ଏହି ଉପଖ୍ୟାନରେ, ପାର୍ବତୀଙ୍କ ଉତ୍ସୁକତା ଜାଣିବାକୁ ଚାହୁଁଥିବା ବେଳେ, ଋଷିମାନେ ସମ୍ବିଧାନ ଭାବରେ, ବିଷୟ ସଂପର୍କରେ ଉପଯୁକ୍ତ ଭାବରେ କଥା ଆରମ୍ଭ କରିଲେ। ସେମାନେ କହିଲେ, “ପୁତ୍ରୀ, ଏହି ଜଗତରେ ସୁଖ ଦୁଇ ପ୍ରକାରର ଅନୁଭବ ହୋଇଥାଏ। ଏହା ହେଉଛି ଦେହର ସମ୍ମିଳନ ଓ ମନର ସନ୍ତୁଷ୍ଟି। କିନ୍ତୁ, ସ୍ଵଭାବରେ, ଯିଏ ଦିଗ୍ବାସା, ଭୟଙ୍କର, ଅଙ୍ଗାର ଓ ହାଡ଼ରେ ଶୋଭିତ, ସେ ଏକା ଅଦ୍ଭୁତ ଚରିତ୍ର। ସେ ଖପର ଧାରଣ କରେ, ଭିକ୍ଷା ମାଗେ, ନଗ୍ନ ଅବସ୍ଥାରେ ରହେ, ଅସମ ଚକ୍ଷୁ, ଅସ୍ଥିର କ୍ରିୟା, ପ୍ରମାଦ ଓ ମଦ ଦ୍ୱାରା ବିକଳ, ଭୟଙ୍କର ଓ ସମସ୍ତ ଜିନିଷର ସଂଗ୍ରହକାରୀ। ଏପରି ଏକ ପତି ସହ ଦେହୀ ରୂପରେ କୌଣସି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ନାହିଁ; ଯଦି ତୁମେ ନିଜ ଦେହ ପାଇଁ ଦୀର୍ଘ ସୁଖ ଚାହୁଁଛ, ତେବେ କିପରି, ମହାଦେବମାନେ, ତୁମେ ଏପରି ଭୟଙ୍କର ବସ୍ତୁ, ରକ୍ତ ଝରୁଥିବା ମାଂସ, ହାଡ଼ ଓ ଖପର ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ଭଗବାନଙ୍କୁ ଅସ୍ୱୀକାର କରିପାରିବ? ସେ ଭୟଙ୍କର ପାହୁଡ଼ି ସର୍ପ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, ଶ୍ମଶାନରେ ବାସ କରେ, ଭୟଙ୍କର ଭୂତମାନେ ପଛରେ ରହିଥାନ୍ତି। ଶତ୍ରୁନାଶକ, ଦେବମାନଙ୍କର ମୁକୁଟ ଦ୍ୱାରା ଚରଣ ମସା ଯାଉଥିବା, ହରି, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ଶ୍ରୀଙ୍କର ପ୍ରିୟ, ଅନନ୍ତ ରୂପର ଅଧିକାରୀ। ତାଙ୍କୁ ଯଜ୍ଞ ଦିଆଯାଏ, ଯଜ୍ଞର ଭୋଗି; ଏପରି ଇନ୍ଦ୍ର, ପାକାର ହନନକାରୀ ଅଛନ୍ତି; ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟ ଅଗ୍ନି ଅଛି, ଯିଏ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରେ। ବାୟୁ ଅଛି, ଜଗତର ଧାରକ, ସମସ୍ତ ଜୀବର ପ୍ରାଣ; ଏପରି ବୈଶ୍ରବଣ, ଧନ ଓ ବଡ଼ ଆଶ୍ରୟର ରାଜା, ଅଛି। ତୁମେ ଏମାନେ ମଧ୍ୟ ଏକକୁ ଲାଭ କରିବାକୁ କାହିଁକି ଚାହୁଁନାହିଁ? ଅଥବା ତୁମେ ଏଠାରେ ମନକୁ ଭଲ ଲାଗିବା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ସୁଖ ଚାହୁଁଛ? ଏହିପରି, ପୁତ୍ରୀ, ଏହି ଜଗତ ଶ୍ରୀର ଶକ୍ତି, ଦେହୀ କିମ୍ବା ପରଲୋକୀ, ତୁମେ ଭାଗ୍ୟ ଲାଭ ପାଇଁ ଚାହୁଁଥିବା ଶକ୍ତି ଏପରି। ତୁମେ ଦେବମାନେ ପାଖରେ ଯାହା ଚାହିଛ, ସେ ସବୁ ତୁମର ପିତାଙ୍କର; ଏଠାରେ ଦାନ ପାଇଁ ଯତ୍ନ ଅଫଳ। ସାଧାରଣତଃ, ଚାହିଥିବା ଜିନିଷ ଅତି ଚେଷ୍ଟା କଲେ ମଧ୍ୟ ଲାଭ କରିବା ଅତ୍ୟନ୍ତ କଷ୍ଟକର, କାରଣ ଏହା ନିଜ ସ୍ଥାନରେ ଦିଆଯାଇଥାଏ; ତଥାପି, ପୁତ୍ରୀ, କେବେ କେବେ ଏଠି ଲାଭ ହୋଇଥାଏ। ଏପରି ଉଚ୍ଚ ଋଷିମାନେ କହିବା ପରେ, ପାହାଡ଼ର ଜନ୍ମିତା ଦେବୀ, କ୍ରୋଧରେ ଆଗ୍ରାହ ଭରି, ଲାଲ ଚକ୍ଷୁ, ଦନ୍ତ ଦେଖାଇ, ଉତ୍ତର ଦେଲେ। ଦେବୀ କହିଲେ, “ମୂଢ଼ ଦୃଷ୍ଟିର ଆଚରଣ କ'ଣ? ଦୁଷ୍ଟ ଆସକ୍ତିରେ ଆସୁତ୍ ଲୋକର ନିଗ୍ରହ କ'ଣ? ବିପରୀତ ଅର୍ଥ ଧରିଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ କିଏ ଧର୍ମ ମାର୍ଗରେ ରଖିଛି? ଏପରି, ମୋତେ ଅବିବେକି, ଅନୁଚିତ ଆସକ୍ତିରେ ଆସୁତ୍, ଅଭିମାନୀ ଓ ସ୍ୱଇଚ୍ଛାଶୀଳ ଭାବରେ ଜାଣିବା। ଆପଣମାନେ ପ୍ରଜାପତି ସମ, ସବୁ ଦେଖନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ନିଶ୍ଚୟ, ଏହି ଜଗତର ଶାଶ୍ୱତ ଭଗବାନଙ୍କୁ ଜାଣିନାହାନ୍ତି। ଅଜନ୍ମା, ପ୍ରଭୁ, ଅପ୍ରକାଶ, ଯାଙ୍କର ମହାତ୍ମା ଅପରିମିତ—ଏହି ତାଙ୍କର କର୍ମର ନିଜ ସ୍ଵରୂପ କଥା ବର୍ତ୍ତମାନ ରହିଯାଉ; ତାଙ୍କର ଜ୍ଞାନ ଏପରି ଅବୃତ। ହରି, ବ୍ରହ୍ମା, ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଜାଣିନାହାନ୍ତି, ତାଙ୍କର ଶକ୍ତିର ବିସ୍ତୃତି ମଧ୍ୟ ଜଗତରେ ଅଜ୍ଞାତ। ସମସ୍ତ ଜୀବରେ ପ୍ରକାଶିତ ଯାହା, ତୁମେ ଜାଣିନାହାନ୍ତି—ଏହି ଆକାଶ କିଏର, ଅଗ୍ନି କିଏର, ବାୟୁ କିଏର? ଏହି ପୃଥିବୀ କିଏର, ଵାରୁଣ କିଏ, ଚନ୍ଦ୍ର ସୂର୍ଯ୍ୟ ଚକ୍ଷୁ ଯାଁକର? ଦେବ ଓ ଦାନବମାନେ ଯାଁକର ଲିଙ୍ଗକୁ ଭକ୍ତିରେ ପୂଜନ କରନ୍ତି? ଏବଂ, ବ୍ରହ୍ମା, ଈଶ୍ୱର, ବିଷ୍ଣୁ, ଇନ୍ଦ୍ର, ମହାଋଷିମାନେ—ତୁମେ ଏମାନେ ମଧ୍ୟ କିଏଁଁକୁ ଜାଣିନାହାନ୍ତି? ଏମାନଙ୍କର ଉତ୍ସ ଓ ଶକ୍ତି କ'ଣ? ଅଦିତି ଓ କଶ୍ୟପରୁ ଦେବମାନେ ଜନ୍ମ ନେଇଛନ୍ତି, ନାରାୟଣ ଆଦି; କଶ୍ୟପ ମରୀଚିଙ୍କ ପୁତ୍ର, ଅଦିତି ଦକ୍ଷଙ୍କ ଝିଅ। ମରୀଚି ଓ ଦକ୍ଷ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁତ୍ର; ବ୍ରହ୍ମା ନିଜେ, ସିଦ୍ଧିଶାଳୀ, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଡିଏଁଁରୁ ଜନ୍ମିତ। କିଏଙ୍କର ଧ୍ୟାନରେ ପ୍ରାକ୍ତନ ଅଂଶର ପ୍ରଥମ ପ୍ରକଟ ହେଲା? ତାପରେ, ନାରାୟଣଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ଓ ଆଶ୍ରୟରେ— ତାହା ଦ୍ୱାରା, ସେ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ତାଙ୍କର ମୂଳ ନାରାୟଣ; ଏହି ମଧ୍ୟ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ହୁଏ, ଯେପରି ଚିତ୍ତ ଦ୍ୱାରା ଚାଲିଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ଅନିବାର୍ୟ ହୁଏ। ପ୍ରମାଦ ଓ ଅନ୍ୟ ଦୋଷରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ଲୋକର ମନ ଭ୍ରଷ୍ଟ ହୁଏ, ସେ ଚାହିଥିବାକୁ ଅସ୍ୱୀକାର କରେ, ଅସ୍ୱୀକାରକୁ ଚାହିଥିବା ଭାବରେ ଦେଖେ। ଜଗତ ଚର୍ଚ୍ଚାରେ, ସେ ଦୃଶ୍ୟ ଉପରେ ହସେ; କିନ୍ତୁ ଧର୍ମ ଓ ଅଧର୍ମର ଫଳ ଲାଭରେ, ବିଷ୍ଣୁ ଏକମାତ୍ର କାରଣ। ଏପରି, ଋଷିମାନେ ମୋର କଥା ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିଛନ୍ତି, ପାହାଡ଼ର ପ୍ରଭୁଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ, ଚାଷୀ ଉତ୍ତମ ମାନ୍ୟା ଅନ୍ତର୍ଭୂମିରେ ବିଜ ରୋପିଥିବା ପରି, ଫଳପ୍ରଦ ହାର୍ବେଷ୍ଟ ପାଇଁ। ଏହି ଆନନ୍ଦଦାୟକ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଉଚ୍ଚାରଣ ଶୁଣି, ସେମାନେ, ତାଙ୍କର ପତିମାନେ ପରି ଚମକୁଥିବା ମହିଳାମାନେ, ହସି ହସି କଥା କହିଲେ। ଋଷିମାନେ କହିଲେ, “ପ୍ରପଞ୍ଚର ନିୟମ ସ୍ଥାପିତ ହେଲା, ଏହା ଉଚ୍ଚତମ କର୍ମ; କିନ୍ତୁ ହିମାଶୈଳ ପରି ସନ୍ଦେହ ଅଛି, କାଳର ରୂପ ସଂପର୍କରେ। ଏହି ସତ୍ୟ, କାର୍ଯ୍ୟ ସାଧନ ପାଇଁ ଉତ୍ସୁକ ଲୋକମାନେ ଚିନ୍ତିତ ହୁଅନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ଏହି ମହାତ୍ମାମାନେ ମଧ୍ୟ ଏପରି କି? ଜଗତର ପଥ ଅନୁସରଣ କରିବା ଆବଶ୍ୟକ, ବିଶେଷ କରି କଥା କହିବାକୁ ଚାହୁଁଥିବା; ସେମାନେ ଧର୍ମକୁ ଉପହାସ କରନ୍ତି, ଅନ୍ୟମାନେ ଏହାର ଅଧିକାର କୁ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି।” ଏପରି କହି, ଋଷିମାନେ ଶୀଘ୍ର ହିମାଶୈଳକୁ ଗଲେ; ସେଠାରେ, ସେମାନେ ହିମାଶୈଳଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନ ଲାଭ କଲେ। ଉଚ୍ଚ ଋଷିମାନେ, ସନ୍ତୋଷ ଭରି, କିନ୍ତୁ ଅବସର ଅଭାବରେ, ସଂକ୍ଷିପ୍ତ କଥା କହିଲେ: “ପିନାକୀ ଦେବ ନିଜେ ତୁମର ପୁତ୍ରୀକୁ ଚାହୁଁଛନ୍ତି। ଏହିପରି, ଶୀଘ୍ର ଶୁଧ୍ଧ ହେଉ, ଯେପରି ଅଗ୍ନିରେ ହୋମ ଦିଆଯାଏ; ଦେବମାନେ ଦୀର୍ଘ ଦିନ ଧରି ଅପେକ୍ଷା କରିଥିବା ଏହି କର୍ମ ସଂପାଦିତ ହେବା ଆବଶ୍ୟକ। ଏହି ଉଦ୍ୟମ ଜଗତର ମୋକ୍ଷ ପାଇଁ ଆବଶ୍ୟକ।” ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ପାହାଡ଼, ଆନନ୍ଦରେ ଭରି, ଋଷିମାନେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ। ସେ ଉତ୍ତର ଦେବାରେ ଅସମର୍ଥ ହେଲେ, ତାଙ୍କର ଦୟା ଲାଭ ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ; ତାପରେ ମେନା, ଋଷିମାନେ ସମ୍ମାନ କରି, ଅନୁରାଗ ଭରି କମ୍ପିତ କଣ୍ଠରେ କଥା କହିଲେ।