙ୍ଗତ, ତାଙ୍କୁ କଥା କହିଲେ—"ହେ ସ୍ନିଗ୍ଧାଙ୍ଗି, ମୋ ଦେହରେ ଏହି ଧଳା ଆଲୋକ କ’ଠୁ ଆସିଛି? ଏହା କ’ଣ ଧଳା ସର୍ପ, ଯାହା ମୋ ଚନ୍ଦନ ଲିପ୍ତ ବାହୁକୁ ବେଢ଼ାଇଛି?" "ଚନ୍ଦ୍ରକାନ୍ତ ଆଲୋକରେ ଭିଜିଥିବା, ରକ୍ତବର୍ଣ୍ଣ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିବା, କିମ୍ବା ଶୁକ୍ଳ ପକ୍ଷର ରାତି ମୋ ଦୃଷ୍ଟିକୁ ଅସ୍ପଷ୍ଟ କରିଛି କି?" ଏଭଳି ଶିବଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ପାର୍ବତୀ କ୍ରୋଧରେ ନୟନ ରକ୍ତିମ ଏବଂ ଭୃକୁଟି ଚଢ଼ାଇ, ସ୍ପଷ୍ଟ ସ୍ୱରରେ କହିଲେ—"ପ୍ରତ୍ୟେକ ଲୋକ ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଅବିବେକୀ ହୁଏ; ଅନ୍ୱେଷକ ସଦା ନିନ୍ଦା ପାଏ, ଚନ୍ଦ୍ରଶେଖର।" "ଦୀର୍ଘ ସମୟ ତପସ୍ୟା କରି ମୁଁ ତୁମକୁ ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କଲି, ତଥାପି ପ୍ରତି ପଦକ୍ଷେପରେ ମୁଁ ତୁମଠାରୁ ଅବମାନ ପାଇଲି।" "ମୁଁ କୁଟିଳ ନୁହେଁ, ହେ ଶର୍ବ, ମୁଁ ଧୂର୍ତ୍ତ ନୁହେଁ, ହେ ଜଟାଧରୀ; ତୁମେ ହିଁ ବିଷଧାରୀ, ଦୃଷ୍ଟ ଦୋଷର ଆଶ୍ରୟ ଭାବେ ଜଣାଶୁଣା।" "ଭାଗଙ୍କ ଦାନ୍ତ ଓ ଚକ୍ଷୁ ତୁମେ ଚୁରି କରିଥିଲ; ବାରମାସ୍ୟ ଆଦିତ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଏହି କଥା ଜାଣନ୍ତି।" "ତୁମେ ତ ତୃଶୂଳ ମୁଣ୍ଡରେ ଧାରଣ କର, ତୁମ ଦୋଷକୁ ମୋ ଉପରେ ଆରୋପ କର; ମୋତେ 'କୃଷ୍ଣାଙ୍ଗି' କୁହ, କିନ୍ତୁ ତୁମେ ହିଁ କାଳର ମହାପ୍ରତିକ।" "ମୁଁ ଏବେ ପର୍ବତରେ ତପସ୍ୟା କରିବାକୁ ଯିବି; ଏକ ଧୂର୍ତ୍ତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅବମାନିତ ହୋଇ ଏହି ଜୀବନର କିଛି ଅର୍ଥ ନାହିଁ।" "ଏକ ନିମ୍ନ ଖପରଧାରୀ, ଶ୍ମଶାନରେ ବସିଥିବା, ଦେହ ଉପରେ ଭସ୍ମ ଲାଗାଇଥିବା, ମାତୃମାନେ ସହ ଘୁଞ୍ଚିଥିବା ତୁମେ।" ଏଭଳି କ୍ରୋଧ ଭରା ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ହର କ୍ଲେଶିତ ହୋଇ, କ୍ପିତ ଚନ୍ଦ୍ରକୁ କମ୍ପିତ କରି କହିଲେ—"ହେ ପର୍ବତକନ୍ୟା, ମୁଁ ତୁମକୁ ନିନ୍ଦା କରିନି; ମୁଁ ମଜାକରେ ମାତ୍ର ଏହି କଥା କହିଥିଲି।" "ମୋର ସ୍ୱଭାବ ଏଭଳି ଚଞ୍ଚଳ ନୁହେଁ, କିନ୍ତୁ ଯଦି ତୁମେ ଏତେ କ୍ରୋଧିତ, ତେବେ ଆଉ ଏଭଳି ମଜାକ କରିବି ନାହିଁ।" "ମୁଁ ମଜାକରେ କଥା କହିଥିବି, ତୁମେ କ୍ରୋଧ ଛାଡ଼; ମୁଁ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ, ତୁମକୁ ସମ୍ମାନ ଦେଉଛି।" "ଏକ ଉତ୍ତମ ଲୋକ ଅବମାନରେ କ୍ଷୁଦ୍ର ହୁଏ ନାହିଁ, ନା ଅବମାନିତ ଲୋକ ଶାନ୍ତି ହରାଏ; କିନ୍ତୁ ଦୁଷ୍ଟମାନେ, ଉତ୍ତମ ନୁହେଁ, ମନରେ ଘାଉ ପାଇଥାନ୍ତି।" ଦେବତା ଏପରି ମୃଦୁ କଥା କହିଲେ ମଧ୍ୟ, ସତୀ ଦେବୀ ତାଙ୍କର ଗଭୀର କ୍ରୋଧ ଛାଡ଼ିଲେ ନାହିଁ। ତାଙ୍କର ଗାର୍ମ୍ଭିର୍ୟରେ ଉତ୍ତେଜିତ, ଶିବଙ୍କ ହାତରୁ ବସ୍ତ୍ର ଛିଣି, ବିକଳ ଚୂଡ଼ିଆଁ ବିକ୍ଷୁବ୍ଧା ପର୍ବତକନ୍ୟା ବିଦାୟ ନେବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ।