ଏକ ସମୟରେ, ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଏବଂ ସତ୍ୟାଭାମାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଦିବ୍ୟ ସଂବାଦ ହେଉଥିଲା। ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ସତ୍ୟାଭାମାଙ୍କୁ କହିଲେ, “ସତ୍ୟା, କାର୍ତ୍ତିକ ବ୍ରତର ଉତ୍ତମ ଫଳ ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ଏହି ଦୀପ୍ତିମାନ ରଥରେ ବସି, ମୋ ସମ୍ମୁଖରେ ପହଞ୍ଚିଛ। ଏହା ପରେ, ବ୍ରହ୍ମା ନେତୃତ୍ୱରେ ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କର ପ୍ରାର୍ଥନା ଦ୍ୱାରା ପୃଥିବୀକୁ ଅବତରିଲେ, ଏବଂ ସେମାନେ ମୋ ସହ ଆସିଲେ। ଏହି ଯାଦବମାନେ ମୋର ସମସ୍ତ ସାଥୀ; ତୁମର ପିତା ଦେବଶର୍ମାନ ଥିଲେ, ଏହି ରାଜା ସତ୍ରାଜିତ ଥିଲେ। ଚନ୍ଦ୍ରଶର୍ମାନ ଅକୃରା ଥିଲେ; ତୁମେ, ଓ ଶୁଭା, ଗୁଣବତୀ ଥିଲେ, ତୁମର କାର୍ତ୍ତିକ ବ୍ରତର ଉତ୍ତମ ଫଳ ଦ୍ୱାରା ମୋର ସ୍ନେହ ବଢାଇଥିଲେ। ମୋ ଦ୍ୱାରରେ ତୁମେ ଏକ ତୁଳସୀ ଉଦ୍ୟାନ ତିଆରି କରିଥିଲା; ଏହି ଦ୍ୱାରା ତୁମର ଦ୍ୱାରରେ ଏହି କାମନା-ପୂରଣ ଗଛ ରହିଛି। ଏବଂ କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ ତୁମେ ଯେ ଦୀପ ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ କରିଥିଲ, ତାହା ତୁମ ଘର ଓ ଶରୀର ଉପରେ ରଖିଥିଲା; ଏହା ଦ୍ୱାରା ଲକ୍ଷ୍ମୀ ତୁମ ପାଖରେ ଦୃଢ଼ ହୋଇଛି। ଏବଂ ତୁମେ ଯେ ସମସ୍ତ ବ୍ରତ ଓ ଉପବାସ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ, ତୁମର ପତି ରୂପେ, ଉପସ୍ଥାପନ କରିଥିଲ, ତାହା ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ମୋର ପତ୍ନୀ ହୋଇଛ। ଜନ୍ମ ଓ ମୃତ୍ୟୁ ପୂର୍ବରୁ ତୁମେ ଯେ କାର୍ତ୍ତିକ ବ୍ରତ କରିଥିଲ, ଏହା ଦ୍ୱାରା ତୁମେ କେବେ ମୋରୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହେବେ ନାହିଁ। ଏଭଳି କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ ଯେଉଁ ଲୋକ ବ୍ରତରେ ନିଷ୍ଠା ରଖନ୍ତି, ସେମାନେ ମୋର ସମ୍ମୁଖରେ ପହଞ୍ଚି, ତୁମେ ଯେପରି ମୋତେ ଆନନ୍ଦ ଦିଅ, ସେମାନେ ମୋତେ ଆନନ୍ଦ ଦିଅନ୍ତି। ବଳି, ଯେଉଁ ଲୋକ ବଳି, ଦାନ, ବ୍ରତ ଓ ତପସ୍ୟା କରନ୍ତି, ସେମାନେ କାର୍ତ୍ତିକ ବ୍ରତର ଏକ ଅଂଶ ଫଳ ମଧ୍ୟ ପାଆନ୍ତି ନାହିଁ। ଏପରି ଭାବରେ, ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ମୁଖରୁ ଏହି ଉତ୍ତମ ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ସତ୍ୟା ତାଙ୍କର ପୂର୍ବ ଜନ୍ମର ଉତ୍କୃଷ୍ଟତା ଓ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ପ୍ରତି ନିଜ ଭାଗ୍ୟ ଦେଖି ଆନନ୍ଦରେ ଭରିଗଲେ, ତିନି ଜଗତର ଉତ୍ସ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି କହିଲେ— ଏହିପରି ଉତ୍କଳ ପଦ୍ମ ମହାପୁରାଣରେ, କାର୍ତ୍ତିକ ମାସର ମହାତ୍ମ୍ୟ ବିଷୟରେ, ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଓ ସତ୍ୟାଭାମାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସଂବାଦ ଅଂଶର ଏହି ଅଠାଉଣ୍ଠିଅଂଶ ଅଧ୍ୟାୟ, ‘ସତ୍ୟାର ପୂର୍ବ ଜନ୍ମ ବିବରଣୀ’ ନାମରେ ପରିଚିତ। ତାପରେ, ସତ୍ୟା କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ: “ପ୍ରଭୁ, ସମସ୍ତ କାଳ ତୁମ ରୂପ; ତେବେ କାର୍ତ୍ତିକ କିପରି ସମସ୍ତ ମାସରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ? ଚାନ୍ଦ୍ରମାସରେ ଏକାଦଶୀ ତୁମ ପ୍ରିୟ, ଏବଂ ମାସରେ କାର୍ତ୍ତିକ ତୁମ ପ୍ରିୟ; ଏହାର କାରଣ କ’ଣ?” ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, “ସତ୍ୟା, ତୁମେ ଉତ୍ତମ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଛ; ଏବେ ମନୋଯୋଗରେ ପ୍ରିଥୁ, ବେନର ପୁତ୍ର, ଓ ଦିବ୍ୟ ଋଷି ନାରଦଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ହୋଇଥିବା ଆଲୋଚନା ଶୁଣ। ପୁର୍ବକାଳରେ, ପ୍ରିଥୁ ନାରଦଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଥିଲେ, ଏବଂ ନାରଦ, ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନର ଅଧିକାରୀ, କାର୍ତ୍ତିକର ମହାତ୍ମ୍ୟ କାହାଣୀ କହିଥିଲେ। ନାରଦ କହିଲେ, “ପୂର୍ବରୁ ଏକ ଦୈତ୍ୟ ଥିଲେ, ସଙ୍ଖ, ସମୁଦ୍ରର ପୁତ୍ର, ଯେ ତିନି ଜଗତକୁ ମଥିବା ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଥିଲେ। ସେ ଦେବତାମାନେଙ୍କୁ ଜିତି, ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ଜଗତର ରକ୍ଷକ ଦେବତାମାନେଙ୍କର ଶକ୍ତି ନେଇ ନେଲେ। ସଙ୍ଖଙ୍କ ଭୟରେ, ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ଓ ଇନ୍ଦ୍ର ସହିତ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ପର୍ବତର ଗୁହାରେ ଗୋପନ ହୋଇ ଅନେକ ବର୍ଷ ରହିଲେ। ସେମାନେ ଏହି ଅପ୍ରାପ୍ୟ ଗୁହାରେ ରହୁଥିଲେ, ସଙ୍ଖ ଦୈତ୍ୟ ମନମତା ଘୂରିବାରେ ସ୍ୱାଧୀନ ହେଲେ। ସଙ୍ଖ ଚିନ୍ତା କଲେ, ‘ଦେବତାମାନେ ଶକ୍ତିହୀନ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି ଅଛି; ଏବେ ମୁଁ କ’ଣ କରିବି?’ ସେ ବୁଝିଲେ, ‘ଦେବତାମାନେ ବେଦମନ୍ତ୍ର ଶକ୍ତିରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ; ମୁଁ ଏହି ବେଦଗୁଡିକ ନେଇ ନେବି, ତେବେ ସେମାନେ ଶକ୍ତିହୀନ ହେବେ।’ ଏହି ଭାବରେ, ସଙ୍ଖ ଦୈତ୍ୟ ଦେଖିଲେ ଯେ ବିଷ୍ଣୁ ଶୟନାଶୀନ, ଶୀଘ୍ର ଶତ୍ୟଲୋକରୁ ବେଦ ଗୁଡିକ ନେଇ ନେଲେ। ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିଏଯାଇଥିବା ବେଦମାନେ ଭୟରେ ପଳାଇ ଯଜ୍ଞ ମନ୍ତ୍ର ସହିତ ଜଳରେ ପ୍ରବେଶ କରିଗଲେ। ସଙ୍ଖ ଏହି ବେଦ ଖୋଜିବାକୁ ସମୁଦ୍ର ଭିତରେ ଘୂରିଲେ, କିନ୍ତୁ କୌଣସି ଏକଠା ନାହିଁ। ତାପରେ ବ୍ରହ୍ମା ଦେବତାମାନେ ସହିତ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଶରଣ ନେଲେ, ନିବେଦନ ନେଇ ବୈକୁଣ୍ଠ ଗୃହକୁ ଗଲେ। ସେଠାରେ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଜାଗ୍ରତ କରିବା ପାଇଁ, ଦେବତାମାନେ ଗାନ, ବାଦ୍ୟ, ଗନ୍ଧ, ଫୁଲ, ଧୂପ, ଦୀପ ଆଦି ଦେଇ ପ୍ରାର୍ଥନା କରିଲେ। ଏହି ସମସ୍ତ ଭକ୍ତି ଦେଖି, ଭଗବାନ ଖୁସି ହେଇ, ଏକ ହଜାର ସୂର୍ଯ୍ୟ ଭଳି ଦୀପ୍ତି ନେଇ ଦେବତାମାନେଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଆସିଲେ। ଦେବତାମାନେ ଶୋଳ ଉପଚାରରେ ପୂଜା କରି ଭୂମିରେ ପଡି ନମସ୍କାର କଲେ, ତାପରେ କେଶବ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ— “ମୁଁ ବରଦାତା, ଦେବତାମାନେ। ଶୁଭ ଗାନ ଓ ବାଦ୍ୟରେ, ମୁଁ ତୁମେ ଚାହିଁଥିବା ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରିବି। ଚାନ୍ଦ୍ରମାସର ଦ୍ୱାଦଶୀରୁ ଜାଗରଣ ରାତି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ଯେଉଁ ଲୋକ ତୁମେ କରିଥିବା ଭଳି ଶୁଭ ଗାନ ଓ ବାଦ୍ୟ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସଦା ମୋର ପ୍ରିୟ ହେବେ ଓ ମୋ ସମ୍ମୁଖରେ ପହଞ୍ଚିବେ। ପାଦ୍ୟ, ଅର୍ଘ୍ୟ ଓ ଆଚମନ ଦେଇ ତୁମେ ଯେପରି କରିଛ, ତାହା ଦ୍ୱାରା ଅଦ୍ଭୁତ ପୁଣ୍ୟ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇ ତୁମେ ଆନନ୍ଦ ରେ ପାଉଛ। ସଙ୍ଖ ନେଇଥିବା ବେଦମାନେ ଏବେ ଜଳରେ ରହିଛନ୍ତି; ମୁଁ ସମୁଦ୍ରପୁତ୍ର ସଙ୍ଖକୁ ବଧ କରି ତାଙ୍କୁ ଫେରାଇ ଦେବି। ଏଠୁ ଆରମ୍ଭ କରି, ବେଦମାନେ ମନ୍ତ୍ର ଓ ଯଜ୍ଞ ଫର୍ମୁଲା ସହିତ ପ୍ରତିବର୍ଷ କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ ସଦା ଜଳରେ ବସିବେ। ଏଠୁ ଆରମ୍ଭ କରି, ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଜଳରେ ବସିବି; ତୁମେ ଏବଂ ମହାର୍ଷିମାନେ ମଧ୍ୟ ସହିତ ଆସିବାକୁ ପଡିବ। ଏହି ସମୟରେ, ଉତ୍ତମ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପ୍ରଭାତ ସ୍ନାନ କରନ୍ତି; ସେମାନେ ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞର ଅନ୍ତିମ ସ୍ନାନର ଭଳି ପବିତ୍ର ହୋଇଯାନ୍ତି। ଯେଉଁ ଲୋକ ନିୟମିତ ଭାବେ କାର୍ତ୍ତିକ ବ୍ରତ ରଖନ୍ତି, ଶକ୍ର, ତାଙ୍କର ଶରୀର ଶେଷରେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ମୋର ଧାମକୁ ପହଞ୍ଚିବେ। ମୋ ଆଜ୍ଞାରେ, ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ବିପଦରୁ ରକ୍ଷା କରିବା; ଏବଂ ବରୁଣ, ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ସନ୍ତାନ, ପୌତ୍ର ଦେବା; କୁବେର, ତୁମେ ତାଙ୍କର ଧନ ବଢାଇବା। ଏହି ଲୋକମାନେ, ମୋର ରୂପ ଧାରଣ କରି, ଜୀବନରେ ମୁକ୍ତ ହେଇଯାନ୍ତି।” ଏପରି ଦିବ୍ୟ କାହାଣୀ ମଧ୍ୟରେ, କାର୍ତ୍ତିକ ବ୍ରତର ମହାତ୍ମ୍ୟ ଓ କୃଷ୍ଣ-ସତ୍ୟାର ଶ୍ରୀମୟ ସଂବାଦ ଆମେ ଶୁଣିଲୁ।