ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତାଙ୍କ ଆଦେଶ ଅନୁଯାୟୀ, ପ୍ରଥମେ ଛାତ୍ରବୃତ୍ତି ଦ୍ୱାରା ମନୁଷ୍ୟ ଜୀବନର ବିଭିନ୍ନ ଅବସ୍ଥାକୁ ଅନୁଭବ କରିଥାଏ, ଏହିପରି ଭାବେ ସଂସାର ଚକ୍ର ଚାଲି ଆସୁଛି। ଯଦି ସମସ୍ତେ ଗୃହସ୍ଥ ନ ଥାନ୍ତେ, ତେବେ ସଂସାର ଚକ୍ର ଆରମ୍ଭ ହେବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ; ଶାସ୍ତ୍ରରେ ସଦା ପୁତ୍ର ପ୍ରାପ୍ତିକୁ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ପ୍ରଶଂସା କରିଛନ୍ତି। ଜୀବମାନଙ୍କର ମୋହ ଓ ତାଙ୍କୁ ନରକରୁ ଉଦ୍ଧାର କରିବା ପାଇଁ, ସ୍ତ୍ରୀ ବିନା ସୃଷ୍ଟି ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ। ସ୍ତ୍ରୀ ଜନ୍ମକୁ ସ୍ୱଭାବତଃ ଦୟନୀୟ ଓ ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଭାବରେ ଦେଖାଯାଏ; ଶାସ୍ତ୍ରରେ ଦେଖିବାକୁ ମିଳୁଥିବା କିଛି ସୀମାବଧ୍ଧତା ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ନିଜ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦୋଷାରୋପିତ ହୁଅନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଏହି କଥା କହିଛନ୍ତି ଯେ, ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ କଦାପି ଉପେକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଏହି କଥା ଶାସ୍ତ୍ରରେ ପୁନଃପୁନଃ ଉଲ୍ଲେଖିତ ଓ ବଡ଼ ଫଳଦାୟକ। ଏହିପରି ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ ଯେ, ଜଦି ଜନ୍ମରେ କୌଣସି ଗୁଣ ନ ଥାଏ ମଧ୍ୟ, ଝିଅ ପୁଅ ଦଶଜନ ସମାନ; କିନ୍ତୁ ଏହି କଥା କାର୍ଯ୍ୟକ୍ଷମ ନ ହେଲେ, ପୁରୁଷମାନେ ଦୁଃଖ ଓ ହାନି ଅନୁଭବ କରନ୍ତି। ଝିଅ ଦୟନୀୟ ଓ ଶୋକନୀତ, କାରଣ ସେ ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କ ଦୁଃଖ ବଢ଼ାଏ; ଏହା ସତ୍ୟ ଯେ ତାଙ୍କର ପତି ଓ ପୁଅ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ। ଯଦି ସେ ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଓ ପତି, ପୁଅ, ଧନ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଜୀବନ ଧନ୍ୟତା ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ, ତେବେ ତ ଅବସ୍ଥା ଅଧିକ ଦୁଃଖଦାୟକ। ଏହିପରି ଚିନ୍ତାରେ ହେମାଚଳ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଅସ୍ମନ୍ଜସ ଓ ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ି ନାରଦଙ୍କୁ କହିଲେ, "ମୁଁ ଅତି ଦୁଃଖିତ, ଅସ୍ତିର, କ୍ଳାନ୍ତ ଓ ହତାଶ। ଏହି ଦୁଃଖକୁ ଅବଶ୍ୟ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବାକୁ ପଡ଼ିବ। ମୋ ପ୍ରଶାନ୍ତି ପାଇଁ, ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କରୁଛି, ମୋ ଝିଅ ଦ୍ୱାରା ଆସୁଥିବା ଏହି ଦୁଃଖକୁ ଅପସାରଣ କରନ୍ତୁ। ମନ ନିଶ୍ଚିତ ଓ ସନ୍ଦେହ ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଏହା ଅପମାନ ଦେଇଥାଏ।" "ଫଳ ପ୍ରାପ୍ତିର ଆଶା ଦ୍ୱାରା ଚେତନା ମଧ୍ୟ ବିବେକୀମାନେ ମଧ୍ୟ ମୋହିତ ହୁଅନ୍ତି। ନାରୀମାନେ ଦ୍ୱିତୀୟ ପ୍ରକୃତିର ଉତ୍କୃଷ୍ଟ କୁଳରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି। ଏଠାରେ ଓ ପରଲୋକରେ ଶୁଭ ପତି ପ୍ରାପ୍ତି ଦ୍ୱାରା ନାରୀ ସଉଖ୍ୟ ଲାଭ କରନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଏହା ସାଧାରଣ ନୁହେଁ; ତେଣୁ ଅପୁଣ୍ୟ ପତି ମିଳିଲେ ମଧ୍ୟ ଏହାକୁ ଶୁଭ ମନାଯାଏ।" "ଯେଉଁ ନାରୀଙ୍କର ପୁଣ୍ୟ ନାହିଁ, ସେମାନେ କେବେ ପତି ପାଇ ପାରନ୍ତି ନାହିଁ; କାରଣ ଧର୍ମ ଉପାୟ ଛାଡ଼ି ନାହିଁ, ଏବଂ ପ୍ରେମ ତାହାର ଫଳରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ। ଧନ ନାରୀଙ୍କ ସହିତ କେବଳ ପତି ବଞ୍ଚିଥିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରହିଥାଏ; ଯଦି ସେ ଦୁଃଖୀ, ଅନୁପମ, ମୂଢ଼, ଓ ସମସ୍ତ ଲକ୍ଷଣ ରହିତ, ତେବେ ..." "ପତିକୁ ନାରୀଙ୍କ ପାଇଁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଦେବତା ଭାବେ କୁହାଯାଏ; କିନ୍ତୁ ହେ ସୁରମୁନି, ଆପଣ କହିଛନ୍ତି ଯେ, ମୋ ଝିଅ ପତି ପାଇନାହିଁ। ଏହି ଦୁଃଖ ଅପୂର୍ବ, ଅସଂଖ୍ୟ ଓ ଅସହ୍ୟ; ଚରାଚର ସୃଷ୍ଟିରେ ଏହି ଚିନ୍ତା ଭରିଯାଇଛି।" "ଯେଉଁଠାରେ ତାଙ୍କର ପତି ଜନ୍ମ ନେଇନାହିଁ ବୋଲି ଶୁଣିଲି, ମୋର ମନ ଅତି ଚିନ୍ତିତ। ଏହା ମାନବ ଓ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଶୁଭ ଓ ଅଶୁଭ ଦେଖାଏ।" "ହସ୍ତ ଓ ପାଦରେ ଚିହ୍ନ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ; ଏହାକୁ ଆପଣ 'ଉତ୍ତୋଳିତ ହସ୍ତ' ବୋଲି କହିଛନ୍ତି। ଏହି 'ଉତ୍ତୋଳିତ ହସ୍ତ' ସଦା ଭିକ୍ଷା ମାଗୁଥିବା ଲୋକଙ୍କର ଲକ୍ଷଣ; ଶୁଭ ଓ ଧନ୍ୟମାନଙ୍କ ପାଖରେ ଏହି ଲକ୍ଷଣ ନାହିଁ।" "ଆପଣ କହିଛନ୍ତି ଯେ, ତାଙ୍କ ପାଦ ଶୁଭ ଛାୟା ଅଛି, କିନ୍ତୁ ଅପତିତ୍ର; ଏଠି ମଧ୍ୟ ଆମେ କୌଣସି ଭଲ ଆଶା ଦେଖୁନାହିଁ। ଅନ୍ୟ ଶରୀର ଲକ୍ଷଣ ଭିନ୍ନ ଫଳ ଦେଉଛି। ଏମିତି ହେଲାବେଳେ, ଦୁଃଖିତ ପର୍ବତ ଉପବାଦ ଦେଇ ଚୁପ ହେଲେ।" ତାପରେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ ନାରଦ ହସି କହିଲେ, "ଯେଉଁଠି ବଡ଼ ଆନନ୍ଦ ରହିଛି, ତୁମେ ଦୁଃଖ କଥା କହୁଛ। ବଡ଼ ପର୍ବତ, ତୁମେ ଅର୍ଥ ଅବୁଧି ହେଉଥିବାରୁ ଏହି ମୋହରେ ପଡ଼ିଛ। ଏହି ଗୁପ୍ତ ଶିକ୍ଷାଟି ଶୁଣ।" "ହେ ବଡ଼ ପର୍ବତ, ମୁଁ ଯାହା କହିଛି ଭଲଭାବେ ବିଚାର କର। ମୁଁ କହିଥିଲି, ଦେବୀ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପତି ପାଇନାହାଁ, ଏହା ଆପଣଙ୍କୁ ମୁଁ ହେମାଚଳ ନିଜେ କହିଛି।" "ସେଉଁଠି ସେ ଜନ୍ମନେଇନାହିଁ—ସେ ହେଉଛନ୍ତି ମହାଦେବ, ତିନି କାଳର ମୂଳ, ଶରଣ, ନିତ୍ୟ, ଗୁରୁ, ଶଙ୍କର, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପ୍ରଭୁ। ବ୍ରହ୍ମା, ରୁଦ୍ର, ଇନ୍ଦ୍ର, ଋଷିମାନେ ଜନ୍ମ, ଗର୍ଭ ଓ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ଦ୍ୱାରା ପୀଡ଼ିତ; ସେମାନେ ସେହି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପ୍ରଭୁଙ୍କର ଖେଳନା ମାତ୍ର।" "ସମସ୍ତ ଜଗତ୍ ସ୍ୱେଚ୍ଛାରେ ଅଣ୍ଡରୁ ଉଦ୍ଭବ କରିଥିବା ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ କେବେ ନାଶ ନାହିଁ; ଅଚଳମାନେ ମଧ୍ୟ ଶେଷ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ଅବିନାଶୀ।" "ଏହି ସଂସାରରେ ଜନ୍ମ ଓ ମୃତ୍ୟୁ ହେଉଥିବା ଦେହୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ କେବଳ ଦେହ ନାଶ ହୁଏ; ଆତ୍ମା ଅବିନାଶୀ। ବ୍ରହ୍ମାଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଅଚଳ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମସ୍ତ ଜଗତ୍ ଜନ୍ମ ଓ ମୃତ୍ୟୁର ଦୁଃଖରେ ପୀଡ଼ିତ ଓ ଅବିରତ ଘୂର୍ଣ୍ଣିତ।" "ମହାଦେବ ଅଚଳ, ଅବିଚଳ, ଅଜନ୍ମା, ପିତା, ଅଜର; ସେ ହେଉଛନ୍ତି ଦେବୀଙ୍କ ପତି, ସଂସାର ନାଥ, ଦୁଃଖ ରହିତ।" "ଯାହାକି ମୁଁ କହିଥିଲି ଯେ, ଦେବୀ ଲକ୍ଷଣ ରହିତ—ଏହାର ଠିକ୍ ବ୍ୟାଖ୍ୟା ଶୁଣ। ଦେହରେ ଥିବା ଦେବ ଚିହ୍ନ ଜନ୍ମ, ଆୟୁ, ଧନ, ଭାଗ୍ୟ ଦେଖାଏ; କିନ୍ତୁ ଅନନ୍ତ ଓ ଅପାର ଭାଗ୍ୟ ପାଇଁ ଦେହରେ କୌଣସି ଚିହ୍ନ ରହେ ନାହିଁ।" "ତେଣୁ ଦେବୀଙ୍କ ଦେହରେ କୌଣସି ଲକ୍ଷଣ ନାହିଁ; ଏବଂ ଯାହା କହିଥିଲି ତାଙ୍କର ହସ୍ତ ସଦା ଉପରକୁ ଖୋଲା—ଏହା ଦେବୀଙ୍କର ଦାନ ମୁଦ୍ରା। ସେ ଦେବତା, ଅସୁର, ଋଷିମାନେ ମଧ୍ୟ ଯାହା ଚାହିଁବେ ଦେବାରେ ସମର୍ଥ।" "ଏବଂ ଯାହା କହିଥିଲି ତାଙ୍କର ପାଦ ଦୀପ୍ତିମାନ ଓ ଚଞ୍ଚଳ—ଏହାର ଅର୍ଥ ମଧ୍ୟ ଶୁଣ, ହେ ପର୍ବତ। ତାଙ୍କର ପାଦ ପଦ୍ମ ସଦୃଶ, ସ୍ପଷ୍ଟ ନଖ ଦ୍ୱାରା ଦେବତା ଓ ଅସୁରମାନଙ୍କ ମୁକୁଟର ମଣିର ଅଭିବିମ୍ବ ପ୍ରତିଫଳିତ। ସମସ୍ତ ରଙ୍ଗର ମୁକୁଟ ପିନ୍ଧି ଦେବତା ଓ ଅସୁର ତାଙ୍କ ପାଦକୁ ଦେଖି ଅଭିବାଦନ କରନ୍ତି।" "ସେ ହେଉଛନ୍ତି ସଂସାରର ମାତା, ଭୂତ, ଭବିଷ୍ୟତ୍ ଓ ବର୍ତ୍ତମାନର ମୂଳ; ଏହି ଶିବା ତୁମ ଭୂମିରେ ପବିତ୍ରତା ପାଇଁ ଉପସ୍ଥିତ।" "ତେଣୁ, ହେ ପର୍ବତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଯଥାଯଥ ଭାବେ ଦେବୀଙ୍କୁ ପିନାକିନ୍ (ଶିବ) ସହିତ ଶୀଘ୍ର ବିବାହ କରାଅ, ଏହା ଅତି ଉଚିତ।